Τα λόγια των πιθήκων σκέλος 2ο

Πριν λίγο καιρό είχαμε δημοσιεύσει το πρώτο σκέλος για τα "λόγια των πιθήκων". Το δεύτερο σκέλος θα επικεντρωθεί στο ευφυές πείραμα των Robert Seyfarth, Dorothy Cheney και Peter Marler (1980), με σκοπό να ελέγξουν εάν τα καλέσματα συναγερμού των κερκοπιθήκων Chlorocebus pygerythrus μεταφέρουν όντως πληροφορίες ή είναι απλώς μία ανεξέλεγκτη ακουστική απόκριση στους θηρευτές. Το ερώτημα ήταν απλό: θα εξήγαγαν τα καλέσματα συναγερμού από μόνα τους διαφορετικές αποκρίσεις;

Να λοιπόν τι κάναν οι ερευνητές στο πεδίο. Χρησιμοποίησαν κρυμμένα μικρόφωνα για να παίξουν playback από ηχογραφημένα καλέσματα συναγερμού των κερκοπίθηκων. Αυτά ήταν ισομερώς κατανεμημένα μεταξύ αυτών για λεοπαρδάλεις, για αετούς και για φίδια, τα οποία ήταν ηχογραφημένα από γνωστά άτομα (ένα ενήλικο αρσενικό, ένα ενήλικο θηλυκό και ένα νεαρό) στο πεδίο. Οι δοκιμασίες έλαβαν χώρα τόσο όταν οι πίθηκοι ήταν στο έδαφος, όσο και όταν βρίσκονταν στα δέντρα και φυσικά απουσία θηρευτών ώστε να μην επηρεαστούν τα αποτελέσματα από αποκρίσεις λόγω οπτικής επαφής με θηρευτές. Τα καλέσματα αναπαράχθηκαν σε διαφορετικά πλάτη συχνοτήτων ώστε να μιμηθούν τα φυσικά καλέσματα.

Με αυτόν τον πειραματικό σχεδιασμό λοιπόν, εξήχθησαν δύο τύποι αποκρίσεων. Πρώτον, άτομα κάθε ηλικίας και φύλου κοίταξαν προς την κατεύθυνση της πηγής και ξόδεψαν πολύ χρόνο σκανάροντας το περιβάλλον τους. Οι ερευνητές πιστεύουν πως μπορεί να σκανάρουν την περιοχή για να βρουν περισσότερα στοιχεία από την πηγή αλλά και από το περιβάλλον τους.

Δεύτερον, κάθε κάλεσμα συναγερμού φαίνεται να εγείρει μια διακριτή απόκριση από τους δέκτες. Θυμάστε που οι δοκιμές έγιναν όταν οι κερκοπίθηκοι ήταν στο έδαφος και στα δέντρα; Όταν ήταν στο έδαφος, τα καλέσματα για λεοπαρδάλεις ήταν πιο πιθανό να τους κάνουν να τρέξουν και να σκαρφαλώσουν σε δέντρα ενώ καλέσματα για αετούς να τους κάνουν να τρέχουν για να καλυφθούν σε θάμνους. Καλέσματα για φίδια από την άλλη ήταν πιο πιθανό να τους κάνουν να κοιτάνε κάτω. Όταν, όμως, οι πίθηκοι ήταν στα δέντρα καλέσματα για λεοπαρδάλεις τους έκαναν να σκαρφαλώνουν πιο ψηλό στο δέντρο και να κοιτάνε κάτω. Καλέσματα για αετούς τους έκαναν να κοιτούν πάνω και μερικές φορές να φεύγουν από το δέντρο, ενώ καλέσματα για φίδια τους έκαναν να κοιτούν κάτω.

Από αυτά τα αποτελέσματα ο Seyfarth και οι συνεργάτες του υπέθεσαν ότι τα καλέσματα συναγερμού αυτών των κερκοπίθηκων από μόνα τους μπορούσαν να προκαλέσουν διακριτές αποκρίσεις. Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς εάν αυτά τα καλέσματα συμβολίζουν μία λεοπάρδαλη ή μία εντολή του τύπου "σκαρφάλωσε στο δέντρο". Παρόλα αυτά μπορούμε να αξιώνουμε ότι τα καλέσματα είναι βασικά σινιάλα με σημασία που χρησιμοποιούνται για να προειδοποιήσουν άλλα άτομα του είδους για έναν επικείμενο κίνδυνο.

Πηγή: Primatology.net

Στο βίντεο αυτό ο βασικός ερευνητής των παραπάνω πειραμάτων, Robert Seyfarth, περιγράφει συνοπτικά τα αποτελέσματά του.

Τα λόγια των πιθήκων σκέλος 1ο

Έχω αναφερθεί και με παλαιότερα άρθρα στην ικανότητα "ομιλίας" και άλλων ειδών εκτός από του ανθρώπου, όπως για παράδειγμα σε κάποιους εδαφόβιους σκίουρους αλλά και σε νυχτερίδες. Φυσικά, το ανθρώπινο είδος αποτελεί την επιτομή του νοήματος της ομιλίας,καθώς με αυτό μπορεί και εκφράζει εκτός από γεγονότα, σκέψεις και συναισθήματα κάτι που δεν έχει φανεί να ισχύει σε άλλους οργανισμούς. Όσο πιο πολύ μελετάμε τέτοιες συμπεριφορές ανακαλύπτουμε ότι κάποια είδη έχουν αρκετά ανεπτυγμένους τρόπους στο να αναφέρονται σε δεδομένα που συμβαίνουν γύρω τους. Παραθέτω το πρώτο κομμάτι από ένα άρθρο για τα καλέσματα συναγερμού ενός είδους κερκοπίθηκου, του Chlorocebus pygerythrus, από το Primatology.net.

"Τα αντιθηρευτικά καλέσματα συναγερμού είναι σημαντικά για τα κοινωνικά ζώα καθώς προειδοποιούν άλλους για θηρευτές που πλησιάζουν. Χωρίς την ύπαρξη "γλώσσας" - κάποια πρωτεύοντα είναι γνωστό ότι εκπέμπουν καλέσματα συναγερμού ειδικά για κάθε θηρευτή ώστε να ενημερώσουν τους "δικούς τους". Σε αυτά τα πρωτεύοντα συγκαταλέγονται οι λεμούριου με τη δακτυλιωτή ουρά (Lemur catta), οι λευκοπρόσωποι καπουτσίνοι (Cebus capucinus), οι πίθηκοι Diana (Cercopithecus diana), οι πίθηκοι του Campbell (Cercopithecus campbelli) καθώς και οι κερκοπίθηκοι με τους οποίους ασχολείται αυτό το άρθρο (Chlorocebus pygerythrus).

Τα καλέσματα συναγερμού είναι συνήθως υψηλής συχνότητας καθώς είναι δύσκολο μέσω αυτών ο θηρευτής να εντοπίσει ζώο που φωνάζει. Από την άλλη, καλέσματα χαμηλής συχνότητας εντοπίζονται ευκολότερα. Τα καλέσματα που εντοπίζονται δύσκολα από θηρευτές επιλέγονται κατά την διαδικασία της εξέλιξης, καθώς τα άτομα της λείας του ίδιου είδους μπορούν να λάβουν το προειδοποιητικό μήνυμα, αλλά οι θηρευτές δεν μπορούν να ανακαλύψουν τη θέση του ατόμου που φωνάζει. Αν ένα άτομο προειδοποιήσει αποτελεσματικά το κοινωνικό γκρουπ του ενώ ταυτόχρονα δεν αποκαλύπτει τη θέση του θα μειώσει σημαντικά την πιθανότητα να εντοπιστεί ο πομπός ενώ θα αυξήσει την πιθανότητα να αποφύγουν τα άτομα του είδους του να αποφύγουν και αυτά τη θήρευση.

Το άρθρο αυτό θα επικεντρωθεί σε μία μελέτη των Seyfarth et al. (1980) γύρω από τα καλέσματα συναγερμού των κερκοπίθηκων (Chlorocebus pygerythrus). Οι πίθηκοι αυτοί απαντούν στο παλαιό κόσμο και εξαπλώνονται μεταξύ της ανατολικής και της νότιας Αφρικής. Το είδος αυτό είναι ημερόβιο και δημιουργεί κοινωνικές ομάδες με στενούς δεσμούς. Περπατούν στα τέσσερα και είναι τόσο εδαφόβια αλλά και δεντρόβια. Όπως και οι περισσότεροι πίθηκοι του Παλαιού Κόσμου φέρουν ειδικές δομές στα μάγουλα (cheek pouches) που τους επιτρέπουν να αποθηκεύουν φαγητό για να το καταναλώσουν αργότερα. Εμφανίζουν φυλετικό διμορφισμό και τα αρσενικά άτομα είναι μεγαλύτερα στο μέγεθος από τα θηλυκά.

Το είδος αυτό είναι γνωστό ότι εκπέμπει διαφορετικά για κάθε θηρευτή καλέσματα συναγερμού. Τρία πολύ καλά μελετημένα καλέσματα είναι αυτά για τις λεοπαρδάλεις, για ένα είδους αετού (Polemaetus bellicosus) και για τους πύθωνες. Τα καλέσματα συναγερμού για τις λεοπαρδάλεις είναι σύντομα και τονικά που προκαλούνται από μία σειρά εισπνοών και εκπνοών. Τα καλέσματα για τους αετούς είναι χαμηλού τόνου γρυλλισμοί, ενώ για τους πύθωνες είναι υψηλοί τόνοι. Διαφορετικά καλέσματα προκαλούν διαφορετικές αντιδράσεις στα άτομα που ακούν τους ήχους. Παρ' όλα αυτά, η πρώτη αντίδραση των πιθήκων είναι να κοιτάξει προς την κατεύθυνση του πομπού. Κοιτώντας προς την κατεύθυνση του καλέσματος μπορούν να καταλάβουν για ποιο λόγο έγινε το κάλεσμα, καθώς επίσης παρατηρώντας προς τα που κοιτάει ο πομπός μπορούν να καταλάβουν την κατεύθυνση του κινδύνου. Τα διαφορετικά είδη καλέσματος μπορείτε να τα ακούσετε σε αυτό το site.

Όπως είπαμε και πριν, διαφορετικά καλέσματα επάγουν διαφορετικές συμπεριφορές. Έτσι, ένα κάλεσμα για λεοπαρδάλεις θα κάνει τους πιθήκους να τρέξουν προς τα δέντρα και να σκαρφαλώσουν σε αυτά ώστε να αποφύγουν να πέσουν σε κάποια ενέδρα τους. Επιπλέον, οι πίθηκοι αυτοί θα προτιμήσουν κλαδιά σχετικά μικρά και απομακρυσμένα από τον κορμό γιατί παρόλο που οι λεοπαρδάλεις είναι ικανές να σκαρφαλώνουν σε δέντρα, τα κλαδιά αυτά δεν μπορούν να αντέξουν το βάρος τους. Όταν σημαίνει συναγερμός για αετούς οι πίθηκοι είτε κοιτούν προς τα πάνω, είτε τρέχουν προς θάμνους, ή και τα δύο, με σκοπό να αποφύγουν ενδεχόμενη εναέρια επίθεση. Τέλος, συναγερμός για πύθωνες κάνει τους πιθήκους να σταθούν όρθιοι στα δύο πίσω πόδια και παρατηρούν το έδαφος.

Οι ενήλικοι πίθηκοι είναι πιο ικανοί στο να διακρίνουν πότε πρέπει να βγάλουν ένα κάλεσμα συναγερμού. Από την άλλη, τα βρέφη και τα νεαρά άτομα δεν είναι τόσο καλοί στη διάκριση των "εχθρών" και έτσι βγάζουν καλέσματα για λεοπαρδάλεις στα περισσότερα τετράποδα που θα συναντήσουν, για αετούς σε οποιοδήποτε πουλί συναντήσουν και για πύθωνες οτιδήποτε έχει μορφή ραβδιού. Παρ' όλα αυτά, τα ενήλικα άτομα σημαίνουν συναγερμό μόνο σε αρπακτικά πουλιά και όχι στα υπόλοιπα. Συμπεραίνουμε λοιπόν, ότι καλούν σε συναγερμό για αετούς μόνο όταν το πουλί που αντικρίζουν μοιάζει στη σιλουέτα με το είδος που αποτελεί το θηρευτή τους. Καθώς οι πίθηκοι αυτοί μεγαλώνουν φαίνεται πως συσχετίζουν καλύτερα τα καλέσματα συναγερμού με συγκεκριμένα είδη. Γενικά πάντως, τα άτομα της ομάδας δίνουν μεγαλύτερη σημασία σε καλέσματα που προέρχονται από ενήλικα παρά από ανήλικα άτομα.

Η μελέτη αυτή του Seyfarth και των συνεργατών (1980) έθεσε γερές βάσεις για να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα της επικοινωνίας των ζώων. Δείχνοντας ότι οι πίθηκοι που μελετήθηκαν έχουν διαφορετικά καλέσματα συναγερμού για διαφορετικά είδη θηρευτών, μπορούμε να υποθέσουμε πως είναι ικανοί να κατηγοριοποιούν διαφορετικά είδη. Η ικανότητα να ξεχωρίζουν τα τετράποδα ζώα, τα πουλιά και οφίομορφα αντικείμενα αναπτύσσεται κατά τη βρεφική ηλικία. Καθώς οι πίθηκοι μεγαλώνουν γίνονται καλύτεροι στο να συσχετίζουν καλέσματα συναγερμού με διαφορετικά είδη θηρευτών.

Το φαινόμενο της γενίκευσης των αντικειμένων κατά τη βρεφική ηλικία είναι κοινό μεταξύ των πιθήκων αυτών και των ανθρώπων. Για παράδειγμα, καθώς ένα μωρό μαθαίνει τη λέξη "σκύλος" θα χαρακτηρίζει κάθε τετράποδο ζώο ως σκύλο. Ενώ το βρέφος μεγαλώνει τόσο αυξάνεται και η ικανότητά τους να αναγνωρίζει τη σημασιολογία των λέξεων που έχει μάθει. Η απόκτηση, όμως, των ικανοτήτων για καλέσματα συναγερμού είναι διαφορετική από τη απόκτηση της ικανότητας του λόγου στο άνθρωπο. Τα καλέσματα συναγερμού στους πιθήκους είναι ενστικτώδη και δεν είναι προϊόν μάθησης. Οι άνθρωποι, αντίθετα, πρέπει να μάθουν τη γλώσσα. Αν δεν καταφέρουν να τη μάθουν μέσα σε μια "κρίσιμη περίοδο" θα έχει γενικά ως αποτέλεσμα να μη μπορέσουν να τη μάθουν και αργότερα.

Οι περισσότεροι από εμάς ερμηνεύουμε τα καλέσματα συναγερμού των ζώων ως μία μη ελεγχόμενη ακουστική αντίδραση σε πόνο ή φόβο, όπως όταν ένας άνθρωπος ουρλιάζει εάν πιάσει το δάκτυλό του στην πόρτα. Ενώ αυτό δεν είναι εντελώς λάθος, μερικά καλέσματα ζώων μεταφέρουν κυριολεκτικά πληροφορίες από τον πομπό στον δέκτη. Οι Seyfarth et al. (1980) υπέθεσαν ότι τα καλέσματα συναγερμού των πιθήκων που μελέτησαν είναι στην πραγματικότητα σημασιολογικά σήματα ή συμβολικά σινιάλα επειδή κάθε κάλεσμα φαίνεται πως σημαίνει κάτι στους πιθήκους που ακούνε. Παρόλο που δε γνωρίζουμε εάν οι συναγερμοί αυτοί σημαίνουν όντως "λεοπάρδαλη" ή "σκαρφάλωσε σε ένα δέντρο", γνωρίζουμε ότι μεταφέρουν συγκεκριμένες πληροφορίες σε άτομα του ίδιου είδους (και όχι μόνο θα έλεγα) για θηρευτές που πλησιάζουν."

Το είδος που εξημέρωσε τον εαυτό του

Η επιστήμη είναι θέμα αμφισβήτησης και νέων ιδεών. Για να υπάρξει όμως μια επαληθεύσιμη και κατ' επέκταση θα μπορούσαμε να πούμε σωστή ιδέα υπάρχουν για το ίδιο θέμα και πολλές λανθασμένες. Η ιστορίες τέτοιων ιδεών είναι πολλές φορές σαγηνευτικές, έτσι θα σας παρουσιάσω μία "περίεργη" σκέψη του πασίγνωστου παλαιοανθρωπολόγου Louis Leakey για την ταχεία εξέλιξη του ανθρώπου (από το Laelaps).

"O Louis Leakey λοιπόν είχε ένα πρόβλημα.

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 1959 αυτός και η γυναίκα του Mary ανακάλυψαν τμήματα κρανίου ενός πρώιμου ανθρώπου, διασκορπισμένα στις απολιθωμένες αποθέσεις στο φαράγγι Olduvai της Τανζανίας. Το κρανίο είχε αποτεθεί μεταξύ διασκορπισμένων οστών από απολιθωμένα θηλαστικά και μια συλλογή από λίθινα εργαλεία, και αυτό οδήγησε τον Leakey να υποθέσει ότι επρόκειτο για κάποιο είδος πρώιμου ανθρώπου. Μόνο ένας πρόγονος του Homo sapiens μπορεί να είχε την ικανότητα να κατασκευάζει εργαλεία, σκέφτηκε ο Leakey, αλλά το κρανίο δεν έμοιαζε καθόλου με το δικό μας.

Όταν η Mary συνέθεσε τα κομμάτια του κρανίου αυτή και ο άντρας της βρέθηκαν μπροστά σε κάτι τόσο οικείο όσο και εξωγήινο. Ο χαμηλός θόλος του κρανίου προσαρμοζόταν σε ένα επεκταμένο προς τα πλάγια πρόσωπο λόγω ογκωδών ζυγωματικών οστών μέσω των οποίων συνδεόταν ισχυροί γναθικοί μύες. Συνολικά, το νέο κρανίο, που στοργικά βαπτίστηκε "Dear Boy" έμοιαζε περισσότερο με κρανία από αυστραλοπίθηκους από τη Νότιο Αφρική, και συγκεκριμένα με μία μορφή με έντονο σαγόνι που ανήκει στο γένος Paranthropus το οποίο είχε ανακαλυφθεί δεκαετίες πριν.

Ο Leakey αναγνώρισε αυτήν την ομοιότητα αλλά ενώ θεωρούσε τον Paranthropus ως ένα παρακλάδι της ανθρώπινης εξέλιξης παρουσίασε το νέα απολίθωμα, που ονόμασε Zinjanthropus, σαν έναν από τους προγόνους μας. Το είχε πάρει λοιπόν απόφαση και το μόνο σοβαρό εμπόδιο σε αυτή τη σύνδεση ήταν το θέμα του χρόνου.

Την εποχή που ανακαλύφθηκε ο Zinjanthropus η γεωλογική κλίμακα λάμβανε συχνά αναθεωρήσεις. Οι τεχνικές για απόλυτη χρονολόγηση ήταν πολύ καινούργιες και πολλές χρονολογίες που δίνονταν σε απολιθωματοφόρα στρώματα ανθρώπινων απολιθωμάτων ήταν πολύ διαφορετικές από αυτό που επαναλαμβανόμενες χρονολογήσεις έδειξαν ότι ισχύει. Έτσι, ο Zinjanthropus θεωρήθηκε ότι είχε ζήσει πριν περίπου 600.000 χρόνια κατά την παγετώδη εποχή. Αυτό δεν είναι και πολύ μακρυά και δημιουργούσε ερωτήματα πως ένα πλάσμα που εξωτερικά έμοιαζε περισσότερο με γορίλα μπορούσε τόσο σύντομα να μετατραπεί στο είδος μας.

Για να διευθετήσει αυτήν την ασυμφωνία επικαλέστηκε τα λίθινα εργαλεία που τον οδήγησαν στα συμπεράσματά του για τον Zinjanthropus. Σε μια διάλεξη που πραγματοποίησε στην Αρχαιολογική Κοινότητα της Νοτίου Αφρικής το 1960 ο Leakey παρουσιάσε αυτό που ονόμαζε "Θεωρεία του Leakey", με άλλα λόγια την ιδέα ότι η εφεύρεση λίθινων εργαλείων επέτρεψε στους ανθρώπους να εξημερώσουν τον εαυτό τους και να επιταχύνουν έτσι την εξέλιξή τους. Ο Leakey είπε:

Αν είμαστε έτοιμοι να παραδεχτούμε την πιθανότητα, όπως είμαι εγώ, ότι το γένος Homo προέκυψε από έναν αυστραλοπίθηκο σαν τον Zinjanthropus τότε έχουμε να θέσουμε το ερώτημα κατά πόσο μεσολάβησε ένα επαρκές χρονικό διάστημα μεταξύ του Κατώτερου Πλειστόκαινου και το τέλος του Μέσου Πλειστόκαινου ώστε να επιτραπεί η μετατροπή μέσω της εξέλιξης από τον Zinjanthropus μέχρι μια μορφή σαν του Homo.

Συνήθως η απάντηση θα ήταν "Όχι", αλλά ο Zinjanthropus ήταν μία ειδική περίπτωση. Και, όπως και προηγούμενοι φυσιοδίφες, ο Leakey επικαλέστηκε την εξημέρωση για να παρέχει ένα μοντέλο με το οποίο η εξέλιξη θα μπορούσε να προχωρήσει:

Είναι, πιστεύω, στις μέρες μας αποδεκτό από βιολόγους αλλά και άλλους ότι ο άνθρωπος, μέσω της εξημέρωσης ζώων και φυτών επιταχύνει τα αποτελέσματα της εξέλιξης, απλά επειδή δημιουργεί καταστάσεις πιο ευνοϊκές για την επιβίωση και επικείμενη αναπαραγωγή ατόμων με μεταλλάξεις. Για να το πω με άλλα λόγια, την στιγμή που ο άνθρωπος δημιουργεί, για οποιοδήποτε είδος, τις νέες και μη φυσικές συνθήκες ζωής που εμείς αποκαλούμε "εξημέρωση" αυξάνει σε μεγάλο βαθμό την ταχύτητα των εξελικτικών διαδικασιών. Αυτό λαμβάνει χώρα ακόμα και πριν αρχίσει τις επιλεκτικές διασταυρώσεις. Μου φαίνεται ότι ένα χρονικό διάστημα 400.000 ετών είναι περισσότερο από αρκετό για την εξέλιξη από ένα είδος σαν το Zinjanthropus σε Homo, από τη στιγμή που το πρώτο εξημέρωσε τον εαυτό του. Στην πραγματικότητα, από τη στιγμή που κατασκεύασε λίθινα εργαλεία δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο η εξέλιξη του ανθρώπου δεν θα έπρεπε να επιταχυνθεί όπως στα πολλά εξημερωμένα ζώα.


Αν αυτό ακούγεται λίγο ασαφές...έτσι ακριβώς και ήταν. Για τον Leakey η εξημέρωση και η τεχνητή επιλογή δεν παρείχαν απλώς μία απεικόνιση του πως η εξέλιξη μπορεί να δρα, αλλά ήταν η μηχανισμοί που επιτάχυναν την όλη διαδικασία. Πως αλλιώς καταφέραμε να έχουμε τόσες πολλές ράτσες σκύλων σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα; Δεν ήταν μία πολύ εύλογη τοποθέτηση, αλλά δεν ήταν και απαραίτητο να είναι. Καθένας ήξερε ότι μόνο άνθρωποι ήταν ικανοί να κατασκευάζουν λίθινα εργαλεία, επομένως ο Zinjanthropus ήταν άνθρωπος παρόλο που δεν ταίριαζε σε οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό θεωρούνταν ως τότε προγονικό των ανθρώπων.

Την εποχή που ο Leakey έκανε την ανακοίνωση αυτή ο γιος του Jonathan ανακάλυπτε κάποια οστά που υπονόμευαν την περίφημη θέση που αναμενόταν να καταλάβει ο Zinjanthropus. Υπήρχε ένα ανθρώπινο απολίθωμα στο Olduvai το οποίο ήταν ανατομικά πιο όμοιο με εμάς απ' ότι ο Zinjanthropus και έτσι ο Leakey πολύ σύντομα άλλαξε την άποψή του. Μέσα στον επόμενο χρόνο ο Zinjanthropus τοποθετήθηκε σε ένα παρακλάδι της ανθρώπινης εξέλιξης, ενώ άλλα απολιθώματα πήραν τη θέση του προγόνου μας στο μυαλό του Leakey.

Παρ' όλα αυτά ο Leakey δεν μπορούσε να δημοσιεύσει αμέσως τα αναθεωρημένα συμπεράσματά του. Ο ορμητικός χαρακτήρας του ήταν γνωστός και έτσι το να άλλαζε ρότα τόσο σύντομα μπορεί να ήταν επικίνδυνο. Είχε ήδη ντροπιάσει ακαδημαϊκά τον εαυτό του δύο φορές ισχυριζόμενος ότι είχε ανακαλύψει προγόνους των ανθρώπων ενώ στην πραγματικότητα είχε βρει σκελετούς από πρόσφατες ταφές και έτσι περίμενε πιο πειστικές ενδείξεις για να πλαισιώσει την υπόθεσή του.

Ακόμα και έτσι όμως, ο Leaky ήθελε να περιγράψει τα νέα απολιθώματα και το 1963 είχε χάσει την υπομονή του. Ένας από τους συγγραφείς της εργασίας που περιέγραφε το νέο "άνθρωπο", ο Phillip Tobias, πίστευε ότι το νέο απολίθωμα δεν ήταν άνθρωπος αλλά κάποιος αυστραλοπίθηκος, αλλά τελικά ο Tobias το 1964 ενέδωσε. Μαζί λοιπόν, ο Leaky, o Tobias και o John Nappier ανακοίνωσαν το παλαιότερο αναγνωρισμένο μέλος του γένους μας, τον Homo habilis, τον ικανό άνθρωπο, που κατασκεύαζε λίθινα εργαλεία και μπορεί να είχε σκοτώσει τον καημένο τον Zinjanthropus (Ο Zinjanthropus στη συνέχεια θα τοποθετούνταν στο είδος αυστραλοπιθήκου Paranthropus boisei, που έζησε περίπου 2,6 με 1,2 εκατομμύρια χρόνια πριν).

Παρά το ότι ήταν πολύ ικανός στο πεδίο, οι φιλοδοξίες του Leakey να βρει το πρώτο ανθρώπινο πρόγονο συχνά τον παρέσυραν. Φαίνεται ότι στην οπτική του Leakey, αυτός και η ομάδα του ανακάλυπταν προγόνους του ανθρώπου, ενώ οι άλλοι εξελικτικά αδιέξοδα. Όταν είχε στο μυαλό του ότι κάτι ήταν πρόγονος του ανθρώπου, όπως ο Zinjanthropus, με το ζόρι το έκανε να μοιάζει ότι έτσι ήταν ακόμα και αν ουσιαστικά έπαιρνε πίσω προηγούμενα λεγόμενά του. Τέτοιες μανούβρες πάντως δεν είναι πρόβλημα μόνο του παρελθόντος, η παλαιοανθρωπολογία είναι ακόμα γεμάτη με έντονες προσωπικότητες που συνεχώς διαπληκτίζονται για το ποιος έχει ανακαλύψει τους πραγματικούς μας προγόνους."

Περί αισθήματος δικαίου

Μέσα από τα προβλήματα που ταλανίζουν τη χώρα μας το τελευταίο διάστημα φάνηκε ξεκάθαρα ότι ζούμε σε ένα κράτος όπου κυριαρχεί η αδικία. Αρχικά, αν και γνωστή εδώ και καιρό, είναι η έλλειψη αξιοκρατίας και η κατ' επέκταση λειτουργία των πάντων με βύσμα. Τώρα επιπλέον παρατηρούμε τον κρατικό μηχανισμό να προσπαθεί να μαζέψει το έλλειμμα που έχει δημιουργηθεί στη χώρα από την επί σειρά ετών κακοδιαχείριση των οικονομικών της, με επιβολή μειώσεων σε μισθούς, αυξήσεις σε φόρων κλπ σε λάθος κοινωνικές ομάδες να οδηγούν σε ζωή με στερήσεις από συνταξιούχους, χαμηλόμισθους δημοσίους υπαλλήλους κ.ο.κ. Την ίδια στιγμή οι "μεγαλοκαρχαρίες" της ελληνικής οικονομίας αφήνονται στην ησυχία τους, καθώς κανείς δεν τολμά να τους αγγίξει. Το κερασάκι στην τούρτα αποτελούν οι ανά τον κόσμο καιροσκόποι, που σαν όρνεα περίμεναν την εκδήλωση της κρίσης στη χώρα μας ώστε να καρπωθούν το μόχθο του ελληνικού λαού.

Γνωστά όλα αυτά θα μου πείτε και άσχετα από τη θεματολογία του ιστολογίου. Αυτό όμως που είναι άγνωστο και σχετικό με το μπλογκ είναι το μάθημα που πρέπει να πάρουμε περί δικαιοσύνης από τους πιο κοντινούς μας συγγενείς στον πλανήτη, τους χιμπατζήδες.

Αν και σε θέματα φαγητού οι χιμπατζήδες θεωρούνται πολύ ατομικιστές, μία νέα μελέτη έδειξε ότι παρόλα αυτά επικρατεί μέσα τους αίσθημα της δικαιοσύνης. Έτσι, αρχικά οι μελετητές εκπαίδευσαν χιμπατζήδες να επιστρέφουν ένα αντικείμενο που τους είχε δοθεί και σε αντάλλαγμα λάμβαναν φαγητό. Η τροφή που τους δινόταν ήταν είτε υψηλής αξίας (σταφύλι) είτε χαμηλής (καρότο). Αφότου χωρίστηκαν τα ζώα σε τρεις ομάδες, στην πρώτη, που αποτελούσε το δείγμα ελέγχου, δινόταν σε όλα τα μέλη η ίδια τροφή μόλις επέστρεφαν τα αντικείμενα που τους είχαν δοθεί Αυτή ήταν άλλες φορές σταφύλι και άλλες καρότο. Στη δεύτερη ομάδα ο χειρισμός ήταν διαφορετικός. Έτσι, κάποια μέλη λάμβαναν σταφύλια, ενώ κάποια άλλα καρότα (πρώτη αδικία). Τέλος, στην τρίτη ομάδα, ενώ σε όλα τα μέλη της τρίτης ομάδας, ενώ στην αρχή επιδεικνυόταν σταφύλια, μόλις αυτά παρέδιδαν το αντικείμενο λάμβαναν αντ' αυτού καρότα (δεύτερη αδικία).

Όπως ήταν αναμενόμενο, τα άτομα του δεύτερο γκρουπ που τους δινόταν καρότο αντί για σταφύλι αρνούνταν να το δεχτούν με στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα απ' ότι άτομα του πρώτου γκρουπ που λάμβαναν όλα καρότο. Επίσης, τα μέλη του τρίτου γκρουπ αρνούνταν να λάβουν το καρότο σε μεγαλύτερο ποσοστό απ' ότι τα μέλη του γκρουπ ελέγχου, διότι στη αρχή του είχαν επιδειχθεί καλύτερες ανταμοιβές. Συνεπώς, παρατηρούμε πως οι χιμπατζήδες καταλάβαιναν πότε αδικούνταν και αν τα πράγματα δεν είναι δίκαια παρατηρείται εκνευρισμός στα ζώα.

Μέχρι εδώ κάποιος θα σκεφτεί ότι έχει πολύ λογική η συγκεκριμένη συμπεριφορά και ότι δεν σηματοδοτεί την ύπαρξη δικαιοσύνης με την έννοια που την ορίζουμε εμείς, αλλά περισσότερο μια εγωκεντρική συμπεριφορά για την διασφάλιση καλύτερης ποιότητας τροφής, από τη στιγμή που αυτή δίνεται σε άλλα μέλη της ομάδας ή έστω επιδεικνύεται στην αρχή της δοκιμασίας. Αυτό που προκαλεί λοιπόν μεγάλη έκπληξη είναι το γεγονός ότι ακόμα και τα μέλη του δεύτερου γκρουπ που λάμβανα την υψηλής αξίας τροφή την αρνούνταν όταν άλλα μέλη της ομάδα λάμβαναν χαμηλής αξίας τροφή με σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα σε σχέση με το γκρουπ ελέγχου. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ακόμα και τα μέλη που "ευνοούνται" από την αδικία νιώθουν το αίσθημα δικαίου και απορρίπτουν την εύνοιά τους, οδηγώντας έτσι στην κοινωνική σταθερότητα μεταξύ της ομάδας.

Πολλοί πιστεύουν πως στη φύση τα πράγματα λειτουργούν με την κοροϊδία και την εξαπάτηση, και πολλές φορές όντως έτσι είναι η κατάσταση. Παρόλα αυτά, παρατηρούμε ότι σε ζώα με κοινωνικό ιστό και εμφάνιση πολιτισμού τα πράγματα ίσως να είναι διαφορετικά. Ας κατέβουμε λοιπόν από την κορυφή του βουνού όπου μόνοι μας τοποθετήσαμε τους εαυτούς μας και ας μάθουμε κάτι από αυτά...

Για περισσότερα μπορείτε να δείτε εδώ: Chimpanzees Prefer Fair Play To Reaping An Unjust Reward

Υ.Γ. Με χαρά αναφέρουμε ότι το "Βιολόγιον" φιλοξενείται στο 12ο τεύχος του "Πράσινου Ποντικιού" που κυκλοφορεί με την εφημερίδα "το Ποντίκι". Ευχαριστούμε πολύ για τη φιλοξενία.

Τα 10 μυστήρια των πρώτων ανθρώπων

#10 - Από που προέρχονται οι σύγχρονοι άνθρωποι;

Το πιο πικρό ερώτημα γύρω από την ανθρώπινη εξέλιξη είναι πιθανώς το που εξελίχθηκαν οι πρώτοι άνθρωποι. Η "έξω από την Αφρική" υπόθεση υποστηρίζει ότι οι πρώτοι άνθρωποι εξελίχθηκαν σχετικά πρόσφατα στην Αφρική και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν στον υπόλοιπο κόσμο, αντικαθιστώντας υπάρχοντες πληθυσμούς από αρχαϊκούς ανθρώπους. Από την άλλη, το μοντέλο της "πολυτοπικής εξέλιξης" υποστηρίζει ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι εξελίχθηκαν σε μια μεγάλη περιοχή από τους αρχαϊκούς ανθρώπους, με πληθυσμούς από διαφορετικές περιοχές να αναπαράγονται με τους γείτονές τους, μοιράζοντας έτσι τα χαρακτηριστικά τους και έχοντας ως αποτέλεσμα την εξέλιξη των σύγχρονων ανθρώπων. Μέχρι στιγμής πιο ικανοποιητική είναι η "έξω από την Αφρική" υπόθεση, αν και οι υποστηρικτές της "πολυτοπικής εξέλιξης" παραμένουν με δυνατές απόψεις.

#9 - Ποιος ήταν ο πρώτος ανθρωπίδης;

Οι επιστήμονες ανακαλύπτουν νέους ανθρωπίδες όλο και πιο συχνά - εννοώντας με τον όρο δίποδους οργανισμούς περιλαμβανομένου των ανθρώπων, των άμεσων προγόνων μας και των κοντινότερων συγγενών μας. Αγωνίζονται για να βρουν τον πιο αρχέγονο, ώστε να απαντήσουν αυτό το βασικό ερώτημα γύρω από την εξέλιξη του ανθρώπου - ποιες προσαρμογές μας κατέστησαν ανθρώπους και με ποια σειρά συνέβησαν οι αλλαγές αυτές;

#8 - Αναπτύξαμε σεξουαλικές σχέσεις με τους Νεάντερνταλ;

Είχαμε βιώσιμους απογόνους; Κουβαλάει το είδος μας γονιδιακά κατάλοιπα από τα εξαφανισμένα μας ξαδέρφια; Οι επιστήμονες έχουν προβλέψει ότι πιθανώς οι Νεάντερνταλ δεν εξαφανίστηκαν, αλλά απλά απορροφήθηκαν από τον σύγχρονο άνθρωπο.

#7 - Γιατί οι σύγχρονοι άνθρωποι επεκτάθηκαν πέρα από την Αφρική περίπου 50.000 χρόνια πριν;

Πριν από περίπου 50.000 χρόνια, οι σύγχρονοι άνθρωποι επεκτάθηκαν έξω από την Αφρική, και εξαπλώθηκαν ταχέως στις περισσότερες στεριές της γης αποικίζοντας όλες τις ηπείρους εκτός από την Ανταρκτική, φτάνοντας ακόμα και στα πιο μακρινά νησιά του Ειρηνικού. Ένας αριθμός ερευνητών εικάζει ότι αυτή η μετανάστευση ήταν συνδεδεμένη με μία μετάλλαξη που μεταμόρφωσε τους εγκέφαλούς μας οδηγώντας στην μοντέρνα και πολύπλοκη χρήση της γλώσσας και επιτρέποντας τη χρήση πιο εξελιγμένων εργαλείων, τεχνών και κοινωνιών. Η πιο δημοφιλής άποψη προτείνει ότι τέτοιου είδους σύγχρονες συμπεριφορές προϋπήρχαν της εξόδου, και πιστεύει ότι αντιθέτως η ανθρωπότητα είχε ξεπεράσει το πληθυσμιακό όριο της Αφρικής και αυτό επέτρεψε την αυτήν την επανάσταση.

#6 - Τι είναι ο χόμπιτ;

Είναι ο χόμπιτ - το ψευδώνυμο που δόθηκε σε μικροσκοπικούς σκελετούς που βρέθηκαν στο νησί Φλόρες της Ινδονησίας το 2003 - όντως ένα εξαφανισμένο είδος ανθρώπου, ώστε να αποκαλείται Homo floresiensis; Μήπως είναι αυτοί οι σκελετοί απλά δείγματα παραμορφωμένων Homo sapiens; Μήπως από την άλλη είναι ένα διαφορετικό από εμάς είδος, αλλά πιθανώς όχι ένα εξαφανισμένο είδος ανθρώπου αλλά ξεχωριστό είδος όπως οι χιμπατζήδες; Λύνοντας αυτό το μυστήριο θα χυθεί άπλετο φως στα ριζικά μονοπάτια που πιθανώς η εξέλιξη του ανθρώπου ακολούθησε.

#5 -Είναι η εξέλιξη του ανθρώπου επιταχυνόμενη;

Πρόσφατα δεδομένα έδειξαν ότι η ανθρωπότητα όχι απλώς εξελίσσεται ακόμα, αλλά ότι η εξέλιξη του ανθρώπου επιταχύνεται κιόλας, έχοντας ταχύτητα 100 φορές μεγαλύτερη από αυτήν που είχε μετά την αγροτική επανάσταση. Ένας αριθμός επιστημόνων ελέγχουν αυτήν την υπόθεση λέγοντας ότι είναι δύσκολο να εξακριβωθεί το κατά πόσο συγκεκριμένα γονίδια έχουν όντως πρόσφατα μετατραπεί σε υπερέχοντα επειδή προσφέρουν προσαρμοστικά οφέλη. Όπως και να χει, αν η εξέλιξη του ανθρώπου επιταχύνεται, η ερώτηση που προκύπτει είναι γιατί; Η διατροφή και οι ασθένειες μπορεί να είναι κάποιες από τις πιέσεις που οδηγούν τους ανθρώπους σε αλλαγή.

#4 - Γιατί οι πλησιέστεροι συγγενείς μας εξαφανίστηκαν;

Περίπου πριν από 24.000 χρόνια το είδος μας, ο Homo sapiens, δεν ήταν μόνος στον κόσμο - οι κοντινότεροί μας συγγενείς, οι Νεαντερτάλιοι (Homo neanderthalensis) ήταν ακόμη ζωντανοί. Ο αποκαλούμενος "χόμπιτ" που βρέθηκε στην Ινδονησία μπορεί επίσης να ήταν μέλος του γένους Homo και όπως φαίνεται επέζησε μέχρι πριν από 12.000 χρόνια. Γιατί λοιπόν αυτοί εξαφανίστηκαν και εμείς επηζήσαμε; Τους σκότωσαν μολύνσεις ή ριζικές αλλαγές στο περιβάλλον; Ή μήπως τους εξαφάνισε το είδος μας; Υπάρχουν κάποια δεδομένα και για τα δύο σενάρια, αλλά δεν έχει υπάρξει συμφωνία για κανένα συμπέρασμα ακόμα.

#3 - Τι συνέβη στις τρίχες μας;

Οι άνθρωποι είναι μοναδικοί γιατί φαίνονται γυμνοί συγκρινόμενοι με τους πιο τριχωτούς συγγενικούς μας πιθήκους. Για ποιο λόγο εξελίχθηκε αυτή η απώλεια των τριχών; Μία πρόταση είναι ότι οι πρόγονοί μας απέβαλλαν τις τρίχες τους για να μην υπερθερμαίνονται όταν διάσχιζαν τις καυτές σαβάνες της Αφρικής. Μία άλλη άποψη είναι ότι η απώλεια του τριχώματός μας μας επέτρεψε να απαλλαγούμε από παράσιτα και τις ασθένειες με τις οποίες αυτά σχετίζονται. Μία παράδοξη ιδέα προτείνει ότι η απώλεια τριχών αναπτύχθηκε μετά την προσαρμογή των προγόνων μας στην υδρόβια ζωή, ασχέτως αν τα περισσότερα θαλάσσια θηλαστικά στο μέγεθος του ανθρώπου έχουν πυκνό τρίχωμα.

#2 - Γιατί οι άνθρωποι περπατάνε στα δύο πόδια;

Οι πρόγονοί μας ανέπτυξαν μία όρθια στάση αρκετά πριν την ανάπτυξη μεγάλων εγκεφάλων ή την εμφάνιση περίπλοκων εργαλείων. Η ερώτηση που συνεπώς τίθεται είναι: γιατί να σηκωθείς και να σταθείς στα δύο πόδια όταν οι πίθηκοι πρόγονοί μας τα καταφέρνουν στα τέσσερα; Περπατώντας στα δύο άκρα καταναλώνεται λιγότερη ενέργεια από την κίνηση σε τέσσερα. Επίσης, η απελευθέρωση των χεριών επέτρεψε τους προγόνους μας να κουβαλάνε περισσότερο φαγητό. Το να στέκονται στα δύο άκρα μπορεί ακόμα να τους βοήθησε να ελέγχουν καλύτερα τη θερμοκρασία τους επειδή μειώνεται η επιφάνεια του δέρματος που εκτίθεται κατευθείαν στον ήλιο.

#1 - Γιατί αναπτύξαμε μεγάλους εγκεφάλους;

Δεν υπάρχει καμία αμφισβήτηση στο ότι η ανάπτυξη των μεγάλων εγκεφάλων προσέφερε στους ανθρώπους ένα ασυνήθιστο πλεονέκτημα. Όμως, ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένα απίστευτα δαπανηρό όργανο, κατέχοντας το 2% περίπου του βάρους σώματος ενός ανθρώπου, αλλά καταναλώνοντας περίπου το ένα πέμπτο της ενέργειας του και μέχρι πριν περίπου 2 εκατομμύρια χρόνια κανένας πρόγονός μας δεν είχε εγκέφαλο μεγαλύτερο από ενός πιθήκου σε σχέση με το μέγεθος σώματός του. Οπότε τη πυροδότησε την αύξηση στο μέγεθος του εγκεφάλου; Μία άποψη προτείνει ότι η αυξημένη εξυπνάδα επέτρεπε στους προγόνους μας να κατασκευάσουν καλύτερα εργαλεία. Μία άλλη υποστηρίζει ότι οι μεγαλύτεροι εγκέφαλοι μας επέτρεψαν να αλληλεπιδρούμε καλύτερα μεταξύ μας. Πιθανώς ριζικές αλλαγές στο περιβάλλον να επέβαλλαν στους προγόνους μας να αντιμετωπίσουν ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Πηγή LiveScience

Ιχνηλάτιση της εξελικτικής ιστορίας ενός σπάνιου πιθήκου

Ένας από τους πιο σπάνιους αφρικανικούς πιθήκους είναι πιθανό να έχει διασταυρωθεί με μπαμπουίνους στο παρελθόν σύμφωνα με μία νέα γενετική έρευνα.

Ο μεγάλος αυτός πίθηκος, που ονομάζεται Rungwecebus kipunji, ή kipunji για συντομία, βρέθηκε το 2003 και το 2006 ανακαλύφθηκε ότι άνηκε σε ένα ξεχωριστό γένος, κάτι που έχει να συμβεί στην πρωτευοντολογία από το 1923. Ο ντροπαλός αυτός κάτοικος των δέντρων, με το μαύρο πρόσωπο και την μακριά καφέ γούνα κατοικεί σε δύο κομμάτια δάσους στην Τανζανία με συνολική έκταση 18 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι για το πότε οι μπαμπουίνοι, που περιλαμβάνουν διάφορα είδη του γένους Papio, απέκλιναν από το Rungwecebus. Πάντως, τα δύο δεν μοιάζουν, με τους μπαμπουίνους να έχουν μία πλατιά και μακριά μύτη που δεν βρίσκεται στα kipunjii, και οι αρσενικοί μπαμπουίνοι συνήθως έχουν πολύ μεγαλύτερο βάρος σώματος, φτάνοντας περίπου τα 30 κιλά, ενώ οι αρσενικοί kipunjii ζυγίζουν περίπου 15 κιλά.

Μία ομάδα ερευνητών από το National Evolutionary Synthesis Center in Durham, N.C. προχώρησε σε γενετικές αναλύσεις περιττωμάτων και δειγμάτων ιστού που συλλέχθηκαν και από τους δύο πληθυσμούς των kipunjii, αυτού από τα νότια highlands της Τανζανίας και και του γειτονικού από βουνά Udzungwa.


Στα δείγματα από τα νότια highlands βρήκαν μέρη όμοια με αυτά των μπαμπουίνων, προτείνοντας σύμφωνα με τους ερευνητές ότι διασταυρώθηκαν κάποια στιγμή μετά την απόκλισής τους.

"Πολύ πίσω στην εξελικτική ιστορία του πληθυσμού υπήρξε τουλάχιστον μία στιγμή όπου συνέβη δια-γονιμοποίηση με τους μπαμπουίνους" λέει ο Tim Davenport του Wildlife Conservation Society.

Τα δείγματα από τα βουνά Udzungwa δεν έδειξαν καθόλου ίχνη DNA μπαμπουίνων.

Από τη στιγμή που οι ερευνητές μελέτησαν μόνο το μιτοχονδριακό DN, το οποίο κληρονομείται στους νεοσσούς από τις μητέρες τους, γνωρίζουν ότι οι σεξουαλικές σχέσεις πρέπει να ενός αρσενικού kipunjii και ενός θηλυκού μπαμπουίνου. Όσον αφορά στο πως βρέθηκαν τα ζώα αυτά για να διασταυρωθούν δεν είναι εξακριβωμένο Τα kipunjii κυρίως κρύβονται στα δέντρα ενώ οι μπαμπουίνοι είναι εδαφόβιοι.

"Προς το παρών λέμε ιστορίες για το τι συνέβη σε κάποιο σημείο της εξελικτικής ιστορίας" λέει ο Roberts. "Οι μπαμπουίνοι μπαίνουν στα δάση για να τραφούν, να αποφύγουν θηρευτές και να κοιμηθούν και οι kipunji κατεβαίνουν στο έδαφος και έχουν παρατηρηθεί και εκτός δασών".

Οι ερευνητές ψάχνουν αν το DNA των μπαμπουίνων έχει δώσει κάποιο πλεονέκτημα στους kipunjii, και θα μπορούσε να εξηγηθεί γιατί υπάρχουν 1000 πίθηκοι στο νότια highlands (ο πληθυσμός με DNA μπαμπουίνων) και μόνο 100 στα βουνά Udzungwa.

"Έχουμε δύο ξεχωριστούς πληθυσμούς που είναι ελαφρώς γενετικά διαφορετικοί, συνεπώς μέχρι να μάθουμε περισσότερο είναι πολύ σημαντικό να τους προστατέψουμε και τους δύο. Μπορεί αυτές οι γενετικές διαφορές να είναι ένα εμπόδιο στην επιβίωσή τους στο μέλλον".

Από LiveScience

Μια διαφορετική θεωρία για την εξέλιξη του ανθρώπου

Η εξέλιξη του ανθρώπου είναι ένα θέμα που πάντα συναρπάζει πολύ κόσμο και έχει απασχολήσει κατά κόρον την επιστημονική κοινότητα. Οι γνώσεις μας πάνω στο θέμα δεν είναι πολλές και τα παζλ φτιάχνεται σιγά σιγά με ένα κομμάτι κάθε φορά. Το τελευταίο σπουδαίο κομμάτι εξηγήθηκε πριν λίγο καιρό με την περιγραφή του απολιθωμένου σκελετού του αρδιπίθηκου (Ardipithecus ramidus) που φιλοξενήθηκε στο περιοδικό Science. Λόγω αυτής της έλλειψης σιγουριάς για την εξελικτική πορεία των προγόνων μας έχει δοθεί το κατάλληλο έδαφος για την ανάπτυξη πολλών θεωριών γύρω από αυτήν. Άλλες κινούνται στα πλαίσια της επιστημονικής φαντασίας και γελοιότητας ενώ άλλες υποστηρίζονται από πλήθος στοιχείων και είναι αυτές που παραμένουν στο προσκήνιο.



Μία θεωρία που βρίσκεται κάπου στη μέση αυτών των δύο άκρων είναι η θεωρία που πρεσβεύει ότι οι πρόγονοί μας πέρασαν μία υδρόβια φάση (Aquatic Ape Hypothesis, AAH) κατά την οποία ανέπτυξαν κάποια από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, που τους κάνουν να ξεχωρίζουν από τους κοντινότερους συγγενείς τους (χιμπαντζήδες, μπονόμπο, γορίλες, ουρακοτάνγκους και γίββονες). Την περίοδο αυτή (που δεν είναι σαφώς οριοθετημένη χρονικά) οι πρόγονοί μας δραστηριοποιούνταν και τρέφονταν σε γλυκά, αλμυρά ή υφάλμυρα νερά. Η υδροβίωση έχει υποστηρίξει αρκετά από τα "μοναδικά" ανατομικά στοιχεία μας, όπως η δίποδη βάδιση, η έλλειψη πυκνού τριχώματος, η ανάγκη του εγκεφάλου για στοιχεία που βρίθουν στην θάλασσα (όπως το ιώδιο). Όλα αυτά ακούγονται αρκετά ενδιαφέροντα και η εξήγησή τους είναι λογική, αλλά υπάρχει πλήρης απουσία απολιθωμάτων που να υποστηρίζουν μία τέτοια θεωρία.

Όπως είναι φυσικό βέβαια, όσο ελκυστική και αν φαίνεται μία τέτοια εξήγηση, έχει κριτικαριστεί έντονα, και ουσιαστικά έχει απορριφθεί από τους παλαιοντολόγους αν και συμφωνούν ότι κάποια από οι πρόγονοί μας μπορεί να περνούσαν κάποιο χρόνο κολυμπώντας και τρέφοντας σε ποτάμια και λίμνες όπως και οι σύγχρονοι άνθρωποι.

Αν και ακόμα οι γνώσεις και τα στοιχεία γύρω από την εξέλιξη του ανθρώπου δεν είναι τόσα όσα θα ήθελαν οι επιστήμονες, έχει γίνει μεγάλη πρόοδος με το πέρας του χρόνου και σκιαγραφείται σιγά σιγά μία πιο πλήρης εικόνα. Φυσικά, πάντα θα υπάρχουν αντιρρήσεις και διαφορετικές υποθέσεις, καθώς η εξέλιξη μας είναι κάτι που δεν μπορούμε να το δούμε να συμβαίνει αλλά βγαίνει ως συμπέρασμα με βάση παρατηρήσεις απολιθωμάτων και όχι μόνο.

Για μια πιο πλήρη εικόνα γύρω από την Aquatic Ape hypothesis δείτε τα παρακάτω
Aquatic Ape Theory

Wikipedia

Ντέσμοντ Μόρρις, 2007, Ο γυμνός πίθηκος: Μελέτη για το ζώο-άνθρωπος, εκδόσεις Κέδρος

Ντέσμοντ Μόρρις, 2006, Η γυναίκα γυμνή, εκδόσεις Διόπτρα

Οι άνθρωποι μπορεί να έμαθαν να περπατούν στα δέντρα...

Οι πρώιμοι άνθρωποι μπορεί να μη περπάτησαν στις αρθρώσεις των δακτύλων πριν σηκωθούν στα δυο τους πόδια. Απεναντίας, οι πρόγονοί μας περπάτησαν σε όρθια στάση στα δέντρα και μετά πάτησαν το πόδι τους στο έδαφος, σύμφωνα με μια μελέτη που συνέκρινε τα οστά του καρπού των κοντινότερων μας συγγενών.

Σκεπτικιστές της ιδέας «από το δέντρο στα δύο πόδια» πιστεύουν ότι οι πρόγονοι όλων των αφρικανικών πρωτευόντων, συμπεριλαμβανομένων του γορίλα, του χιμπατζή και του ανθρώπου, πρέπει περπατούσε στις αρθρώσεις των δακτύλων του επειδή οι γορίλες και οι χιμπατζήδες το κάνουν αυτό. Ακόμα, έχουν εξειδικεύσεις όπως προεξοχές και κοιλότητες στα οστά του καρπού τους που κρατούν την παλάμη του χεριού από το να καταρρεύσει στο έδαφος όταν κουβαλάνε όλο το βάρος του ζώου. Φαίνεται λογικό να σκεφτεί κανείς ότι η δίποδη βάδιση στους ανθρώπους εξελίχθηκε από αυτήν την ενδιάμεση φάση.

Τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι, σύμφωνα με την παλαιοανθρωπολόγο Tracy Kivell, από το Ινστιτούτο Max Planck για την Εξελικτική Ανθρωπολογία, στην Λειψία της Γερμανίας. Αυτή και ο συνάδελφός της Daniel Schmitt από το Duke University στο Durham, North Carolina, συνέκριναν τα οστά του καρπού από χιμπατζήδες, μπονόμπο και γορίλες αλλά και άλλα πιο μακρινά συγγενικά είδη πρωτευόντων. Βρήκαν ότι πολλές από τις υποτιθέμενες προσαρμογές για βάδιση με τις αρθρώσεις των δακτύλων στον καρπό του χιμπατζή και του μπονόμπο λείπουν από τους γορίλες αλλά βρίσκονται σε άλλα πιο μακρινά συγγενικά πρωτεύοντα.


Από τη στιγμή που χιμπατζήδες και γορίλες χρησιμοποιούν διαφορετικά οστά για βάδιση με τις αρθρώσεις των δακτύλων, η δραστηριότητα αυτή θα μπορούσε να έχει εξελιχθεί ξεχωριστά στα δύο αυτά είδη, λέει η Kivell. Αν αυτό πραγματικά συνέβη, σημαίνει ότι ο πρόγονος των αφρικανικών πρωτευόντων δεν είναι ανάγκη να περπατούσε στις αρθρώσεις των δακτύλων, όπως ούτε και ο πρόγονος των ανθρώπων.

Η Kivell πιστεύει ότι τα οστά του καρπού στον χιμπατζή μπορεί να έχουν εξελιχθεί για να σταθεροποιούν τον καρπό καθώς το ζώο στέκεται με το ένα χέρι στο ένα κλαδί και με το άλλο σε ένα άλλο, με το γόνατο και τους αγκώνες λυγισμένους (όπως το διάγραμμα). «Όταν περπατάς στον πάγο λυγίζει τα γόνατα και τους αγκώνες σου για να είσαι πιο σταθερός», λέει η Kivell. «Κάνεις το ίδιο πράγμα και όταν περπατάς σε ένα κλαδί».

Πράγματι, οι σημερινοί χιμπατζήδες και μπονόμπο κάνουν ακριβώς αυτό το πράγμα. Η στάση μπορεί να ασκήσει περισσότερη πίεση στον καρπό, οδηγώντας στις προσαρμογές που βλέπουμε σήμερα, λέει η Kivell. Αυτή και ο συνάδελφός της ελπίζουν να μπορέσουν να ελέγξουν την υπόθεσή τους στο μέλλον.

Οι υπερασπιστές της θεωρίας για το περπάτημα πάνω στις αρθρώσεις δεν έχουν πιστεί. Οι πρώιμοι Homo δείχνουν προσαρμογές για περπάτημα με τις αρθρώσεις των δακτύλων σε οστά του καρπού που δεν εξετάστηκαν από την Kivell, λέει ο David Strait ένας παλαιοανθρωπολόγος από το State University of New York στο Albany. Η καλύτερη εξήγηση για αυτό, λέει, ακόμα και θεωρώντας τα οστά που εξέτασε η Kevill, είναι ότι οι πρώιμοι άνθρωποι, όπως και όλοι οι αφρικάνικοι πίθηκοι, περπατούσαν πάνω στις αρθρώσεις των δακτύλων τους.

Από NewScientist

Τι θα συμβεί στα πρωτεύοντα;

Σήμερα υπάρχουν σχεδόν 250 διαφορετικά είδη πρωτευόντων σε ολόκληρο τον κόσμο, αλλά τα περισσότερα ζουν σε επισφαλείς συνθήκες. Έχει υπολογιστεί ότι πάνω από 50% αυτών των ειδών βρίσκεται σε ενδεχόμενο κίνδυνο, από άποψη διατήρησης, και ένας 20% σήμερα θεωρείται ότι απειλείται άμεσα με εξαφάνιση. Αν και στη δεκαετία που πέρασε ανακοινώθηκε η ανακάλυψη μερικών νέων ειδών πρωτευόντων, έχουμε καταγράψει την εξαφάνιση ενός πρωτεύοντος – του υποείδους Precolobus badius waldroni. Μερικοί υπολογισμοί προτείνουν ότι ένα 20% τω ειδών πρωτευόντων θα εξαφανιστεί κάποια στιγμή μέσα στον 21^ο αιώνα.

Τι έχει προκαλέσει αυτόν τον κίνδυνο στα ζώντα σήμερα πρωτεύοντα; Ένας μεγάλος παράγοντας είναι η καταστροφή των εγχώριων ενδιαιτημάτων. Αυτός είναι ένας ιδιαίτερος κίνδυνος για τα πρωτεύοντα που ζουν στα τροπικά βροχερά δάση, τα οποία καταστρέφονται διαμέσου της έντονης και συστηματικής εκχέρσωσης. Άλλα είδη, όπως είναι οι γορίλες των όρεων, των οποίων το ενδιαίτημα έχει μειωθεί λόγω της εντατικής γεωργίας ώστε να ικανοποιηθούν οι τροφικές ανάγκες του αυξανόμενου τοπικού πληθυσμού, απειλούνται σοβαρά με εξαφάνιση. Προς τα τέλος του 20^ο αιώνα, υπολογίστηκε ότι υπάρχουν λιγότεροι από 400 γορίλες των όρεων.


Το κυνήγι από τους ανθρώπους είναι μία άλλη απειλή για την επιβίωση των πρωτευόντων. Εκτός από το γεγονός ότι αποτελούν πηγή τροφής, τα πρωτεύοντα κυνηγιούνται σε πολλά μέρη του κόσμου για να χρησιμοποιηθούν ως δόλωμα για άλλα ζώα, για πώληση τμημάτων του σώματός τους ως στολίδια και επειδή θεωρούνται ως επιβλαβή ζώα για τις αγροτικές καλλιέργειες. Μια άλλη απειλή για τα πρωτεύοντα είναι η σύλληψη ζωντανών ζώων για πώληση, αν και οι διεθνείς προσπάθειες έχουν μειώσει αυτήν την απαίτηση σε κάποιο βαθμό. Η αιχμαλωσία νεαρών πρωτευόντων αποτελεί ένα ιδιαίτερο πρόβλημα, επειδή οι μητέρες πυροβολούνται στη διάρκεια της σύλληψης. Η υλοτόμηση είναι μια άλλη ανθρώπινη δραστηριότητα που η οποία έχει θέσει σε κίνδυνο πολλά είδη πρωτευόντων, καθώς η απώλεια ενδιαιτήματος συνεισφέρει σημαντικά στο να απειλούνται πολλά πρωτεύοντα.

Τι θα μπορούσε να γίνει; Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη λύση – πρέπει να εφαρμοστεί μια σειρά προσπαθειών διατήρησης της πανίδας σε διεθνές επίπεδο. Ο Strier αναφέρει μερικές γενικές στρατηγικές στις οποίες περιλαμβάνονται τα αναπτυσσόμενα οικονομικά κίνητρα για τη διατήρηση, η αυξανόμενη ενημέρωση του κοινού για τα ενδεχόμενα προβλήματα και ο αυξανόμενος ρόλος των μη-κυβερνητικών οργανώσεων Οι μη-κυβερνητικές οργανώσεις έχουν παράσχει τη ευκαιρία αλληλεπίδρασης και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των ερευνητών που ασχολούνται με τη διατήρηση των πρωτευόντων και εκείνων που χαράσσουν πολιτική.

Άλλες προσεγγίσεις για τη διατήρηση των πρωτευόντων περιλαμβάνουν την ανάπτυξη προστατευμένων πάρκων και δρυμών, την ανάπτυξη λιγότερο επιβλαβών γεωργικών πρακτικών, καθώς και διασταύρωση απειλούμενων ειδών πρωτευόντων που βρίσκονται σε αιχμαλωσία. Οι Chapman και Peres δίνουν έμφαση στο ρόλο που μπορούν να παίξουν επιστήμονες σε τέτοιες προσπάθειες διατήρησης. Όλες αυτές οι προσπάθειες και άλλες ακόμη, είναι αναγκαίες, εάν επιθυμούμε να σώσουμε αυτούς τους αξιόλογους συγγενείς μας.

Από το βιβλίο του John H. Relethford Το ανθρώπινο είδος - Εισαγωγή στην βιολογική ανθρωπολογία, μετάφραση επιμέλεια ελληνικής έκδοσης Σωτήρης Μανώλης, Εκδόσεις Παρισιανού, σελίδα 241.