ΒΙΟΛΟΓΙΟΝ

Πράξεις συμπόνοιας από αρουραίους

2011-12-11T19:20:00.001+02:00

Για πολλά χρόνια η συμπεριφορά του ανθρώπου να βοηθάει κάποιο συνάνθρωπό του που βρίσκεται σε ανάγκη θεωρούνταν μοναδικό γνώρισμα. Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν ενδείξεις ότι και αρκετά πρωτεύοντα θηλαστικά προβαίνουν σε αυτή τη συμπεριφορά, αποκαθηλώνοντάς μας για ακόμα μία φορά από την πρωτοκαθεδρία μας. Μία νέα μελέτη όμως δείχνει ότι τέτοιου είδους συμπεριφορές εμφανίστηκαν σε ακόμη πιο πρώιμα εξελικτικά στάδια της ζωής και συγκεκριμένα υπήρχαν ήδη από τα τρωκτικά.

Οι ερευνητές έκαναν το εξής απλό πείραμα. Τοποθέτησαν σε μία ειδική "αρένα" δύο αρουραίους που φυσιολογικά μοιράζονταν ένα κοινό κλουβί. Το ένα ζώο κρατούνταν "φυλακισμένο" σε ένα ειδικό κλουβί, ένα σωλήνα ουσιαστικά που έκλεινε από τη μία μεριά με πορτάκι, το οποίο μπορούσε να ανοίξει μόνο από έξω. Το δεύτερο ζώο ήταν ελεύθερο μέσα στην αρένα, και μπορούσε να δει και να ακούσει το άλλο που ήταν στο ειδικό κλουβί.

Παρατήρησαν λοιπόν οι ερευνητές πως ο ελεύθερος αρουραίος ήταν σε μεγαλύτερη ταραχή όταν στο κλουβί υπήρχε κάποιο ζώο, παρά όταν ήταν άδειο, αποβάλλοντας έτσι την αμφιβολία των ερευνητών μήπως η συμπεριφορά του ζώου εξηγούνταν απλώς από την παρουσία του άγνωστου κλουβιού. Η αντίδραση αυτή ταιριάζει με την έννοια της "συναισθηματικής μετάδοσης", ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε άνθρωπο και ζώα, και αναφέρεται στο συμμερισμό από ένα άτομο του φόβου, της αγωνίας ή ακόμα και του πόνου που αισθάνεται κάποιο άλλο άτομο.

Οι αρουραίοι όμως δεν έμειναν μόνο στη συναισθηματική μετάδοση. Πήγαν ένα βήμα παραπέρα όταν αφότου επιβλήθηκαν στη ίδια διαδικασία για αρκετές μέρες, κατάφεραν τελικά μόνοι τους να μάθουν πως να απελευθερώνουν τον άλλο αρουραίο. Αφού κατάφεραν να το μάθουν αυτό (κάτι που ανακάλυψαν και έμαθαν μόνοι τους, δεν το διδάχθηκαν) πήγαιναν αμέσως να τον ελευθερώσουν όταν βρίσκονταν ξανά κάτω από τις ίδιες συνθήκες.

Στη συνέχεια, για να εξακριβώσουν οι ερευνητές τα κίνητρα που οδηγούν τα ζώα σε αυτή τη συμπεριφορά προέβησαν σε μια σειρά νέων πειραμάτων. Έτσι, όταν τοποθέτησαν στο κλουβί αντί για ένα ζωντανό αρουραίο ένα ομοίωμά, οι αρουραίοι έδειξαν να μην ενδιαφέρονται να προβούν σε συμπεριφορά απελευθέρωσης. Με μερικά ακόμα παρόμοια πειράματα κατέδειξαν ότι τελικά ο λόγος για αυτήν την πράξη είναι ουσιαστικά η συμπόνοια που νοιώθουν για το άλλο ζώο, το οποίο προσπαθούν στην τελική να απαλλάξουν από τη δυσκολία του.

Ένα άλλο πολύ σημαντικό εύρημα που ενίσχυσε αυτήν την πεποίθηση είναι το γεγονός ότι όταν στην ίδια αρένα τοποθετήθηκαν δύο κλουβιά, με το ένα να έχει έναν "φυλακισμένο¨αρουραίο και το άλλο ένα κομμάτι σοκολάτας, τα ζώα ήταν εξίσου πιθανό να ελευθερώσουν πρώτα το άλλο ζώο και μετά να φάνε την σοκολάτα, παρόλο που θα μπορούσαν πρώτα να απολαύσουν τη λιχουδιά και μετά να προβούν στην πράξη συμπόνοιας.

Το επόμενο βήμα των ερευνητών είναι να εξακριβώσουν τις αιτίες για τις οποίες κάποιοι αρουραίοι του πειράματος προέβησαν σε αυτή τη συμπεριφορά, ενώ κάποιοι άλλο όχι. Πρώιμα αποτελέσματα προτείνουν ότι τα θηλυκά είναι πιο πιθανό να βοηθήσουν τον εγκλωβισμένο αρουραίο, κάτι που πιθανώς να σχετίζεται με τα συναισθήματα της μητρότητας.

Πολύ σημαντικά είναι το λόγια ενός εκ των συγγραφέων της εργασίας. Λέει λοιπόν πως "όταν δρούμε χωρίς συμπόνοια δρούμε στην ουσία ενάντια στη βιολογική κληρονομιά μας. Αν οι άνθρωποι άκουγαν και δρούσαν συχνότερα σύμφωνα με τη βιολογική κληρονομιά τους, θα βρισκόμασταν σίγουρα σε καλύτερη κατάσταση".

Προσαρμογή από ScienceDaily

Πετρέλαιο στη θάλασσα

2011-12-07T17:40:00.000+02:00

Κάθε χειμώνα η θάλασσα του Θερμαϊκού κόλπου κατακλύζεται από πουλιά. Γλάροι, κορμοράνοι, αλλά ακόμα και πελεκάνοι, κύκνοι, λαμπροβούτια, θαλασσοκόρακες και κάποια είδη παπιών. Για μένα ένα από τα εντυπωσιακότερα είναι τα μαυροβουτηχτάρια. Είναι τα μοναδικά (μαζί με τους κορμοράνους) που πλησιάζουν πολύ την προβλήτα και έτσι μπορείς να τα παρατηρείς χωρίς κιάλια καθώς βουτούν συνέχεια για τροφή. Όσοι δεν τα έχετε παρατηρήσει ποτέ, αξίζει τον κόπο μια βόλτα.

Με λύπη διάβασα χθες για 9 μαυροβουτηχτάρια νεκρά λόγω πετρελαίωσης. Δυστυχώς στο Θερμαϊκό έχει συμβεί και άλλες φορές ανάλογο, σε τέτοια έκταση όμως νομίζω πρώτη φορά.

Μη πάει το μυαλό σας σε διαρροές πετρελαίου από την Bp ή σε ατυχήματα τύπου Exxon Valdez. Μάλλον πρόκειται απλά για την τακτική του ξεπλύματος των δεξαμενών των πλοίων στα ανοιχτά των θαλασσών όπου κανείς δεν μπορεί να σε καταλάβει και καταγγείλει. Με αυτό το ξέπλυμα πάντα διαφεύγει μια ποσότητα πετρελαίου στο νερό η οποία είναι επιζήμια για τα οικοσυστήματα της περιοχής, ενώ επιπλέον το πετρέλαιο αυτό πολλές φορές ξεβάλεται σε ακτές απειλώντας έτσι ακόμα και τους λουόμενους Ένα παράδειγμα είναι ο φημισμένος Μπάλος στην Κρήτη, όπου τα βράχια στην περιοχή είναι καλυμμένα με πίσσα.

Το πιο σημαντικό σημείο στο θέμα αυτό είναι ότι αν και όλοι συγκινούμαστε και ευαισθητοποιούμαστε όταν συμβαίνει κάποιο ατύχημα με αποτέλεσμα τη διαρροή πετρελαίου στη θάλασσα, οι ποσότητες που προέρχονται από τέτοια περιστατικά δεν αποτελούν παρά μόνο το 3% του συνολικού πετρελαίου που διαφεύγει στη θάλασσα. Έτσι, αν και τοπικά προκαλούν όντως αλλαγές στα οικοσυστήματα (πιθανώς όχι τόσο μεγάλη καταστροφή όσο πιστεύουμε), σε μακροκλίμακα οι συνέπείες τους δεν είναι τόσο μεγάλες.

Από την άλλη, η διαφυγή πετρελαίου από τις δεξαμενές και τα ύφαλα των πλοίων αποτελεί του 15% της ολικής ποσότητας πετρελαίου στη θάλασσα, ενώ τα βιομηχανικά απόβλητα ευθύνονται για το 62%! Αυτό το 15% που χάνεται από τα πλοία είναι πολύ περισσότερο κατανεμημένο στη θάλασσα συγκριτικά με τα ατυχήματα που είναι περισσότερο περιορισμένα χωρικά. Είναι αναμενόμενο περισσότερο τέτοιο πετρέλαιο να είναι και αυτό που φτάνει στις ακτές, ειδικά σε περιοχές με έντονα ρεύματα.

Από όπου και να προέρχεται βέβαια το πετρέλαιο στη θάλασσα (το 10% λ.χ. είναι φυσικής προέλευσης, θα υπήρχε και χωρίς εμάς) είναι πάντα θλιβερό να βλέπεις ζώα να πεθαίνουν εξαιτίας αυτού.

Ταξιδιάρικα πουλιά...όλο εκπλήξεις

2011-11-27T20:09:00.003+02:00

Η δακτυλίωση των πτηνών είναι μία τεχνική που χρησιμοποιείται ευρέως για τη μελέτη τους. Με αυτήν, τοποθετείται ένα διακριτικό (συνήθως καλείται δαχτυλίδι) σε ένα σημείο στο σώμα του πουλιού, ώστε αυτό αφενός να μην επηρεάζει την επιβίωση του ζώου, αλλά και να είναι διακριτό σε πιθανή επαναπαρατήρηση του πτηνού. Συχνά για τα μικρόπουλα και τα μικρόσωμα γενικά πουλιά χρησιμοποιούνται δαχτυλίδια στο πόδι, τα οποίο με κάποιο κωδικό που φέρουν μπορεί να γίνει ανάκτηση δεδομένων σχετικά με το πού δακτυλιώθηκε αυτό το πουλί, πότε, τι ηλικία και τι βάρος είχε τότε και άλλα πολλά.

Μία πολύ σημαντική χρήση τη δακτυλίωσης των πουλιών είναι η μελέτη της μεταναστευτικής συμπεριφοράς τους. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως η πρώτη τεκμηρίωση της μετανάστευσης μεγάλων αποστάσεων ήρθε το 1822 όταν στη Γερμανία παρατηρήθηκαν πελαργοί που έφεραν τμήματα από βέλη στο σώμα τους, βέλη όμως που ανιχνεύονταν μόνο σε φυλές της Αφρικής.

Μία πολύ ενδιαφέρουσα πληροφορία που μπορεί να ανακτήσει κανείς μελετώντας το αρχείο των διακτυλιώσεων είναι η μακροβιότητα των πουλιών. Αν για παράδειγμα δακτυλιωθεί ένας νεοσσός κάποιου είδους και εν συνεχεία αν κατά τύχη επαναβρεθεί μετά από μερικά χρόνια (ζωντανός ή νεκρός) με σιγουριά μπορούμε να πούμε ότι το είδος αυτό έχει τη δυνατότητα να ζήσει τουλάχιστον τόσα χρόνια. Φυσικά και η τιμή αυτή δεν μπορεί να είναι απόλυτη, αποτελεί όμως μια πολύ αξιόλογη εκτίμηση.

Από το αρχείο της EURING, του Ευρωπαϊκού οργανισμού συντονισμού της δακτυλίωσης στην Ευρώπη, μπορεί κανείς να βρει δεδομένα μακροβιότητας για τα περισσότερα είδη πουλιών που απαντούν στην Ευρώπη. Ακολουθούν κάποια παραδείγματα, όπου πατώντας στο όνομα του πουλιού μπορείτε να δείτε την εικόνα του.

Το σπουργίτι (Passer domesticus) λοιπόν, έχει βρεθεί να ζει μέχρι 19 χρόνια και 9 μήνες, ενώ η δεκαοκτούρα (Streptopelia decaocto) 17 χρόνια και 8 μήνες. Ο κοκκινολαίμης (Erithacus rubecula) που κάθε χειμώνα μας παίρνει τα αυτιά στα πάρκα με τα τιτιβίσματά του ζει τουλάχιστον 19 χρόνια, ενώ το αηδόνι (Luscinia megarhynchos) περίπου 11. Ένα άλλο πολύ κοινό πουλί των πόλεων, η κουρούνα (Corvus corone), ζει και αυτή περίπου 19 χρόνια, ενώ κάποια αρπακτικά όπως η γερακίνα (Buteo buteo) και ο χρυσαετός (Aquila chrysaetos) ζουν 29 και 32 χρόνια αντίστοιχα.

Το ρεκόρ μακροζωίας το κατέχει ο Μύχος του Ατλαντικού (Puffinus puffinus) που παρατηρήθηκε από δακτυλιωτή όντας ακόμα ζωντανός στα 51 του χρόνια. Στον αντίποδα, μικρό προσδόκιμο ζωής έχουν κάποια άλλα είδη, όπως η καμπίσια πέρδικα (Perdix perdix) και ο χρυσοβασιλίσκος (Regulus regulus) με 5 χρόνια.

Μία ακόμη πολύ ενδιαφέρουσα πτυχή της μεταναστευτικής συμπεριφοράς που φανερώνεται από τις δακτυλιώσεις είναι η ταχύτητα με την οποία μπορεί να μετακινείται κάποιο πουλί. Από το Ελληνικό Κέντρο Δακτυλίωσης Πουλίων (Ε.Κ.Δ.Π.) αυτή τη φορά διαβάζουμε για ένα μαυροσκούφη (Sylvia atricapilla) που μέσα σε μία εβδομάδα ταξίδεψε από τη Νορβηγία στη Ελλάδα και συγκεκριμένα στη Λέσβο. Έτσι κάλυψε 2.875 χλμ, ταξιδεύοντας κάθε μέρα κατά μέσο όρο 411 χλμ! Μία κιτρινοσουσουράδα (Motacilla flava) ξεκίνησε το ταξίδι της από τη Νιγηρία και σε 8 ημέρες βρέθηκε στο Κολυμβάρι Χανίων, καλύπτοντας 322 χλμ κάθε μέρα.

Ακόμα, πολύ εντυπωσιακές είναι και οι απόλυτες αποστάσεις που έχουν βρεθεί να διανύουν διάφορα πουλιά που εντοπίστηκαν στην Ελλάδα, με κορυφαία επίδοση αυτή ενός πελαργού (Ciconia ciconia) που δακτυλιώθηκε στην Καρδίτσα και επανευρέθηκε στο Δυτικό Ακρωτήριο της Νοτίου Αφρικής (7.884 χλμ). Πολλά είδη παπιών που δακτυλιώθηκαν στη Σιβηρία έχουν βρεθεί σε λίμνες τις Ελλάδας, έχοντας διανύσει δηλαδή συνολικά 4 με 5.000 χλμ!

Βέβαια, τέτοιου είδους στοιχεία προκύπτουν πλέον και με πιο σύγχρονα μέσα, όπως η τοποθέτηση πομπών στα ζώα και η παρακολούθηση της κάθε τους κίνησης μέσω δορυφόρου. Τέτοιες μέθοδοι δεν συνίστανται για μακροχρόνιες μελέτες, καθώς οι πομποί έχουν μία ημερομηνία λήξης, ενώ είναι και πολύ ακριβότεροι από τη μελέτη με τα δαχτυλίδια. Αφήστε που η δακτυλίωση πουλιών είναι μία πολύ ευχάριστη, "ρομαντική" και μερακλήδικη διαδικασία για τους λάτρεις των πτηνών.

Κλέφτες πιγκουίνοι

2011-11-25T17:07:00.003+02:00

Υπάρχουν αρκετοί που θεωρούν τις σχέσεις που υπάρχουν σε μια βιοκοινότητα να αποτελούν τη βάση για μια πιο ηθική ζωή, την οποία πρέπει να υιοθετήσει ο άνθρωπος στην δική του κοινωνία. Έτσι, δεν θα υπάρχουν πράξεις όπως το κλέψιξο, οι πόλεμοι, η εξαπάτηση γενικότερα. Αυτό φυσικά είναι τέραστια παρεξήγηση. Τίποτα από αυτά δεν ισχύει στο ζωϊκό βασίλειο. Αντίθετα, πολλά είναι τα παραδέιγματα που μας δείχνουν ότι η εξαπάτηση αποτελεί ένα πολύ βασικό κομμάτι της συμπεριφοράς σε πολλά είδη ζώων. Για του λόγου το αληθές δείτε το απολαυστικό βίντεο:

Εξελικτική αιτιολόγηση καρδιακών επεισοδίων στα θηλαστικά

2011-10-27T19:52:00.005+03:00

Μπορούν τα πουλιά να υποστούν καρδιακά επεισόδια; Μία νέα μελέτη προτείνει ότι οι καρδιαγγειακές ασθένειες μπορεί να είναι μία ατυχής συνέπεια στην εξέλιξη των θηλαστικών. Συγκεκριμένα, προτείνεται ότι τα αιμοπετάλια του αίματος που είχαν προσφέρει στα αρχέγονα θηλαστικά ένα εξελικτικό πλεονέκτημα, τώρα προδιαθέτουν τους ανθρώπους σε καρδιαγγειακές ασθένειες.

Η σημασία των αιμοπεταλίων είναι μεγάλη, καθώς προστατεύουν τους οργανισμούς από απώλεια αίματος αλλά και λοιμώξεις όταν εμφανίζεται κάποιος τραυματισμός. Συνεπώς είναι πολύ λογικό κάποιος να αναρωτηθεί γιατί αιμοπετάλια υπάρχουν μόνο στο αίμα των θηλαστικών.

Εκτός όμως από την αποτροπή της αιμορραγίας τα αιμοπετάλια είναι υπεύθυνα και για τη δημιουργία θρόμβων σε περιοχές αιμοφόρων αγγείων όπου υπάρχουν πλάκες αθηροσκλήρωσης. Έτσι, φέρουν μεγάλη ευθύνη για την εμφάνιση καρδιακών και εγκεφαλικών επεισοδίων.

Παρά όμως τη σημαντικότητά τους, τα αιμοπετάλια απαντώνται μόνο στα θηλαστικά, ενώ κατώτερα σπονδυλωτά, όπως τα πτηνά, φέρουν τα λεγόμενο θρομβοκύτταρα. Αυτά, αν και διπλάσια σε μέγεθος συγκριτικά με τα αιμοπετάλια, εμφανίζουν πολύ χαμηλότερες συγκεντρώσεις στην πρωτεΐνη "υποδοχέας του ινωδογόνου" (fibrinogen receptor), αλλά και πλήρη ανεπάρκεια στον υποδοχέα της διφωσφορικής αδενοσίνης (ADP receptor) που δρουν στο μονοπάτι που είναι απαραίτητο για τη δημιουργία αποφρακτικών θρόμβων στο αρτηριακό σύστημα.

Έτσι, οι ερευνητές έδειξαν ότι τα θρομβοκύτταρα δεν είναι ικανά να σχηματίζουν τρισδιάστατες συναθροίσεις, ένα πολύ σημαντικό βήμα στην παθογένεση των εγκεφαλικών και καρδιακών επεισοδίων. Από την άλλη βέβαια, τα θρομβοκύτταρα δεν ήταν αρκετά αποδοτικά στην δημιουργία φραγμών σε τραυματισμούς για την αποφυγή έντονης αιμορραγίας.

Συνεπώς, είναι λογικό να εικασεί κάποιος (μένει να ελεγχθεί από άλλα πειράματα) ότι τα αιμοπετάλια έδωσαν ένα εξελικτικό πλεονέκτημα στα αρχαϊκά θηλαστικά συγκριτικά με τα άλλα σπονδυλωτά σε ότι αφορά την αντιμετώπιση των τραυμάτων. Τώρα το ότι στη συνέχεια αυτό έχει αποδειχθεί σχεδόν ολέθριο για τον σύγχρονο άνθρωπο είναι θέμα τρόπου ζωής, που κατόρθωσε πλέον να μετατρέψει τα "εξελικτικά μας πλεονεκτήματα" σε μειονεκτήματα.

Άρθρο σε ελεύθερη απόδοση από ScienceDaily

Μαντζουράνα, η θεραπευτική

2011-10-12T11:41:00.005+03:00

Η μαντζουράνα Origanum majorana L. είναι αυτοφυές ποώδες αρωματικό φυτό της Μεσογείου συγγενικό της ρίγανης. Τα άνθη της είναι φαιά με λέπια και ανθίζει από Ιούλιο μέχρι Σεπτέμβριο. Από την αρχαιότητα καλλιεργείται στην Ελλάδα εξαιτίας των φαρμακευτικών της ιδιοτήτων. Ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε την μαντζουράνα σαν αντισηπτικό. Επίσης, χρησιμοποιείται στη μαγειρική, στη ζαχαροπλαστική, στην αρωματοποιία.

Η μαντζουράνα είναι καλή πηγή ιχνοστοιχείων, μετάλλων και βιταμινών και δρα ως τονωτικό αλλά και καταπραϋντικό του νευρικού συστήματος. Επιπλέον, το ρόφημα μαντζουράνας καταπραΰνει το βήχα.

Συνταγή: βράζουμε ένα κουταλάκι αποξηραμένης μαντζουράνας σε νερό για λίγα λεπτά. Καταπραΰνει το βήχα, συνταγή της γιαγιάς μου για να σταματήσει το βήχα που είχα όταν ήμουν άρρωστη από κοκκύτη. Πραγματικά αποτελεσματικό!

Η ευφυία των κουρούνων

2011-04-18T11:00:00.003+03:00

Όπως όλοι πιθανώς να γνωρίζεται αρκετά συχνά επιχειρείται η θανάτωση κάποιων ζώων που λόγω της στενής σχέσης τους με τον άνθρωπο αυξάνουν εκθετικά τους πληθυσμούς τους και έτσι δημιουργούν προβλήματα σε πληθυσμούς άλλων ζώων. Το φαινόμενο αυτό εφαρμόζεται αρκετά συχνά και στην Ελλάδα, ενώ επιπλέον μερικές φορές είναι τέτοια η ανάγκη να περιοριστεί κάποιος πληθυσμός που η θανάτωση λαμβάνει χώρα από επιστήμονες. Πιθανώς όμως, στα αστικά περιβάλλοντα που τα προβλήματα προς άλλους πληθυσμούς δεν είναι τόσο μεγάλα, είναι καλό να υπάρχουν καινοτόμες ιδέες για μια πιο αρμονική συνύπαρξη. Βλέποντας αυτό το βίντεο θα καταλάβετε ακριβώς τι εννοώ.

Τα λόγια των πιθήκων σκέλος 2ο

2011-03-31T19:02:00.006+03:00

Πριν λίγο καιρό είχαμε δημοσιεύσει το πρώτο σκέλος για τα "λόγια των πιθήκων". Το δεύτερο σκέλος θα επικεντρωθεί στο ευφυές πείραμα των Robert Seyfarth, Dorothy Cheney και Peter Marler (1980), με σκοπό να ελέγξουν εάν τα καλέσματα συναγερμού των κερκοπιθήκων Chlorocebus pygerythrus μεταφέρουν όντως πληροφορίες ή είναι απλώς μία ανεξέλεγκτη ακουστική απόκριση στους θηρευτές. Το ερώτημα ήταν απλό: θα εξήγαγαν τα καλέσματα συναγερμού από μόνα τους διαφορετικές αποκρίσεις;

Να λοιπόν τι κάναν οι ερευνητές στο πεδίο. Χρησιμοποίησαν κρυμμένα μικρόφωνα για να παίξουν playback από ηχογραφημένα καλέσματα συναγερμού των κερκοπίθηκων. Αυτά ήταν ισομερώς κατανεμημένα μεταξύ αυτών για λεοπαρδάλεις, για αετούς και για φίδια, τα οποία ήταν ηχογραφημένα από γνωστά άτομα (ένα ενήλικο αρσενικό, ένα ενήλικο θηλυκό και ένα νεαρό) στο πεδίο. Οι δοκιμασίες έλαβαν χώρα τόσο όταν οι πίθηκοι ήταν στο έδαφος, όσο και όταν βρίσκονταν στα δέντρα και φυσικά απουσία θηρευτών ώστε να μην επηρεαστούν τα αποτελέσματα από αποκρίσεις λόγω οπτικής επαφής με θηρευτές. Τα καλέσματα αναπαράχθηκαν σε διαφορετικά πλάτη συχνοτήτων ώστε να μιμηθούν τα φυσικά καλέσματα.

Με αυτόν τον πειραματικό σχεδιασμό λοιπόν, εξήχθησαν δύο τύποι αποκρίσεων. Πρώτον, άτομα κάθε ηλικίας και φύλου κοίταξαν προς την κατεύθυνση της πηγής και ξόδεψαν πολύ χρόνο σκανάροντας το περιβάλλον τους. Οι ερευνητές πιστεύουν πως μπορεί να σκανάρουν την περιοχή για να βρουν περισσότερα στοιχεία από την πηγή αλλά και από το περιβάλλον τους.

Δεύτερον, κάθε κάλεσμα συναγερμού φαίνεται να εγείρει μια διακριτή απόκριση από τους δέκτες. Θυμάστε που οι δοκιμές έγιναν όταν οι κερκοπίθηκοι ήταν στο έδαφος και στα δέντρα; Όταν ήταν στο έδαφος, τα καλέσματα για λεοπαρδάλεις ήταν πιο πιθανό να τους κάνουν να τρέξουν και να σκαρφαλώσουν σε δέντρα ενώ καλέσματα για αετούς να τους κάνουν να τρέχουν για να καλυφθούν σε θάμνους. Καλέσματα για φίδια από την άλλη ήταν πιο πιθανό να τους κάνουν να κοιτάνε κάτω. Όταν, όμως, οι πίθηκοι ήταν στα δέντρα καλέσματα για λεοπαρδάλεις τους έκαναν να σκαρφαλώνουν πιο ψηλό στο δέντρο και να κοιτάνε κάτω. Καλέσματα για αετούς τους έκαναν να κοιτούν πάνω και μερικές φορές να φεύγουν από το δέντρο, ενώ καλέσματα για φίδια τους έκαναν να κοιτούν κάτω.

Από αυτά τα αποτελέσματα ο Seyfarth και οι συνεργάτες του υπέθεσαν ότι τα καλέσματα συναγερμού αυτών των κερκοπίθηκων από μόνα τους μπορούσαν να προκαλέσουν διακριτές αποκρίσεις. Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς εάν αυτά τα καλέσματα συμβολίζουν μία λεοπάρδαλη ή μία εντολή του τύπου "σκαρφάλωσε στο δέντρο". Παρόλα αυτά μπορούμε να αξιώνουμε ότι τα καλέσματα είναι βασικά σινιάλα με σημασία που χρησιμοποιούνται για να προειδοποιήσουν άλλα άτομα του είδους για έναν επικείμενο κίνδυνο.

Πηγή: Primatology.net

Στο βίντεο αυτό ο βασικός ερευνητής των παραπάνω πειραμάτων, Robert Seyfarth, περιγράφει συνοπτικά τα αποτελέσματά του.

Ξυλεια: πηγή ανάπτυξης του πολιτισμού

2011-03-14T12:02:00.010+02:00

Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ξύλου, όπως η πυκνότητα του ξυλώματος, η μηχανική αντοχή και η ελαστικότητα το καθιστούν σημαντικό υλικό με πολλαπλές χρήσεις. Η χρήση του ξύλου από τον άνθρωπο ξεκινάει όταν αρχίζει και η ιστορία του. Κατά την παλαιολιθική εποχή χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή κατοικιών, ως βοήθημα για την καλλιέργεια των φυτών και φυσικά ως καύσιμη ύλη. Κατά την κλασσική εποχή ολόκληροι πολιτισμοί, όπως ο Κυκλαδίτικος και ο Μινωικός πολιτισμός, στήριξαν την ανάπτυξή τους στην χρήση της ξυλείας. Από ξύλο κατασκευάζονταν την εποχή εκείνη ναοί, τμήματα ανακτόρων, διάφορα διακοσμητικά στοιχεία και φυσικά τα πλοία. Στις επόμενες εποχές, η χρήση του ξύλου ευνόησε τη δημιουργία τεχνολογικών επιτευγμάτων και μηχανών, ενώ συνέβαλλε και στην ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας.

Όσον αφορά στην ένταση που δέχτηκαν τα μεσογειακά κυρίως δάση λόγω της ναυπηγικής χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα εκτεταμένης χρήσης του ελάτου κατά την ομηρική εποχή. Σύμφωνα με την Ιλιάδα (II 494-877) στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας συμμετείχαν 934 πεντηκόντοροι (τύπος πλοίου εποχής) για την κατασκευή των οποίων χρειάστηκαν 47.500 περίπου κορμοί ελάτων.

Το παραπάνω παράδειγμα είναι ενδεικτικό της πίεσης που δέχονταν τα δάση λόγω της εκτεταμένης χρήσης του ξύλου ως πρώτη ύλη. Αυτό σε συνδυασμό με την πίεση –μικρότερης ή μεγαλύτερης έντασης- που δέχτηκαν τα δάση στο πέρας της ιστορίας του ανθρώπου λόγω της ανάγκης για δημιουργία καλλιεργήσιμης γης, βοσκοτόπων αλλά και λόγω της επέκτασης των πόλεων ως συνάρτηση της αύξησης του πληθυσμού, είχε ως αποτέλεσμα να αλλάζει τόσο η σύνθεση όσο και η έκταση των δασικών οικοσυστημάτων.

Η εκτεταμένη χρήση των προϊόντων του δάσους και πιο συγκεκριμένα της ξυλείας έχει ως συνέπεια να παραμένουν ελάχιστα δάση παρθένα, δάση τα οποία δηλαδή δεν έχουν διαχειριστεί ή εκμεταλλευτεί από τον άνθρωπο. Μία από τις πολλές περιπτώσεις αλλαγής της σύνθεσης των δασικών οικοσυστημάτων λόγω επέμβασης του ανθρώπου είναι αυτή των μικτών δασών Quercus canariensis και Q. suber στη νότια Ισπανία. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα τα δύο είδη δρυός κατείχαν ίσο περίπου ποσοστό στη σύνθεση του δάσους. Η ξυλεία από το είδος Q. canariensis χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου ενώ το Q. suber προμήθευε καύσιμη ύλη την περιοχή. Με την ανάπτυξη όμως της βιομηχανίας φελλού στις αρχές του 20ου αιώνα το Q. suber κυριαρχεί στο δασικό οικοσύστημα εις βάρος του Q. canariensis διότι ευνοείται από την διαχείριση καθώς αυτό οφείλεται για την παραγωγή φελλού και επομένως είναι είδος με μεγάλη οικονομική σημασία.

Τα λόγια των πιθήκων σκέλος 1ο

2011-03-12T18:50:00.001+02:00

Έχω αναφερθεί και με παλαιότερα άρθρα στην ικανότητα "ομιλίας" και άλλων ειδών εκτός από του ανθρώπου, όπως για παράδειγμα σε κάποιους εδαφόβιους σκίουρους αλλά και σε νυχτερίδες. Φυσικά, το ανθρώπινο είδος αποτελεί την επιτομή του νοήματος της ομιλίας,καθώς με αυτό μπορεί και εκφράζει εκτός από γεγονότα, σκέψεις και συναισθήματα κάτι που δεν έχει φανεί να ισχύει σε άλλους οργανισμούς. Όσο πιο πολύ μελετάμε τέτοιες συμπεριφορές ανακαλύπτουμε ότι κάποια είδη έχουν αρκετά ανεπτυγμένους τρόπους στο να αναφέρονται σε δεδομένα που συμβαίνουν γύρω τους. Παραθέτω το πρώτο κομμάτι από ένα άρθρο για τα καλέσματα συναγερμού ενός είδους κερκοπίθηκου, του Chlorocebus pygerythrus, από το Primatology.net.

"Τα αντιθηρευτικά καλέσματα συναγερμού είναι σημαντικά για τα κοινωνικά ζώα καθώς προειδοποιούν άλλους για θηρευτές που πλησιάζουν. Χωρίς την ύπαρξη "γλώσσας" - κάποια πρωτεύοντα είναι γνωστό ότι εκπέμπουν καλέσματα συναγερμού ειδικά για κάθε θηρευτή ώστε να ενημερώσουν τους "δικούς τους". Σε αυτά τα πρωτεύοντα συγκαταλέγονται οι λεμούριου με τη δακτυλιωτή ουρά (Lemur catta), οι λευκοπρόσωποι καπουτσίνοι (Cebus capucinus), οι πίθηκοι Diana (Cercopithecus diana), οι πίθηκοι του Campbell (Cercopithecus campbelli) καθώς και οι κερκοπίθηκοι με τους οποίους ασχολείται αυτό το άρθρο (Chlorocebus pygerythrus).

Τα καλέσματα συναγερμού είναι συνήθως υψηλής συχνότητας καθώς είναι δύσκολο μέσω αυτών ο θηρευτής να εντοπίσει ζώο που φωνάζει. Από την άλλη, καλέσματα χαμηλής συχνότητας εντοπίζονται ευκολότερα. Τα καλέσματα που εντοπίζονται δύσκολα από θηρευτές επιλέγονται κατά την διαδικασία της εξέλιξης, καθώς τα άτομα της λείας του ίδιου είδους μπορούν να λάβουν το προειδοποιητικό μήνυμα, αλλά οι θηρευτές δεν μπορούν να ανακαλύψουν τη θέση του ατόμου που φωνάζει. Αν ένα άτομο προειδοποιήσει αποτελεσματικά το κοινωνικό γκρουπ του ενώ ταυτόχρονα δεν αποκαλύπτει τη θέση του θα μειώσει σημαντικά την πιθανότητα να εντοπιστεί ο πομπός ενώ θα αυξήσει την πιθανότητα να αποφύγουν τα άτομα του είδους του να αποφύγουν και αυτά τη θήρευση.

Το άρθρο αυτό θα επικεντρωθεί σε μία μελέτη των Seyfarth et al. (1980) γύρω από τα καλέσματα συναγερμού των κερκοπίθηκων (Chlorocebus pygerythrus). Οι πίθηκοι αυτοί απαντούν στο παλαιό κόσμο και εξαπλώνονται μεταξύ της ανατολικής και της νότιας Αφρικής. Το είδος αυτό είναι ημερόβιο και δημιουργεί κοινωνικές ομάδες με στενούς δεσμούς. Περπατούν στα τέσσερα και είναι τόσο εδαφόβια αλλά και δεντρόβια. Όπως και οι περισσότεροι πίθηκοι του Παλαιού Κόσμου φέρουν ειδικές δομές στα μάγουλα (cheek pouches) που τους επιτρέπουν να αποθηκεύουν φαγητό για να το καταναλώσουν αργότερα. Εμφανίζουν φυλετικό διμορφισμό και τα αρσενικά άτομα είναι μεγαλύτερα στο μέγεθος από τα θηλυκά.

Το είδος αυτό είναι γνωστό ότι εκπέμπει διαφορετικά για κάθε θηρευτή καλέσματα συναγερμού. Τρία πολύ καλά μελετημένα καλέσματα είναι αυτά για τις λεοπαρδάλεις, για ένα είδους αετού (Polemaetus bellicosus) και για τους πύθωνες. Τα καλέσματα συναγερμού για τις λεοπαρδάλεις είναι σύντομα και τονικά που προκαλούνται από μία σειρά εισπνοών και εκπνοών. Τα καλέσματα για τους αετούς είναι χαμηλού τόνου γρυλλισμοί, ενώ για τους πύθωνες είναι υψηλοί τόνοι. Διαφορετικά καλέσματα προκαλούν διαφορετικές αντιδράσεις στα άτομα που ακούν τους ήχους. Παρ' όλα αυτά, η πρώτη αντίδραση των πιθήκων είναι να κοιτάξει προς την κατεύθυνση του πομπού. Κοιτώντας προς την κατεύθυνση του καλέσματος μπορούν να καταλάβουν για ποιο λόγο έγινε το κάλεσμα, καθώς επίσης παρατηρώντας προς τα που κοιτάει ο πομπός μπορούν να καταλάβουν την κατεύθυνση του κινδύνου. Τα διαφορετικά είδη καλέσματος μπορείτε να τα ακούσετε σε αυτό το site.

Όπως είπαμε και πριν, διαφορετικά καλέσματα επάγουν διαφορετικές συμπεριφορές. Έτσι, ένα κάλεσμα για λεοπαρδάλεις θα κάνει τους πιθήκους να τρέξουν προς τα δέντρα και να σκαρφαλώσουν σε αυτά ώστε να αποφύγουν να πέσουν σε κάποια ενέδρα τους. Επιπλέον, οι πίθηκοι αυτοί θα προτιμήσουν κλαδιά σχετικά μικρά και απομακρυσμένα από τον κορμό γιατί παρόλο που οι λεοπαρδάλεις είναι ικανές να σκαρφαλώνουν σε δέντρα, τα κλαδιά αυτά δεν μπορούν να αντέξουν το βάρος τους. Όταν σημαίνει συναγερμός για αετούς οι πίθηκοι είτε κοιτούν προς τα πάνω, είτε τρέχουν προς θάμνους, ή και τα δύο, με σκοπό να αποφύγουν ενδεχόμενη εναέρια επίθεση. Τέλος, συναγερμός για πύθωνες κάνει τους πιθήκους να σταθούν όρθιοι στα δύο πίσω πόδια και παρατηρούν το έδαφος.

Οι ενήλικοι πίθηκοι είναι πιο ικανοί στο να διακρίνουν πότε πρέπει να βγάλουν ένα κάλεσμα συναγερμού. Από την άλλη, τα βρέφη και τα νεαρά άτομα δεν είναι τόσο καλοί στη διάκριση των "εχθρών" και έτσι βγάζουν καλέσματα για λεοπαρδάλεις στα περισσότερα τετράποδα που θα συναντήσουν, για αετούς σε οποιοδήποτε πουλί συναντήσουν και για πύθωνες οτιδήποτε έχει μορφή ραβδιού. Παρ' όλα αυτά, τα ενήλικα άτομα σημαίνουν συναγερμό μόνο σε αρπακτικά πουλιά και όχι στα υπόλοιπα. Συμπεραίνουμε λοιπόν, ότι καλούν σε συναγερμό για αετούς μόνο όταν το πουλί που αντικρίζουν μοιάζει στη σιλουέτα με το είδος που αποτελεί το θηρευτή τους. Καθώς οι πίθηκοι αυτοί μεγαλώνουν φαίνεται πως συσχετίζουν καλύτερα τα καλέσματα συναγερμού με συγκεκριμένα είδη. Γενικά πάντως, τα άτομα της ομάδας δίνουν μεγαλύτερη σημασία σε καλέσματα που προέρχονται από ενήλικα παρά από ανήλικα άτομα.

Η μελέτη αυτή του Seyfarth και των συνεργατών (1980) έθεσε γερές βάσεις για να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα της επικοινωνίας των ζώων. Δείχνοντας ότι οι πίθηκοι που μελετήθηκαν έχουν διαφορετικά καλέσματα συναγερμού για διαφορετικά είδη θηρευτών, μπορούμε να υποθέσουμε πως είναι ικανοί να κατηγοριοποιούν διαφορετικά είδη. Η ικανότητα να ξεχωρίζουν τα τετράποδα ζώα, τα πουλιά και οφίομορφα αντικείμενα αναπτύσσεται κατά τη βρεφική ηλικία. Καθώς οι πίθηκοι μεγαλώνουν γίνονται καλύτεροι στο να συσχετίζουν καλέσματα συναγερμού με διαφορετικά είδη θηρευτών.

Το φαινόμενο της γενίκευσης των αντικειμένων κατά τη βρεφική ηλικία είναι κοινό μεταξύ των πιθήκων αυτών και των ανθρώπων. Για παράδειγμα, καθώς ένα μωρό μαθαίνει τη λέξη "σκύλος" θα χαρακτηρίζει κάθε τετράποδο ζώο ως σκύλο. Ενώ το βρέφος μεγαλώνει τόσο αυξάνεται και η ικανότητά τους να αναγνωρίζει τη σημασιολογία των λέξεων που έχει μάθει. Η απόκτηση, όμως, των ικανοτήτων για καλέσματα συναγερμού είναι διαφορετική από τη απόκτηση της ικανότητας του λόγου στο άνθρωπο. Τα καλέσματα συναγερμού στους πιθήκους είναι ενστικτώδη και δεν είναι προϊόν μάθησης. Οι άνθρωποι, αντίθετα, πρέπει να μάθουν τη γλώσσα. Αν δεν καταφέρουν να τη μάθουν μέσα σε μια "κρίσιμη περίοδο" θα έχει γενικά ως αποτέλεσμα να μη μπορέσουν να τη μάθουν και αργότερα.

Οι περισσότεροι από εμάς ερμηνεύουμε τα καλέσματα συναγερμού των ζώων ως μία μη ελεγχόμενη ακουστική αντίδραση σε πόνο ή φόβο, όπως όταν ένας άνθρωπος ουρλιάζει εάν πιάσει το δάκτυλό του στην πόρτα. Ενώ αυτό δεν είναι εντελώς λάθος, μερικά καλέσματα ζώων μεταφέρουν κυριολεκτικά πληροφορίες από τον πομπό στον δέκτη. Οι Seyfarth et al. (1980) υπέθεσαν ότι τα καλέσματα συναγερμού των πιθήκων που μελέτησαν είναι στην πραγματικότητα σημασιολογικά σήματα ή συμβολικά σινιάλα επειδή κάθε κάλεσμα φαίνεται πως σημαίνει κάτι στους πιθήκους που ακούνε. Παρόλο που δε γνωρίζουμε εάν οι συναγερμοί αυτοί σημαίνουν όντως "λεοπάρδαλη" ή "σκαρφάλωσε σε ένα δέντρο", γνωρίζουμε ότι μεταφέρουν συγκεκριμένες πληροφορίες σε άτομα του ίδιου είδους (και όχι μόνο θα έλεγα) για θηρευτές που πλησιάζουν."

Βιβλιοπαρουσίαση - Οι επτά κόρες της Εύας

2011-03-09T15:48:00.002+02:00

Το βιβλίο "Οι επτά κόρες της Εύας - Η γενετική καταγωγή των Ευρωπαίων" του Μπράιν Σάικς (Bryan Sykes) ήθελά από καιρό να το διαβάσω, καθώς με ενδιαφέρει η καταγωγή του ανθρώπου και είχα ακούσει καλά λόγια. Ο συγγραφέας προσπαθεί να παρουσιάσει τα αποτελέσματά ερευνών του που σχετίζονται με τη μοριακή εξέλιξη των Ευρωπαίων μέσω της ανίχνευσης των προτύπων που προέκυψαν από την ανάλυση μιτοχονδριακών γονιδίων σε ανθρώπους. Την εποχή εκείνη, οι εργασίες αυτές ήταν αρκετά πρωτότυπες και σπάνιες, σήμερα βέβαια αρκετά κοινές.

Στο πρώτο μισό (περίπου) επιχειρεί μία εισαγωγή στις έννοιες της μοριακής φυλογένεσης και της χρήσης του αρχαίου DNA (aDNA). Στη συνέχεια περιγράφει διάφορες επιτυχημένες προσπάθειές του να χρησιμοποιήσει μιτοχονδριακά γονίδια για το σκοπό αυτό, τα οποία κληρονομούνται μόνο μητριαρχικά και έτσι μπορούμε να πάμε πίσω στο χρόνο. Επιπλέον, επιχειρείται μέσω αυτού να βρεθεί η καταγωγή των σύγχρονων Ευρωπαίων. Και έτσι καταλήγουμε στις "επτά κόρες της Εύας" που είναι ουσιαστικά 7 γυναίκες που έζησαν πριν από χιλιάδες χρόνια και έχουν απόγονους σήμερα οι οποίοι συνδέονται με αυτές με μια σειρά από θηλυκούς προγόνους και απογόνους αντίστοιχα. Μέχρι το σημείο αυτό το βιβλίο είναι πολύ καλό και ενημερωτικό, αν και λίγο παρωχημένο πλέον λόγω της μεγάλης προόδου των μοριακών τεχνικών.

Από εδώ και πέρα όμως ο συγγραφέας επιχειρεί μία πολύ άστοχη, για εμένα. προσπάθεια να παρουσιάσει συνοπτικά τη ζωή των επτά αυτών γυναικών μυθοπλαστικά. Στο σημείο αυτό έχασα κάθε ενδιαφέρον και το βιβλίο έγινε πολύ ανιαρό.

Συνοψίζοντας, θα πρότεινα αυτό το βιβλίο για το πρώτο τμήμα του μόνο, όπου πραγματικά υπάρχει μια σχετικά καλή και κατανοητή παρουσίαση της μοριακής φυλογένεσης και των χρήσεών της. Από εκεί και πέρα το βιβλίο χάνει κάθε νόημα, εκτός και αν κάποιος θέλει να ταξιδέψει μυθοπλαστικά στην Ευρώπη της εποχής των παγετώνων, από έναν συγγραφέα όμως που δεν ασχολείται με το μυθιστόρημα.

Μάρτης γδάρτης και…παλουκοκαύτης! (Επαναδημοσίευση)

2011-03-01T18:53:00.001+02:00

Ο Μάρτιος έχει ήδη μπει για τα καλά και μαζί του έχει έρθει και η άνοιξη. Η παράδοση για αυτόν το μήνα είναι μεγάλη με ποικίλα έθιμα και δοξασίες.

Μέχρι το 46 π.Χ. ο Μάρτιος ήταν ο πρώτος μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου καθώς σηματοδοτούσε την βλάστηση της φύσης. Πήρε το όνομά του από τον θεό Mars, δηλαδή τον δικό μας θεό του πολέμου Άρη. Το πιο ξακουστό έθιμο του Μάρτη είναι βεβαίως ο μάρτης. Η προέλευση αυτού του εθίμου πηγάζει από τα Ελευσίνια μυστήρια της Αρχαίας Ελλάδας, στα οποία οι συμμετέχοντες έδεναν μια κλωστή, την «Κρόκη», στο δεξί τους χέρι και στο αριστερό τους πόδι. Πρόκειται για ένα βραχιόλι από τυλιγμένη άσπρη και κόκκινη κλωστή που φορούν στα χέρια τους μικροί και μεγάλοι την πρώτη μέρα του μήνα καθώς πιστεύεται ότι θα τους προστατεύει από τις ακτίνες του ηλίου για να μην καούν.

Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδας κρατούν δεμένο στο χέρι τους τον μάρτη όλο τον μήνα και στο τέλος τον τοποθετούν κάτω από μια πέτρα κι αν την επόμενη ημέρα βρουν δίπλα της ένα σκουλήκι, σημαίνει ότι η υπόλοιπη χρονιά θα είναι πολύ καλή. Σε άλλες περιοχές τον βγάζουν την ημέρα που θα δουν πρώτη φορά χελιδόνια ή πελαργό. Τότε τον πετάνε πάνω σε μια σκεπή ώστε να τον πάρουν τα πουλιά και να φτιάξουν τη φωλιά τους! Ο μάρτης, λοιπόν, σηματοδοτεί και τη μετανάστευση των ειδών αυτών (Delichon urbica, Ciconia ciconia) από περιοχές της Αφρικής στην Ελλάδα φανερώνοντας τον τρόπο με τον οποίο η «σοφία του λαού» περικλείει τα φυσικά φαινόμενα. Φορέστε επομένως όλοι τους μάρτες σας και….καλοδεχούμενα τα χελιδόνια και οι πελαργοί!!

Το είδος που εξημέρωσε τον εαυτό του

2011-02-25T20:00:00.000+02:00

Η επιστήμη είναι θέμα αμφισβήτησης και νέων ιδεών. Για να υπάρξει όμως μια επαληθεύσιμη και κατ' επέκταση θα μπορούσαμε να πούμε σωστή ιδέα υπάρχουν για το ίδιο θέμα και πολλές λανθασμένες. Η ιστορίες τέτοιων ιδεών είναι πολλές φορές σαγηνευτικές, έτσι θα σας παρουσιάσω μία "περίεργη" σκέψη του πασίγνωστου παλαιοανθρωπολόγου Louis Leakey για την ταχεία εξέλιξη του ανθρώπου (από το Laelaps).

"O Louis Leakey λοιπόν είχε ένα πρόβλημα.

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 1959 αυτός και η γυναίκα του Mary ανακάλυψαν τμήματα κρανίου ενός πρώιμου ανθρώπου, διασκορπισμένα στις απολιθωμένες αποθέσεις στο φαράγγι Olduvai της Τανζανίας. Το κρανίο είχε αποτεθεί μεταξύ διασκορπισμένων οστών από απολιθωμένα θηλαστικά και μια συλλογή από λίθινα εργαλεία, και αυτό οδήγησε τον Leakey να υποθέσει ότι επρόκειτο για κάποιο είδος πρώιμου ανθρώπου. Μόνο ένας πρόγονος του Homo sapiens μπορεί να είχε την ικανότητα να κατασκευάζει εργαλεία, σκέφτηκε ο Leakey, αλλά το κρανίο δεν έμοιαζε καθόλου με το δικό μας.

Όταν η Mary συνέθεσε τα κομμάτια του κρανίου αυτή και ο άντρας της βρέθηκαν μπροστά σε κάτι τόσο οικείο όσο και εξωγήινο. Ο χαμηλός θόλος του κρανίου προσαρμοζόταν σε ένα επεκταμένο προς τα πλάγια πρόσωπο λόγω ογκωδών ζυγωματικών οστών μέσω των οποίων συνδεόταν ισχυροί γναθικοί μύες. Συνολικά, το νέο κρανίο, που στοργικά βαπτίστηκε "Dear Boy" έμοιαζε περισσότερο με κρανία από αυστραλοπίθηκους από τη Νότιο Αφρική, και συγκεκριμένα με μία μορφή με έντονο σαγόνι που ανήκει στο γένος Paranthropus το οποίο είχε ανακαλυφθεί δεκαετίες πριν.

Ο Leakey αναγνώρισε αυτήν την ομοιότητα αλλά ενώ θεωρούσε τον Paranthropus ως ένα παρακλάδι της ανθρώπινης εξέλιξης παρουσίασε το νέα απολίθωμα, που ονόμασε Zinjanthropus, σαν έναν από τους προγόνους μας. Το είχε πάρει λοιπόν απόφαση και το μόνο σοβαρό εμπόδιο σε αυτή τη σύνδεση ήταν το θέμα του χρόνου.

Την εποχή που ανακαλύφθηκε ο Zinjanthropus η γεωλογική κλίμακα λάμβανε συχνά αναθεωρήσεις. Οι τεχνικές για απόλυτη χρονολόγηση ήταν πολύ καινούργιες και πολλές χρονολογίες που δίνονταν σε απολιθωματοφόρα στρώματα ανθρώπινων απολιθωμάτων ήταν πολύ διαφορετικές από αυτό που επαναλαμβανόμενες χρονολογήσεις έδειξαν ότι ισχύει. Έτσι, ο Zinjanthropus θεωρήθηκε ότι είχε ζήσει πριν περίπου 600.000 χρόνια κατά την παγετώδη εποχή. Αυτό δεν είναι και πολύ μακρυά και δημιουργούσε ερωτήματα πως ένα πλάσμα που εξωτερικά έμοιαζε περισσότερο με γορίλα μπορούσε τόσο σύντομα να μετατραπεί στο είδος μας.

Για να διευθετήσει αυτήν την ασυμφωνία επικαλέστηκε τα λίθινα εργαλεία που τον οδήγησαν στα συμπεράσματά του για τον Zinjanthropus. Σε μια διάλεξη που πραγματοποίησε στην Αρχαιολογική Κοινότητα της Νοτίου Αφρικής το 1960 ο Leakey παρουσιάσε αυτό που ονόμαζε "Θεωρεία του Leakey", με άλλα λόγια την ιδέα ότι η εφεύρεση λίθινων εργαλείων επέτρεψε στους ανθρώπους να εξημερώσουν τον εαυτό τους και να επιταχύνουν έτσι την εξέλιξή τους. Ο Leakey είπε:

Αν είμαστε έτοιμοι να παραδεχτούμε την πιθανότητα, όπως είμαι εγώ, ότι το γένος Homo προέκυψε από έναν αυστραλοπίθηκο σαν τον Zinjanthropus τότε έχουμε να θέσουμε το ερώτημα κατά πόσο μεσολάβησε ένα επαρκές χρονικό διάστημα μεταξύ του Κατώτερου Πλειστόκαινου και το τέλος του Μέσου Πλειστόκαινου ώστε να επιτραπεί η μετατροπή μέσω της εξέλιξης από τον Zinjanthropus μέχρι μια μορφή σαν του Homo.

Συνήθως η απάντηση θα ήταν "Όχι", αλλά ο Zinjanthropus ήταν μία ειδική περίπτωση. Και, όπως και προηγούμενοι φυσιοδίφες, ο Leakey επικαλέστηκε την εξημέρωση για να παρέχει ένα μοντέλο με το οποίο η εξέλιξη θα μπορούσε να προχωρήσει:

Είναι, πιστεύω, στις μέρες μας αποδεκτό από βιολόγους αλλά και άλλους ότι ο άνθρωπος, μέσω της εξημέρωσης ζώων και φυτών επιταχύνει τα αποτελέσματα της εξέλιξης, απλά επειδή δημιουργεί καταστάσεις πιο ευνοϊκές για την επιβίωση και επικείμενη αναπαραγωγή ατόμων με μεταλλάξεις. Για να το πω με άλλα λόγια, την στιγμή που ο άνθρωπος δημιουργεί, για οποιοδήποτε είδος, τις νέες και μη φυσικές συνθήκες ζωής που εμείς αποκαλούμε "εξημέρωση" αυξάνει σε μεγάλο βαθμό την ταχύτητα των εξελικτικών διαδικασιών. Αυτό λαμβάνει χώρα ακόμα και πριν αρχίσει τις επιλεκτικές διασταυρώσεις. Μου φαίνεται ότι ένα χρονικό διάστημα 400.000 ετών είναι περισσότερο από αρκετό για την εξέλιξη από ένα είδος σαν το Zinjanthropus σε Homo, από τη στιγμή που το πρώτο εξημέρωσε τον εαυτό του. Στην πραγματικότητα, από τη στιγμή που κατασκεύασε λίθινα εργαλεία δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο η εξέλιξη του ανθρώπου δεν θα έπρεπε να επιταχυνθεί όπως στα πολλά εξημερωμένα ζώα.

Αν αυτό ακούγεται λίγο ασαφές...έτσι ακριβώς και ήταν. Για τον Leakey η εξημέρωση και η τεχνητή επιλογή δεν παρείχαν απλώς μία απεικόνιση του πως η εξέλιξη μπορεί να δρα, αλλά ήταν η μηχανισμοί που επιτάχυναν την όλη διαδικασία. Πως αλλιώς καταφέραμε να έχουμε τόσες πολλές ράτσες σκύλων σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα; Δεν ήταν μία πολύ εύλογη τοποθέτηση, αλλά δεν ήταν και απαραίτητο να είναι. Καθένας ήξερε ότι μόνο άνθρωποι ήταν ικανοί να κατασκευάζουν λίθινα εργαλεία, επομένως ο Zinjanthropus ήταν άνθρωπος παρόλο που δεν ταίριαζε σε οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό θεωρούνταν ως τότε προγονικό των ανθρώπων.

Την εποχή που ο Leakey έκανε την ανακοίνωση αυτή ο γιος του Jonathan ανακάλυπτε κάποια οστά που υπονόμευαν την περίφημη θέση που αναμενόταν να καταλάβει ο Zinjanthropus. Υπήρχε ένα ανθρώπινο απολίθωμα στο Olduvai το οποίο ήταν ανατομικά πιο όμοιο με εμάς απ' ότι ο Zinjanthropus και έτσι ο Leakey πολύ σύντομα άλλαξε την άποψή του. Μέσα στον επόμενο χρόνο ο Zinjanthropus τοποθετήθηκε σε ένα παρακλάδι της ανθρώπινης εξέλιξης, ενώ άλλα απολιθώματα πήραν τη θέση του προγόνου μας στο μυαλό του Leakey.

Παρ' όλα αυτά ο Leakey δεν μπορούσε να δημοσιεύσει αμέσως τα αναθεωρημένα συμπεράσματά του. Ο ορμητικός χαρακτήρας του ήταν γνωστός και έτσι το να άλλαζε ρότα τόσο σύντομα μπορεί να ήταν επικίνδυνο. Είχε ήδη ντροπιάσει ακαδημαϊκά τον εαυτό του δύο φορές ισχυριζόμενος ότι είχε ανακαλύψει προγόνους των ανθρώπων ενώ στην πραγματικότητα είχε βρει σκελετούς από πρόσφατες ταφές και έτσι περίμενε πιο πειστικές ενδείξεις για να πλαισιώσει την υπόθεσή του.

Ακόμα και έτσι όμως, ο Leaky ήθελε να περιγράψει τα νέα απολιθώματα και το 1963 είχε χάσει την υπομονή του. Ένας από τους συγγραφείς της εργασίας που περιέγραφε το νέο "άνθρωπο", ο Phillip Tobias, πίστευε ότι το νέο απολίθωμα δεν ήταν άνθρωπος αλλά κάποιος αυστραλοπίθηκος, αλλά τελικά ο Tobias το 1964 ενέδωσε. Μαζί λοιπόν, ο Leaky, o Tobias και o John Nappier ανακοίνωσαν το παλαιότερο αναγνωρισμένο μέλος του γένους μας, τον Homo habilis, τον ικανό άνθρωπο, που κατασκεύαζε λίθινα εργαλεία και μπορεί να είχε σκοτώσει τον καημένο τον Zinjanthropus (Ο Zinjanthropus στη συνέχεια θα τοποθετούνταν στο είδος αυστραλοπιθήκου Paranthropus boisei, που έζησε περίπου 2,6 με 1,2 εκατομμύρια χρόνια πριν).

Παρά το ότι ήταν πολύ ικανός στο πεδίο, οι φιλοδοξίες του Leakey να βρει το πρώτο ανθρώπινο πρόγονο συχνά τον παρέσυραν. Φαίνεται ότι στην οπτική του Leakey, αυτός και η ομάδα του ανακάλυπταν προγόνους του ανθρώπου, ενώ οι άλλοι εξελικτικά αδιέξοδα. Όταν είχε στο μυαλό του ότι κάτι ήταν πρόγονος του ανθρώπου, όπως ο Zinjanthropus, με το ζόρι το έκανε να μοιάζει ότι έτσι ήταν ακόμα και αν ουσιαστικά έπαιρνε πίσω προηγούμενα λεγόμενά του. Τέτοιες μανούβρες πάντως δεν είναι πρόβλημα μόνο του παρελθόντος, η παλαιοανθρωπολογία είναι ακόμα γεμάτη με έντονες προσωπικότητες που συνεχώς διαπληκτίζονται για το ποιος έχει ανακαλύψει τους πραγματικούς μας προγόνους."

Τα μαύρα μας τα χάλια

2011-02-17T18:57:00.004+02:00

Έχω αναφερθεί και παλαιότερα στο θέμα της Κορώνειας και του πόσο κοροϊδία ήταν όλα αυτά περί master plans κλπ, χωρίς βέβαια να είμαι ειδικός στο θέμα, έχοντας απλώς γενικές γνώσεις βιολόγου. Στόχοι για εκτροπή χειμάρρων που ρέουν στη Βόλβη προς την Κορώνεια και λύσεις όπως η δημιουργία αυλού από τη Βόλβη που θα στέλνει νερό στην Κορώνεια, ενώ ο πυθμένας της τελευταίας είναι σαν μία ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να σκάσει με την πρώτη ευκαιρία (και αναφέρομαι στα θρεπτικά και στα δυνητικά τοξικά κυανοβακτήρια που "κοιμούνται" εκεί) μόνο ανησυχία μπορούσαν να προκαλέσουν. Πόσο μάλλον σε μια χώρα σαν την Ελλάδα που ακόμα και όταν τα σχέδια είναι σωστά πάλι δεν εκτελούνται!

Ως γνωστόν τίποτα λοιπόν δεν έλαβε χώρα και ακούσαμε καμπάνες από την Ευρωπαϊκή Ένωση να χτυπούν και τα κονδύλια που μας δόθηκαν να επιστρέφονται. (Δείτε το άρθρο για λεπτομέρειες). Εκεί που θέλω εγώ να καταλήξω είναι ότι χώρια από όλα αυτά, πλέον υπάρχει η πιθανότητα να πληρώνουμε 100.000 ευρώ για κάθε μέρα που καθυστερούμε να λάβουμε δράση. 100.000 ευρώ!! Κάθε μέρα!!

Τις προάλλες διάβαζα ένα άρθρο για το πόσα λεφτά στοιχίζουν στη χώρα μας παρόμοιες παραλήψεις και αυτό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση ήταν ένα πολύ υψηλό χρηματικό ποσό που πρέπει να καταβάλουμε κάθε μέρα λόγω ελλιπούς νομοσχεδίου για το θέμα με τα φρουτάκια!! Επιπλέον, πόσες φορές έχει διαβάσει ο καθένας σας για πρόστιμα που μας επιβάλλονται από Ε.Ε. λόγω ελλείψεων σε περιβαλλοντικά θέματα (περιοχές Natura, διαχείριση χωματερών, οδηγία για το νερό κλπ).

Συγχωρέστε το ύφος αυτού του άρθρου, αλλά κυριολεκτικά όταν βλέπω πόσο απλές μπορεί να είναι οι λύσεις μερικές φορές και πόσο εσφαλμένα γίνεται ο χειρισμών των καταστάσεων αυτών απλά χάνω την ψυχραιμία μου!

Κουβέντες στις σπηλιές

2011-02-08T13:29:00.005+02:00

Πριν 3 χρόνια δημοσιεύθηκε μία εργασία στο έγκριτο περιοδικό Current Biology από τον Krause J. και την ομάδα του (δες εδώ) γύρω από την ύπαρξη της μορφής του αλληλομόρφου του γονιδίου FOXP2, που έχει ο σύγχρονος άνθρωπος, και στους Νεάντερταλ. Το ιδιαίτερο με το γονίδιο αυτό είναι ότι θεωρείται υπεύθυνο για την ικανότητα ομιλίας στον άνθρωπο. Πολλές μορφές ζωής έχουν την ικανότητα της φωνητικής επικοινωνίας, και σε πολλά είδη τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά (για παράδειγμα κάποιοι εδαφόβιοι σκίουροι). Σίγουρα όμως, ο άνθρωπος διαθέτει αυτό το χαρακτηριστικό στο υψηλότερο επίπεδο. Και πολλοί θεωρούν ότι για αυτό ευθύνεται η συγκεκριμένη μορφή του γονιδίου FOXP2.

Το εν λόγο γονίδιο εμφανίζεται σε πολλά είδη σπονδυλωτών, όπως θηλαστικά και πτηνά, και κωδικοποιεί μια πρωτεΐνη (FOXP2) που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη σωστή ανάπτυξη του εγκεφάλου και των πνευμόνων. Λόγω των βασικότατων αυτών λειτουργιών της πρωτεΐνης, το γονίδιο που την εκφράζει είναι αρκετά συντηρημένο, δηλαδή φέρει πολύ πολύ μικρό αριθμό αλλαγών στην αλληλουχία των γραμμάτων του DNA μεταξύ των διαφορετικών οργανισμών που το έχουν.

Πάρα τη συντηρητικότητά του αυτή, κάποιες αλλαγές είναι λογικό να υπάρχουν. Αυτό λοιπόν που διαφοροποιεί το ανθρώπινο FOXP2 από αυτά των άλλων ζώων είναι η ύπαρξη δύο συγκεκριμένων αλλαγών στις νουκλεοτιδικές θέσεις 911 και 977, δυο αλλαγές που υπάρχουν μόνο στον άνθρωπο. Αυτές με τη σειρά τους αλλάζουν 2 αμινοξέα στην πρωτεΐνη που παράγεται, τροποποιώντας έτσι και τη λειτουργία τους. Μη λειτουργικότητα της πρωτεΐνης οδηγεί σε προβλήματα λόγου και ομιλίας στους ανθρώπους, και έτσι θεωρείται ότι διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην ικανότητα ομιλίας του ανθρώπου.

Από τα παραπάνω, δημιουργήθηκε η απορία σε ανθρωπολόγους γύρω από το ποια μορφή του γονιδίου έφεραν οι στενοί συγγενείς μας του γένους Homo. Έτσι, ο Krause με τους συνεργάτες του προσπάθησαν να αλληλουχίσουν τις περιοχές του γονιδίου που είναι διαφορετικές μεταξύ του ανθρώπου και των άλλων ζώων σε αρχαίο DNA από οστά Νεάντερταλ. Βρήκαν λοιπόν, ότι οι περιοχές αυτές στους Νεάντερταλ είναι ίδιες με των σύγχρονων ανθρώπων (δες εικόνα).

Μέρος της αλληλουχίας του γονιδίου FOXP2 που δείχνει τη διαφορά του ανθρώπου από όλα τα άλλα ζώα στις θέσεις 911 και 977. Φαίνεται ότι οι Νεάντερταλ είχαν την ίδια αλληλουχία με τον σύγχρονο άνθρωπο. Οι τελίτσες υποδηλώνουν ότι δεν υπάρχει αλλαγή στο νουκλεοτίδιο ανάμεσα στους οργανισμούς, ενώ τα γράμματα δείχνουν τις διαφορές

Ο τρόπος με τον οποίο δούλεψε αυτή η ομάδα δύσκολα αφήνει περιθώρια για αμφιβολίες, καθώς τα αποτελέσματα ήταν επαναλήψιμα, τόσο από τους ίδιους ερευνητές όσο και από δύο άλλα εργαστήρια στα οποία εστάλησαν δείγματα. Συνεπώς οι περιοχές αυτές αναμφίβολα ήταν ίδιες στους Νεάντερταλ. Επιπλέον, κατέληξαν ότι η μορφή του γονιδίου αυτή υπάρχει και στους σύγχρονους ανθρώπους όσο και στους Νεάντερταλ επειδή υπήρχε και στον κοινό τους πρόγονο και δεν είναι προϊόν είτε γονιδιακής ροής είτε επιλογής του μόνο στον H. sapiens. Αυτό σημαίνει ότι το αλληλόμορφο αυτό υπάρχει στη γραμμή του ανθρώπου εδώ και περίπου 300 - 400.000 χρόνια. Έτσι, δημιουργείται απορία για το πότε τελικά εμφανίστηκε και διατηρήθηκε το γονίδιο.

Είναι λογικό λοιπόν μετά από την ανακάλυψη αυτή να ενταθεί η συζήτηση γύρω από το αν οι Νεάντερταλ είχαν παρόμοιες ικανότητες ομιλίας με τον σύγχρονο άνθρωπο. Κάποιοι που κοιτούν μόνο μικροσκοπικά στο επίπεδο των γονιδίων υποστηρίζουν ότι αφού είχαν τη μορφή αυτή του FOXP2 γονιδίου μπορούσαν να μιλήσουν όπως και εμείς. Μετά όμως έρχονται και τα ανατομικά χαρακτηριστικά, γιατί η ομιλία δεν είναι θέμα ενός μόνο γονιδίου. Για την ανθρώπινη ομιλία απαιτούνται κάποια χαρακτηριστικά στον λάρυγγα που δεν εμφανίζονται στους κοντινότερους συγγενείς μας, αλλά δεν έχουν καν αναπτυχθεί πλήρως στα νεογνά μας. Επειδή όμως ο λάρυγγας είναι σχεδόν αδύνατο να διατηρηθεί στα παλαιοντολογικά ευρήματα λόγω του ότι είναι μυώδης και όχι οστέινος, δεν μπορούν να εξαχθούν άμεσα συμπεράσματα για το πως ήταν τοποθετημένος αυτός στους Νεάντερταλ.

Με δεδομένο αυτό, οι παλαιοντολόγοι προσπαθούν να συμπεράνουν την ανατομία του λάρυγγα των Νεάντερταλ από άλλες δομές, όπως το υοειδές οστό. Και όπως εύκολα μπορεί να συμπεράνει κανείς υπάρχει μια μεγάλη κουβέντα γύρω από το θέμα, δεν θα επεκταθούμε όμως περαιτέρω στα περί ανατομίας. Το σημαντικό είναι ότι δεν μπορεί ακόμα να δοθεί μία σίγουρη απάντηση για το αν οι Νεάντερταλ είχαν τις ίδιες ικανότητες ομιλίας με εμάς και ότι απαιτείται σίγουρα η επέκταση του αρχείου των απολιθωμάτων.

Το ταξίδι λοιπόν συνεχίζεται, και σίγουρα οι νέες τεχνικές, όπως αυτές που χρησιμοποιήθηκαν στην εργασία των Κrause et al. θα δώσουν πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία στο μέλλον, αρκεί πάντα να συνδυάζονται με τα παλαιοντολογικά δεδομένα.

Πηγές:
Krause J. et al. 2007. The derived FOXP2 variant of modern humans was shared with Neanderthals. Current Biology, 17: 1908-1912.
Anthropology.net
Neanderthals and Speech
Wikipedia

Ο θαυμαστός κόσμος των ζώων: 27.000 χιλιόμετρα μετανάστευση

2011-02-01T20:05:00.002+02:00

Ερευνητές από το Victorian Wader Study Group - ένα γκρουπ για τα πουλιά στην Αυστραλία - επανασυνέλαβαν έναν χαλικοκυλιστή (Arenaria interpres) που ολοκλήρωσε μία κυκλική μεταναστευτική διαδρομή 27.000 χλμ για δεύτερη φορά.

Αυτή είναι η πρώτη φορά που ένα παρυδάτιο πτηνό ανιχνεύεται με ένα σύστημα "γεωεντοπισμού" για όλη τη διάρκεια του μεταναστευτικού του ταξιδιού για συνεχείς χρονιές.

Το πουλί κουβαλούσε στο πόδι του έναν αισθητήρα δεδομένων του ενός γραμμαρίου που κατέγραφε την τοποθεσία στην οποία βρισκόταν το πουλί κάθε πρωί και κάθε απόγευμα. Κάθε μία χρονιά ο αισθητήρας τοποθετούνταν στο πόδι του ζώου σε μια περιοχή της ΝΑ Αυστραλίας.

Οι χαλικοκυλιστές είναι μικρά υδρόβια πτηνά που ζυγίζουν λιγότερο από 100 γραμμάρια και περνούν το αυστραλιανό καλοκαίρι σε διάφορες περιοχές της Αυστραλίας. Είναι από τα είδη των υδρόβιων πτηνών που διανύουν μεγάλες αποστάσεις κατά τη μετανάστευση, πηγαίνοντας έως τη Ρωσία και συγκεκριμένα τη Σιβηρία για να αναπαραχθούν.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τις νέες αυτές συσκευές εντοπισμού για να χαρτογραφήσουν τους ενδιάμεσους σταθμούς κατά μήκος της μεταναστευτικής πορείας, που είναι πολύ σημαντικοί, καθώς εκεί τα πουλιά ανακτούν μέρος της χαμένης τους ενέργειας ώστε να συνεχίσουν το ταξίδι τους.

"Τα δεδομένα που ανακτήθηκαν μέχρι στιγμής δείχνουν ότι τα πουλιά γενικά ξεκινούν το ταξίδι τους προς το βορρά καλύπτοντας αρχικά μία απόσταση 7.600 χλμ χωρίς στάση μέσα σε 6 μέρες πηγαίνοντας στην Ταϊβάν ή γειτονικές περιοχές" επισημαίνει ένας εκ των ερευνητών, ο δρ. Minton.

"Εκεί ανεφοδιάζονται στα πεδία που αποκαλύπτονται από την παλίρροια πριν ξεκινήσουν και πάλι για βόρεια προς την Κίτρινη Θάλασσα και τη βόρεια Κίνα. Έπειτα ξεκινούν ένα ταξίδι 5.000 χλμ προς τα αναπαραγωγικά εδάφη στη βόρεια Σιβηρία, φθάνοντας εκεί την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου"

"Ένα από τα πιο συναρπαστικά ευρήματα είναι ότι μετά την αναπαραγωγή το ταξίδι της επιστροφής είναι αρκετά διαφορετικό, με κάθε πουλί να ακολουθεί μία δική του πορεία. Κάποια γυρνάνε διαμέσου της Ασίας, ενώ από τα δεδομένα φάνηκε ότι υπάρχει και μία εναλλακτική πορεία."

"Αυτή είναι μία υπερωκεάνια πορεία πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, όπου τα πουλιά πηγαίνουν ανατολικά προς τις Αλλούτιες Νήσους στη νοτιοδυτική Αλάσκα πριν κάνουν το μεγάλο ταξίδι πάνω από τον Ωκεανό, σταματώντας μόνο μία η δύο φορές προτού φτάσουν στην Αυστραλία στα μέσα Δεκεμβρίου"

Η πρώτη καταγραφή έγινε το 2009, όταν το πουλί έμεινε για περίπου δύο μήνες στα νησιά αυτά πριν ξεκινήσει ένα ταξίδι για 7.800 χλμ χωρίς στάση μέχρι το Κιραμπάτι. Από εκεί ταξίδεψε ασταμάτητα για άλλα 5.000 χλμ εώς ότου προσγειωθεί στην Αυστραλία. Το 2010 το ίδιο πουλί επανέλαβε το απίστευτο αυτό ταξίδι, αυτή τη φορά όμως σταματώντας στα νησιά Μάρσαλ και στο Vanuatu προτού φτάσει στην Αυστραλία.

Οι χαλικοκυλιστές ζουν περίπου 20 χρόνια και ένα πουλί σαν και αυτό που ακολουθεί τη μεταναστευτική πορεία των 27.000 χλμ κάθε χρόνο θα έχει ταξιδέψει περίπου 500.000 χλμ κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Οι ερευνητές ακόμα προβληματίζονται γύρω από το λόγο για τον οποίο διαφορετικά άτομα χαλικοκυλιστών χρησιμοποιούν τόσο διαφορετικές πορείες για την ετήσια μετανάστευσή τους. Η μελέτη αυτή υπογραμμίζει τη σημασία των ενδιάμεσων σταθμών ανεφοδιασμού για τα αποδημητικά πουλιά. Επιπλέον, οι επιστήμονες ανησυχούν για την ικανότητα των πουλιών που μεταναστεύουν σε τέτοιες αποστάσεις να αντιμετωπίσουν τις μαζικές αλλαγές των ενδιαιτημάτων ως αποτέλεσμα μεγάλων εγγειοβελτιωτικών και οικιστικών σχεδίων.

Πηγή: BirdLife International

Υ.Γ. Επειδή πολλές φορές όταν διαβάζουμε τέτοιες ειδήσεις θαυμάζουμε το μεγαλείο της ΕΞΩΤΙΚΗΣ φύσης σκεπτόμενοι πόσο όμορφα θα ήταν υπάρχε και στην Ελλάδα τέτοια άγρια ζωή, σας ενημερώνω ότι για να δει κανείς χαλικοκυλιστή δεν έχει παρά να πάει σε κάποιον υγρότοπο με ένα ζευγάρι κυάλια. Ίσως δυσκολευτεί λίγο να τον ξεχωρίσει ανάμεσα στα τόσα άλλα παρυδάτια πουλιά, αλλά τελικά το αποτέλεσμα θα αξίζει τον κόπο...

Απόδραση γονιδίων από ΓΤΟ

2011-01-28T16:09:00.004+02:00

Η δημιουργία των πρώτων διαγονιδιακών οργανισμών γύρω στο 1970 έδωσε την αφορμή για να ξεκινήσει η κουβέντα γύρω από τους κινδύνους που θα μπορούσαν να προκύψουν από τη χρήση τους, μία κουβέντα που συνεχίζεται ακόμα και σήμερα. Στο πλαίσιο αυτό θα αναφερθούμε στο πρόβλημα που μπορεί να προκύψει από τη "απόδραση" γονιδίων από Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς (ΓΤΟ) στο περιβάλλον, μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται "Γονιδιακή Ροή".

Αρχικά, ως γονιδιακή ροή αναφέρεται η εισαγωγή γονιδίων στη γενετική δεξαμενή ενός πληθυσμού από έναν ή περισσότερους άλλους πληθυσμούς. Ο κύριος τρόπος με τον οποίο επιτυγχάνεται η ροή αυτή είναι με τη μεταφορά γύρης, ενώ έχει αναφερθεί ότι στο φαινόμενο αυτό συμβάλει και η διασπορά των σπερμάτων. Βέβαια, για να συμβεί η ροή γονιδίων μεταξύ πληθυσμών, αυτοί πρέπει να γειτνιάζουν, να επικαλύπτονται οι περίοδοι άνθισής τους και να μπορούν να διασταυρωθούν δίνοντας γόνιμους απογόνους. Πολύ σημαντική παράμετρος στη γονιδιακή ροή είναι το αναπαραγωγικό σύστημα των φυτών, καθώς σε φυτά που αναπαράγονται κυρίως με αυτογαμία είναι αναμενόμενο να εμφανίζουν χαμηλότερη γονιδιακή ροή. Επιπλέον, είναι απαραίτητη η μακροπρόθεσμη διατήρηση του γονιδίου στον πληθυσμό δέκτη. Ειδικά στην περίπτωση που η ροή λαμβάνει χώρα μεταξύ πληθυσμών με διαφορετική πλοειδία είναι απαραίτητο να συμβούν διασταυρώσεις των υβριδίων με άτομα του άγριου πληθυσμού.

Ως γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί προσδιορίζονται αυτοί στους οποίους το γενετικό υλικό έχει υποβληθεί σε τροποποιήσεις, μέσω τεχνικών γενετικής μηχανικής. Η πιο συχνά αναφερόμενη και αυτή που απασχολεί την παρούσα αναφορά είναι η εισαγωγή κάποιου αλληλομόρφου σε ένα οργανισμό από κάποιον άλλο. Οι κύριες γενετικές τροποποιήσεις στα καλλιεργούμενα φυτά είναι αυτές που προσδίδουν ανοχή στα ζιζανιοκτόνα και εντομοκτόνο δράση στους οργανισμούς που τα φέρουν και αυτές έχουν μελετηθεί ως προς τις πιθανές επιπτώσεις τους λόγω γονιδιακής ροής.

Γενικά, η γονιδιακή ροή δεν είναι ένα φαινόμενο που εμφανίστηκε με την ανάπτυξη των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, αλλά είναι ένα φυσικό φαινόμενο που λαμβάνει χώρα τόσο μεταξύ άγριων πληθυσμών όσο και μεταξύ καλλιεργούμενων φυτών διαφορετικών ποικιλιών, αλλά και καλλιεργούμενων φυτών και άγριων συγγενών τους ή ζιζανίων. Βέβαια, με την εισαγωγή αλληλομόρφων με τη γενετική μηχανική έχουν εκφραστεί ανησυχίες για πιθανές επιπτώσεις στο περιβάλλον από αύξηση της αρμοστικότητας του δέκτη του γονιδίου, ή μείωση της γενετικής ποικιλότητας έως ακόμα και εξαφάνιση του άγριου πληθυσμού δέκτη, ενώ υπάρχουν και ανησυχίες για πιθανή μόλυνση των μη γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών.

Τέλος, παρόλο που η πλειονότητα των μελετών επικεντρώνεται σε εκτιμήσεις κινδύνου, για την αντιμετώπιση της γονιδιακής ροής έχουν προταθεί και κάποιες πρακτικές που στοχεύουν κυρίως στη διαχείριση της διασποράς της γύρης. Αυτές περιλαμβάνουν πρωτίστως τη δημιουργία άγονων ζωνών ή παγίδων γύρης γύρω από τις γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες. Σε κάθε περίπτωση όμως οι πρακτικές αυτές κρίνονται ανεπαρκείς, διότι δεν είναι δυνατόν με αυτά τα μέσα να ελεγχθεί η διασπορά της γύρης.

Η περίπτωση του γενετικά τροποποιημένου ρυζιου (Oryza sativa)

Ας δούμε όμως το φαινόμενο αυτό μέσα από ένα παράδειγμα. Το ρύζι είναι ένα ευρέως καλλιεργούμενο φυτό με ιδιαίτερη οικονομική σημασία ειδικά σε χώρες της ΝΑ Ασίας ενώ η κύρια γενετική τροποποίηση που παρατηρείται σε αυτό αφορά στην ανοχή σε ζιζανιοκτόνα. Το ρύζι είναι κυρίως αυτογονιμοποιούμενο φυτό και για το λόγο αυτό αναμένεται να παρουσιάζει χαμηλά ποσοστά γονιδιακής ροής. Σημαντικό είναι στη συνέχεια να αναγνωριστούν οι συμβατοί συγγενείς με τους οποίους θα μπορούσε να εμφανίσει ροή γονιδίων. Συνήθως οι συγγενείς χωρίζονται σε τρεις ομάδες σε σχέση με την κατάταξη που βασίζεται στην γονιδιακή δεξαμενή για τα καλλιεργούμενα είδη, με την πρώτη να περιλαμβάνει τους πρόγονους του καλλιεργούμενου ρυζιού, καθώς και άλλα στενά συγγενικά είδη άγριου ρυζιού αλλά και ζιζανίων, όπως το κόκκινο ρύζι (Oryza sativa f. spontanea) που φέρουν το γένωμα ΑΑ. Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει λιγότερο συμβατούς συγγενείς, κυρίως πιο απομακρυσμένα είδη του γένους Oryza, ενώ στην τρίτη υπάρχουν είδη άλλων γενών που περιλαμβάνονται όμως στη φυλή Oryzaea. Τέλος, είναι απαραίτητο να καθοριστεί η επικάλυψη με αυτά τα συγγενικά είδη, που όπως φαίνεται για το ρύζι είναι πολύ μεγάλη. Παρ’ όλα αυτά η παρατηρούμενη γονιδιακή ροή τόσο μεταξύ καλλιεργούμενων φυτών, όσο και μεταξύ των άγριων ή ζιζάνιων συγγενών τους είναι μικρή, πρωτίστως διότι το είδος αυτό είναι αυτόγαμο.

Παρά τη μικρή γονιδιακή ροή, έχουν εκφραστεί ανησυχίες για μετάβαση του γονιδίου που προσδίδει ανθεκτικότητα στα ζιζανιοκτόνα σε ζιζάνια, όπως στο κόκκινο ρύζι (Oryza sativa f. spontanea) που ανήκει στο ίδιο είδος με το καλλιεργούμενο ρύζι (Oryza sativa). Έχουν βρεθεί απόγονοι διασταύρωσης καλλιεργούμενου ρυζιού με κόκκινο ρύζι οι οποίοι έφεραν το γονίδιο για την ανοχή στα ζιζανιοκτόνα. Παρόλο που ο ρυθμός των διασταυρώσεων αυτών είναι μικρός, θεωρείται ότι λόγω της επιλεκτικής πίεσης που υπάρχει στα αγροτικά οικοσυστήματα από τη χρήση των ζιζανιοκτόνων είναι πιθανό αυτού του είδους οι απόγονοι να ευνοηθούν οδηγώντας έτσι στη διατήρηση του γονιδίου στον πληθυσμό. Η εμφάνιση ανθεκτικών στα ζιζανιοκτόνα ζιζανίων μπορεί να έχει πολύ μεγάλες οικονομικές συνέπειες στην καλλιέργεια ρυζιού.

Από την άλλη, θεωρείται ότι η διασταύρωση μεταξύ γενετικά τροποποιημένου ρυζιού και άγριων συγγενών του μπορεί να οδηγήσει στη μείωση της γενετικής ποικιλότητας των τελευταίων, ακόμα και στην εξαφάνισή τους όταν πρόκειται για μικρού μεγέθους πληθυσμούς. Βέβαια, στο φυσικό περιβάλλον δεν υπάρχει η επιλεκτική πίεση από τη χρήση ζιζανιοκτόνων και έτσι τα υβρίδια δεν εμφανίζουν κάποια αύξηση στην αρμοστικότητά τους ώστε να υπάρχει πιθανότητα να συμβούν τα προαναφερθέντα.

Συνεπώς, φαίνεται πως ο μόνος πιθανός κίνδυνος που πρέπει να αντιμετωπισθεί διαχειριστικά είναι η διασταύρωση μεταξύ του καλλιεργούμενου ρυζιού και των ζιζανίων συγγενών του. Για να επιτευχθεί αυτό έχει προταθεί ο θερισμός με τα κατάλληλα μέσα και την κατάλληλη εποχή ώστε να μη διαφεύγουν σπέρματα από μια τέτοια διασταύρωση, αλλά και η διακοπή της καλλιέργειας για λίγο καιρό ώστε να φυτρώσουν σπέρματα που πιθανώς διέφυγαν και να αντιμετωπισθούν έπειτα με τη χρήση κάποιου άλλου ζιζανιοκτόνου. Οι μέθοδοι όμως αυτοί είναι αμφιβόλου ποιότητας, καθώς είναι πολύ δύσκολο να φέρουν τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Νέα δεδομένα σχετικά με τις επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής

2011-01-21T15:38:00.005+02:00

Η κλιματική αλλαγή εκτός του ότι αναμένεται να επηρεάσει τη ζωή όλου του κόσμου σε πολλά επίπεδα ήδη έχει σίγουρα επηρεάσει τις συζητήσεις μας. Από την κουβέντα στον καφέ όπου κάποιος θα πει "Το τρελάναμε το κλίμα, Δεκέμβρη μήνα με το κοντομάνικο κυκλοφορούμε ακόμα" και κάποιος άλλος θα του απαντήσει "Μη λες βλακείες, εγώ δεν πιστεύω ότι ο καιρός τα έχει παίξει επειδή φταίει ο άνθρωπος" μέχρι διαμάχες επιστημόνων για το κατά πόσο παρατηρείται όντως αλλαγή στο κλίμα ή για το αν για την αλλαγή αυτή ευθύνονται οι δραστηριότητες του ανθρώπου. Πολύ κουβέντα λοιπόν και πολύ σιγουριά από όλες τις αντικρουόμενες απόψεις.

Σε περίπτωση όμως που το κλίμα όντως αλλάζει και η θερμοκρασία αυξάνεται παγκοσμίως ένα είναι δεδομένο και δύσκολα χωράει κουβέντα (η μάλλον ήταν δεδομένο και δύσκολα χωρούσε κουβέντα...). Αυτό είναι ότι το ζώα και τα φυτά του πλανήτη θα προσπαθήσουν να μετακινηθούν προς νέες περιοχές όπου εμφανίζουν πλέον παρόμοιες κλιματικές συνθήκες με τις περιοχές όπου διαβιούσαν πριν. Οι περιοχές αυτές όπως είναι λογικό είναι τα μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη αλλά και τα μεγαλύτερα υψόμετρα. Έτσι, προκύπτει θέμα εξαφάνισης πολλών ειδών που είτε δεν έχουν μεγάλες ικανότητες διασποράς είτε δεν μπορούν να πάνε σε πιο ψυχρά κλίματα, όπως για παράδειγμα είδη που διαβιούν στην βόρεια περιοχή της Μεσογείου.

Μια νέα μελέτη όμως που δημοσιεύεται στο περιοδικό Science υποδεικνύει ότι φυτά αντί να διασπείρονται σε μεγαλύτερα υψόμετρα καθώς η θερμοκρασία αυξάνεται μετακομίζουν στα χαμηλότερα. Αυτό συμβαίνει γιατί μαζί με την αύξηση της θερμοκρασίας αυξήθηκαν και οι κατακρημνίσεις. Έτσι, οι υγρότερες συνθήκες που επικρατούν πλέον επιτρέπουν στα φυτά να αναπτύσσονται σε θερμότερες περιοχές, όπου πριν αδυνατούσαν. Το γεγονός αυτό θέτει νέα δεδομένα σε όσους διαχειρίζονται και αποφασίζουν για τη χρήση των γαιών, αλλά και σε όσους ασχολούνται με ανάπτυξη μοντέλων πρόβλεψης γύρω από την κλιματική αλλαγή.

Απώλεια δικαιωμάτων και ανάπτυξη

2011-01-18T16:09:00.005+02:00

Μετά από καιρό επιστροφή στις αναρτήσεις! Το διάλειμμα μάλλον ήταν απαραίτητο, γιαυτό εξάλλου και εμφανίστηκε ξαφνικά και απροειδοποίητα. Σήμερα λοιπόν θα ασχοληθώ με ένα θέμα που αν και έπαψε να είναι μόδα εδώ και λίγο καιρό θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό, όχι μόνο από περιβαλλοντικής σκοπιάς, αλλά σίγουρα και από ηθικής.

Ο προβληματισμός που θα καταθέσω αφορά στον παραγκωνισμό των θεμάτων διαχείρισης και διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος στα νέα οικονομικά δεδομένα που επικρατούν στη χώρα μας τον τελευταίο περίπου χρόνο. Το περιβάλλον ενός ανθρώπου περικλείει έννοιες όπως το οικογενειακό, το εργασιακό, το κοινωνικό, το οικονομικό, το τεχνητό αλλά και το φυσικό περιβάλλον. Όλα αυτά εμπεριέχουν κάποιες αξίες για τον άνθρωπο αλλά και παρέχουν υπηρεσίες, που στην περίπτωση του φυσικού περιβάλλοντος πολλές φορές είτε είναι άγνωστες είτε λησμονούνται.

Από την άλλη έχουμε τη δεινή οικονομική κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η χώρα μας ειδικά τον τελευταίο καιρό όπου κάποιοι εκτός Ελλάδας"διαχειριστές" κανονίζουν πλέον τις τύχες μας. Αυτό λοιπόν που προτείνουν για να ανακάμψουμε από το τέλμα είναι η ανάπτυξη (πόσες φορές μπορεί να ακούμε αυτήν την λέξη τελευταία, λες και μιλάμε για κάτι που δεν είναι αυτονόητο...), κάτι που όπως φαίνεται στην χώρα μας επιχειρείται να επιτευχθεί στην πράξη κυρίως με κατασκευή μονάδων που σχετίζονται με την ενέργεια (ΑΠΕ, πετρέλαιο και φυσικό αέριο) είτε με εγκαταστάσεις τουριστικές (η βαριά βιομηχανία μας).

Όλα αυτά όμως πρέπει να γίνουν γρήγορα γιατί αλλιώς χανόμαστε! Και φυσικά στην Ελλάδα γρήγορα σημαίνει βιαστικά, άρα και επιπόλαια. Έτσι φτάσαμε να μαθαίνουμε για το φαστ τρακ και άλλες παρόμοιες διαδικασίες. Αυτό αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε ελάττωση των αξιώσεων που έχουμε σαν κοινωνία, εργασιακές, οικονομικές αλλά και περιβαλλοντικές. Στην τελευταία περίπτωση είναι πιθανό να έχουμε υποεκτίμηση των επιπτώσεων που μπορεί να έχει ένα έργο, όπως λ.χ. η μονάδα για το φυσικό αέριο στον Αστακό, στο φυσικό περιβάλλον της περιοχής με όλες τις συνέπειες που αυτό μπορεί να έχει.

Ο προβληματισμός μου λοιπόν είναι ο εξής: με δεδομένο ότι είναι απαραίτητο να υπάρξουν τέτοιες κινήσεις ανάπτυξης με κατασκευές που μπορεί να υποβαθμίσουν το περιβάλλον μας (με την ευρύτερη έννοια) και με δεδομένο ότι η κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε δεν μας επιτρέπει να είμαστε εμείς οι ισχυροί παίχτες στο παιχνίδι της ανάπτυξης πόσα και ποια από τα δικαιώματά μας πρέπει να κάνουμε στην άκρη; Αυτό που με περισσότερη ευκολία νομίζω ότι θα απαντούσε η πλειονότητα των συμπατριωτών μας είναι να αφήσουμε σε δεύτερη μοίρα τα δικαιώματα που σχετίζονται με τις αξίες και τις υπηρεσίες του φυσικού περιβάλλοντος. Σωστό ή λάθος; Ας το κρίνει ο καθένας μόνος του, και εγώ ο ίδιος δεν μπορώ να πάρω ξεκάθαρα θέση. Σίγουρα διαφωνώ, αλλά από την άλλη είναι κάτι που μπορώ πολύ εύκολα να καταλάβω.

Το σημαντικότερο όπως και να χει είναι ο κόσμος να μπορέσει να έχει ενημέρωση και εν συνεχεία λόγο στις αποφάσεις, όπως αυτές που τον αφορούν. Μέσα από αυτήν την διαδικασία, και αφήνοντας απέξω την προπαγάνδα θα μπορέσουμε να φτάσουμε σε δημιουργικές και καινοτόμες λύσεις.

Δεντροφύτευση και Διανομή Φυτών στο ΑΠΘ

2010-12-21T10:56:00.004+02:00

ΤΟ Α.Π.Θ. ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΣΤΟΛΙΖΕΙ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΦΥΤΕΥΕΙ ΔΕΝΤΡΑ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

To Α.Π.Θ., στο πλαίσιο μετατροπής του στο πρώτο οικολογικό πανεπιστήμιο της Ελλάδας, την Τετάρτη 22 Δεκεμβρίου 2010 και ώρα 10.00, βελτιώνει το μικροκλίμα και περιορίζει τη ρύπανση του κέντρου της Θεσσαλονίκης, φυτεύοντας 120 δέντρα και 500 θάμνους, όλα ελληνικά φυτικά είδη, στην περίμετρο του campus του πανεπιστημίου.

Την ίδια μέρα, στις 12.00, στην πλατεία Αριστοτέλη, μπροστά από το Κτίριο Διοίκησης του Α.Π.Θ., θα διανεμηθούν στο προσωπικό του πανεπιστημίου και σε όσους πολίτες επιθυμούν, 2.200 φυτά (πικροδάφνες, αγγελικές, τούγιες, κυπαρίσσια, σφενδάμια, μελικοκκιές, σοφόρες, μελιές, κατάλπες και λιγούστρα) από το Αγρόκτημα του Α.Π.Θ.

Η δεντροφύτευση αποτελεί το πρώτο βήμα στην ευρύτερη ανάπλαση του campus, μιας έκτασης 430 στρεμμάτων, που λόγω της θέσης του στο κέντρο της πόλης μπορεί να λειτουργήσει ως πνεύμονας πρασίνου, ένα δημόσιο αστικό πάρκο, με όλα τα περιβαλλοντικά οφέλη που προσφέρει στον πυκνά δομημένο αστικό ιστό της Θεσσαλονίκης.

Το σχέδιο ολοκληρωμένων περιβαλλοντικών παρεμβάσεων στο campus του Α.Π.Θ. περιλαμβάνει:

α) τη σταδιακή ανάπλαση των χώρων της πανεπιστημιούπολης σε ενεργά τοπία μνήμης, οικολογίας και πολιτισμού, βασισμένα στην παράδοση, τη συμμετοχή και την παιδεία φοιτητών και προσωπικού του Α.Π.Θ. αλλά και των κατοίκων της Θεσσαλονίκης.

β) εφαρμογή αειφόρων περιβαλλοντικών μεθόδων στο σχεδιασμό όπως:

- ορθολογική διαχείριση του νερού (συλλογή, αποθήκευση, επανάχρηση).

- χρησιμοποίηση των βιοκλιματικών ιδιοτήτων του πρασίνου για τη βελτίωση των συνθηκών άνεσης των ανθρώπων.

- ανάδειξη των οικολογικών και αισθητικών χαρακτηριστικών των ελληνικών φυτικών ειδών και διάδοση της χρήσης τους.

- προσπάθεια μείωσης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της ηχορύπανσης μέσω των φυτεύσεων.

γ) εισαγωγή καινοτόμων πρακτικών στη χρήση του πρασίνου ως εργαλείου βελτίωσης του αστικού περιβάλλοντος και τοπίου, όπως φυτεμένα δώματα, κάθετους κήπους, αστική γεωργική παραγωγή, συνέργεια κτιρίων και πράσινου κ.α.

Το Α.Π.Θ. κάνει ακόμα ένα αποφασιστικό βήμα στην περιβαλλοντική αναβάθμιση τόσο του πανεπιστημίου όσο και της πόλης της Θεσσαλονίκης. Παρακαλούνται όσοι εθελοντές επιθυμούν να βοηθήσουν στην δεντροφύτευση να δηλώσουν συμμετοχή μέχρι αύριο, Τρίτη 21 Δεκεμβρίου 2010, στις 12.00, στην ηλεκτρονική διεύθυνση ppartake@ad.auth.gr

Με εκτίμηση,

Ιωάννης Α. Μυλόπουλος, Πρύτανης ΑΠΘ

Ιωάννης Δ. Παντής, Αντιπρύτανης Οικονομικού Προγραμματισμού και Ανάπτυξης

Δέσπω Αθ. Λιάλιου, Αντιπρύτανις Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Προσωπικού

Σοφία Α. Κουίδου-Ανδρέου, Αντιπρύτανις Έρευνας

Μια διαφορετική αντιμετώπιση των βακτηριακών λοιμόξεων

2010-10-23T16:34:00.004+03:00

Ως γνωστόν, όταν κάποιος ταλαιπωρείται από μία βακτηριακή λοίμωξη του χορηγούνται συνήθως αντιβιοτικά. Βέβαια, πολύ φορές, όπως και πολλά άλλα στην Ελλάδα, αυτό γίνεται σε υπερβολικό βαθμό. Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν από την κατάχρηση αντιβιοτικών είναι λίγο πολύ γνωστές, οπότε δεν χρειάζεται να εμβαθύνουμε (δες εδώ). Για την καταπολέμηση όμως των βακτηριακών λοιμώξεων έχει αναπτυχθεί και μία ακόμη μέθοδος την οποία ο "Δυτικός Κόσμος" σιγά σιγά ανακαλύπτει.

Η μέθοδος αυτή είναι η χορήγηση βακτηριοφάγων. Οι βακτηριοφάγοι (φάγοι) είναι ιοί που υπάρχουν κανονικά στη φύση και πλήττουν τα βακτήρια διότι για να αναπτυχθούν και να πολλαπλασιαστούν καταστρέφουν τα βακτήρια ξενιστές τους. Αυτή η δράση των βακτηριοφάγων πρωτοπαρατηρήθηκε στις αρχές του περασμένου αιώνα, αλλά δεν έγιναν προσπάθειες να αναπτυχθούν μέσα αντιμετώπισης βακτηριακών λοιμώξεων με φάγους παρά μόνο μερικές δεκαετίες αργότερα. Η χρήση των φάγων έγινε κυρίως από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και τις πρώην ΕΣΣΔ, με πρωτοπόρο ακόμα και σήμερα την Γεωργία (1).

Τα θετικά των φάγων έναντι των βακτηρίων είναι κυρίως η εμφάνιση ειδίκευσης απέναντι σε ένα μόνο είδος βακτηρίου, με αποτέλεσμα να μην καταστρέφει τη φυσιολογική μικροχλωρίδα του οργανισμού. Επιπλέον, πολλαπλασιάζονται μόνοι τους μέσα στον οργανισμό μη απαιτώντας έτσι πολλές επαναληπτικές δόσεις. Τέλος, δεν έχουν παρατηρηθεί παράπλευρα προβλήματα από τη δράση τους και αναπτύσσονται γρήγορα ικανοί φάγοι να αντιμετωπίσουν τα ανθεκτικά βακτήρια που προκύπτουν. Όπως είναι φυσικό, η χορήγηση φάγων κατά των βακτηριακών λοιμώξεων εμφανίζει και κάποια μειονεκτήματα, όπως η δυσκολία αντιμετώπισης ασθενειών που έχουν προέλευση από δύο ή και παραπάνω βακτήρια, η δυσκολία της προετοιμασίας των παρασκευασμάτων και η έλλειψη πολλών επιστημονικών δεδομένων που να συνηγορούν με την αποτελεσματικότητα της θεραπείας (1).

Εκτός από τις προφανείς χρήσεις που μπορεί να έχει μία τέτοια θεραπεία στον άνθρωπο, οι βακτηριοφάγοι μπορεί να χρησιμοποιηθούν και στις εκτροφής ζώων, με μία πολύ καλή εφαρμογή στις υδατοκαλλιέργειες (2). Τελευταία, η έρευνα στρέφεται σε αυτήν την κατεύθυνση καθώς η χρήση αντιβιοτικών στις υδατοκαλλιέργειες μπορεί να προκαλέσει προβλήματα τόσο στον άνθρωπο που τα καταναλώνει όσο και στο περιβάλλον τους, είτε εγκαθιστώντας ανθεκτικά βακτήρια σε ανθρώπινους πληθυσμούς είτε σκοτώνοντας την μικροχλωρίδα του περιβάλλοντός τους (3). Δυστυχώς, τα δημοσιευμένα δεδομένα είναι πολύ λίγα, καθώς όπως προείπα είναι ένας πολύ νέος τομέας έρευνας. Από τα έως τώρα όμως δεδομένα έχει φανεί ότι σε δύο είδη ψαριών και για μία βακτηριακή λοίμωξη στο καθένα η θεραπεία με φάγους έφερε αποτελέσματα (2).

Τα επόμενα χρόνια σίγουρα το θέμα θα είναι ευρύτερα γνωστό και καλύτερα τεκμηριωμένο. Προσωπικά εύχομαι να πρόκειται όντως για μία ¨καλύτερη" θεραπεία απ' ότι τα αντιβιοτικά, ώστε να αποφύγουμε επιτέλους τη μάστιγα των αντιβιοτικών. Το ενδιαφέρον είναι ότι όπως και στο προηγούμενο άρθρο, πάλι έχουμε να κάνουμε με μία καινοτομία, που ίσως και να γράψει ιστορία.

Βιβλιογραφία
1. Sulakvelidze A., Alavidze A & Morris G.J.Jr (2001), Bacteriophage Therapy. Antemicrobial Agents and Chemotherapy 45, 3: 649-659.
2. Nakai T. & Park S.C. (2002) Bacteriophage Therapy of Infectious Diseases in Aquaculture. Research in Microbiology 153, 13-18
3. Serrano H.P. (2005) Responsible Use of Antibiotics in Aquaculture.

Ιστορία του κλίματος από απεκκρίσεις

2010-10-14T16:13:00.004+03:00

Η επιστήμη κάθε λίγο και προοδεύει, πάει ένα βήμα παραπέρα. Βασικό συστατικό για να συμβεί κάτι τέτοιο είναι η ύπαρξη μυαλών που μπορούν να καινοτομήσουν. Πολλά τα παραδείγματα, θα αναφέρω ένα που διάβαζα τελευταία. Η πρωτότυπη αυτή σκέψη είναι η μελέτη απεκκριμάτων ζώων για την εξακρίβωση των κλιματολογικών συνθηκών που επικρατούσαν στην Αφρική κατά τις παγετώδεις περιόδους. Τα απεκκρίματα αυτά όπως καταλαβαίνει κανείς είναι από εκείνη την εποχή, και εδώ έγκειται η πρωτοτυπία.

Συγκεκριμένα, κάποιες ερευνητές ανέλυσαν δείγματα από ένα είδος θηλαστικού (Procavia capensis) τα οποία είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούν συγκεκριμένες περιοχές για τουαλέτες. Σε αυτές τις τοποθεσίες τα ούρα κρυσταλλοποιούνται και επιτρέπουν έτσι την ανάλυσή τους μετά από πολλά χρόνια καθώς διατηρείται το οργανικό υλικό που υπάρχει στα απεκκρίματα. Στη συνέχεια, οι ερευνητές χρησιμοποιώντας τεχνικές από εγκληματολογικά εργαστήρια κατάφεραν να αναγνωρίσουν οργανικά μόρια με τα οποία στη συνέχεια μπόρεσαν να κατανοήσουν τη χλωρίδα που επικρατούσε στην περιοχή εκείνη την περίοδο.

Η μελέτη αυτή έδειξε τελικά ότι το κλίμα παρουσίαζε μία πολύ δυναμική κατάσταση η οποία άλλαζε. Η ουσία όμως δεν είναι το αποτέλεσμα καθ' εαυτό, αλλά οι προοπτικές που ανοίγονται και τα συμπεράσματα που είναι δυνατόν να εξαχθούν από τέτοιες μελέτες για το πως μεταβάλλεται το κλίμα σήμερα.

Πηγή: ScienceDaily

Το τίμημα της "ομορφιάς"

2010-09-22T13:15:00.006+03:00

Ως γνωστόν είναι πάρα πολλά τα είδη του ζωικού βασιλείου στα οποία τα αρσενικά διαφημίζουν την ευρωστία τους με σκοπό την αναπαραγωγή. Οι αρσενικοί θαλάσσιοι λέοντες πάνε ένα βήμα παραπέρα καθώς το αναπαραγωγικό κοινωνικό σύστημα είναι πολυγυνικό και έτσι λίγα αρσενικά σχηματίζουν "χαρέμια" θηλυκών με τα οποία αναπαράγονται, ενώ τα άλλα αρσενικά ζευγαρώνουν ευκαιριακά. Είναι λογικό τα "κυρίαρχα" αυτά αρσενικά να είναι πιο δυνατά και εύρωστα από τα υπόλοιπα ώστε να είναι ικανά να διατηρούν τόσες συντρόφους.

Τα κυρίαρχα λοιπόν αρσενικά του Αυστραλιανού είδους (Arctocephalus forsteri) είναι συνήθως μεγαλύτερα σε μέγεθος από τα υπόλοιπα ενώ δείχνουν πιο επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε υπόλοιπα αρσενικά. Αυτές οι διαφορές πρέπει να έχουν κάποιο ενδογενές υπόβαθρο, και αυτό δεν είναι άλλο από τη συγκέντρωση της τεστοστερόνης. Η τεστοστερόνη είναι μία ορμόνη υπεύθυνη για την εμφάνιση των δευτερογενών αρσενικών χαρακτηριστικών και απαραίτητη για την αναπαραγωγική ικανότητα και επιτυχία στα αρσενικά άτομα. Στα κυρίαρχα άτομα, λοιπόν, η συγκέντρωση της τεστοστερόνης είναι αυξημένη σε σχέση με τα υπόλοιπα, για την ακρίβεια σχεδόν δεκαπλάσια. Έτσι, λόγω της αυξημένης συγκέντρωσης της συγκεκριμένης ορμόνης τα κυρίαρχα αρσενικά μπορούν να σχηματίζουν και να διατηρούν ομάδες αναπαραγωγικά ώριμων θηλυκών με τις οποίες ζευγαρώνουν και για τις οποίες επιδεικνύουν επιθετικοί συμπεριφορά προς άλλα αρσενικά άτομα.

Η αυξημένη όμως έκκριση τεστοστερόνης έχει και ένα μειονέκτημα. Επειδή καθοδηγεί την ανάπτυξη προς την αύξηση των δευτερογενών αρσενικών χαρακτηριστικών, δυσκολεύοντας έτσι την ανάπτυξη άλλων σημαντικών παραμέτρων της φυσιολογίας των ζώων, κυρίως δε το ανοσοποιητικό σύστημα. Ως αποτέλεσμα τα κυρίαρχα αρσενικά εμφάνιζαν πολύ υψηλότερες τιμές παρασίτων στο σώμα τους σε σχέση με τα μη κυρίαρχα, και ως προς των αριθμό των παρασίτων αλλά και ως προς τον αριθμό των παρασιτικών ειδών. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει μείωση στην ευρωστία του ατόμου και πιθανώς συντομότερη διάρκεια ζωής. Μία πιθανή μείωση στη διάρκεια ζωής όμως αντισταθμίζεται από την αύξηση στον αριθμό των απογόνων, καθώς μία μακροβιότερη ζωή χωρίς όμως απογόνους σημαίνει ουσιαστικά μη μεταβίβαση των γονιδίων του ατόμου στην επόμενη γενιά.

Συνεπώς, το τίμημα της "αμορφίας" που ρισκάρουν οι θαλάσσιου λέοντες είναι μικρό μπροστά στο κέρδος που τους επιφέρει η τεκνοποίηση με τόσα πολλά και διαφορετικά θηλυκά.

Για λεπτομέρειες δείτε PlosOne

Περί αισθήματος δικαίου

2010-09-03T12:28:00.003+03:00

Μέσα από τα προβλήματα που ταλανίζουν τη χώρα μας το τελευταίο διάστημα φάνηκε ξεκάθαρα ότι ζούμε σε ένα κράτος όπου κυριαρχεί η αδικία. Αρχικά, αν και γνωστή εδώ και καιρό, είναι η έλλειψη αξιοκρατίας και η κατ' επέκταση λειτουργία των πάντων με βύσμα. Τώρα επιπλέον παρατηρούμε τον κρατικό μηχανισμό να προσπαθεί να μαζέψει το έλλειμμα που έχει δημιουργηθεί στη χώρα από την επί σειρά ετών κακοδιαχείριση των οικονομικών της, με επιβολή μειώσεων σε μισθούς, αυξήσεις σε φόρων κλπ σε λάθος κοινωνικές ομάδες να οδηγούν σε ζωή με στερήσεις από συνταξιούχους, χαμηλόμισθους δημοσίους υπαλλήλους κ.ο.κ. Την ίδια στιγμή οι "μεγαλοκαρχαρίες" της ελληνικής οικονομίας αφήνονται στην ησυχία τους, καθώς κανείς δεν τολμά να τους αγγίξει. Το κερασάκι στην τούρτα αποτελούν οι ανά τον κόσμο καιροσκόποι, που σαν όρνεα περίμεναν την εκδήλωση της κρίσης στη χώρα μας ώστε να καρπωθούν το μόχθο του ελληνικού λαού.

Γνωστά όλα αυτά θα μου πείτε και άσχετα από τη θεματολογία του ιστολογίου. Αυτό όμως που είναι άγνωστο και σχετικό με το μπλογκ είναι το μάθημα που πρέπει να πάρουμε περί δικαιοσύνης από τους πιο κοντινούς μας συγγενείς στον πλανήτη, τους χιμπατζήδες.

Αν και σε θέματα φαγητού οι χιμπατζήδες θεωρούνται πολύ ατομικιστές, μία νέα μελέτη έδειξε ότι παρόλα αυτά επικρατεί μέσα τους αίσθημα της δικαιοσύνης. Έτσι, αρχικά οι μελετητές εκπαίδευσαν χιμπατζήδες να επιστρέφουν ένα αντικείμενο που τους είχε δοθεί και σε αντάλλαγμα λάμβαναν φαγητό. Η τροφή που τους δινόταν ήταν είτε υψηλής αξίας (σταφύλι) είτε χαμηλής (καρότο). Αφότου χωρίστηκαν τα ζώα σε τρεις ομάδες, στην πρώτη, που αποτελούσε το δείγμα ελέγχου, δινόταν σε όλα τα μέλη η ίδια τροφή μόλις επέστρεφαν τα αντικείμενα που τους είχαν δοθεί Αυτή ήταν άλλες φορές σταφύλι και άλλες καρότο. Στη δεύτερη ομάδα ο χειρισμός ήταν διαφορετικός. Έτσι, κάποια μέλη λάμβαναν σταφύλια, ενώ κάποια άλλα καρότα (πρώτη αδικία). Τέλος, στην τρίτη ομάδα, ενώ σε όλα τα μέλη της τρίτης ομάδας, ενώ στην αρχή επιδεικνυόταν σταφύλια, μόλις αυτά παρέδιδαν το αντικείμενο λάμβαναν αντ' αυτού καρότα (δεύτερη αδικία).

Όπως ήταν αναμενόμενο, τα άτομα του δεύτερο γκρουπ που τους δινόταν καρότο αντί για σταφύλι αρνούνταν να το δεχτούν με στατιστικά σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα απ' ότι άτομα του πρώτου γκρουπ που λάμβαναν όλα καρότο. Επίσης, τα μέλη του τρίτου γκρουπ αρνούνταν να λάβουν το καρότο σε μεγαλύτερο ποσοστό απ' ότι τα μέλη του γκρουπ ελέγχου, διότι στη αρχή του είχαν επιδειχθεί καλύτερες ανταμοιβές. Συνεπώς, παρατηρούμε πως οι χιμπατζήδες καταλάβαιναν πότε αδικούνταν και αν τα πράγματα δεν είναι δίκαια παρατηρείται εκνευρισμός στα ζώα.

Μέχρι εδώ κάποιος θα σκεφτεί ότι έχει πολύ λογική η συγκεκριμένη συμπεριφορά και ότι δεν σηματοδοτεί την ύπαρξη δικαιοσύνης με την έννοια που την ορίζουμε εμείς, αλλά περισσότερο μια εγωκεντρική συμπεριφορά για την διασφάλιση καλύτερης ποιότητας τροφής, από τη στιγμή που αυτή δίνεται σε άλλα μέλη της ομάδας ή έστω επιδεικνύεται στην αρχή της δοκιμασίας. Αυτό που προκαλεί λοιπόν μεγάλη έκπληξη είναι το γεγονός ότι ακόμα και τα μέλη του δεύτερου γκρουπ που λάμβανα την υψηλής αξίας τροφή την αρνούνταν όταν άλλα μέλη της ομάδα λάμβαναν χαμηλής αξίας τροφή με σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα σε σχέση με το γκρουπ ελέγχου. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ακόμα και τα μέλη που "ευνοούνται" από την αδικία νιώθουν το αίσθημα δικαίου και απορρίπτουν την εύνοιά τους, οδηγώντας έτσι στην κοινωνική σταθερότητα μεταξύ της ομάδας.

Πολλοί πιστεύουν πως στη φύση τα πράγματα λειτουργούν με την κοροϊδία και την εξαπάτηση, και πολλές φορές όντως έτσι είναι η κατάσταση. Παρόλα αυτά, παρατηρούμε ότι σε ζώα με κοινωνικό ιστό και εμφάνιση πολιτισμού τα πράγματα ίσως να είναι διαφορετικά. Ας κατέβουμε λοιπόν από την κορυφή του βουνού όπου μόνοι μας τοποθετήσαμε τους εαυτούς μας και ας μάθουμε κάτι από αυτά...

Για περισσότερα μπορείτε να δείτε εδώ: Chimpanzees Prefer Fair Play To Reaping An Unjust Reward

Υ.Γ. Με χαρά αναφέρουμε ότι το "Βιολόγιον" φιλοξενείται στο 12ο τεύχος του "Πράσινου Ποντικιού" που κυκλοφορεί με την εφημερίδα "το Ποντίκι". Ευχαριστούμε πολύ για τη φιλοξενία.

Γιατί οι απελευθερώσεις μινκ είναι ανούσιες και επικίνδυνες

2010-08-30T12:18:00.003+03:00

Τις τελευταίες μέρες σίγουρα όλο και κάτι θα έχετε ακούσει για απελευθέρωση από ακτιβιστές ζώων σε αιχμαλωσία που προορίζονταν για θανάτωση και εκδορά ώστε να χρησιμοποιηθεί το τρίχωμά τους ως γούνα. Σαν άνθρωπος πρώτα απ' όλα αλλά και σαν βιολόγος η ύπαρξη φυσικών γουνών με προσβάλει πολύ και είμαι κάθετα εναντίον της. Βέβαια, το ίδιο ενάντια είμαι και στην πράξη της απελευθέρωσης.

Για αρχή, η μοίρα των ζώων που ελευθερώθηκαν είναι διττή. Είτε δεν θα μπορέσουν να επιβιώσουν και συνεπώς θα πεθάνουν όλα, είτε κάποια που θα μπορέσουν να επιβιώσουν θα εγκαταστήσουν έναν βιώσιμο πληθυσμό ο οποίος θα αναπαράγεται και με ευνοϊκές συνθήκες θα αυξάνεται.

Στην πρώτη περίπτωση τα ζώα θα πεθάνουν από έλλειψη είτε φαγητού είτε νερού, και φυσικά κάποια θα θηρευτούν από άλλα ζώα ενώ κάποια άλλα θα χτυπηθούν από αυτοκίνητα. Ενώ είμαι σίγουρος ότι οι συνθήκες θανάτωσής τους είναι υπερβολικά άσχημες στα εκτροφεία, δεν μπορώ να δω κάτι καλύτερο στην θανάτωση που θα επέλθει στη φύση. Ειδικά εάν αυτή θα γίνει από ασιτία ή δίψα. Επιπλέον, είναι πιθανό η κυκλοφορία των ζώων στο δρόμο να προκαλέσει κάποιο ατύχημα με θύμα και κάποιον άνθρωπο. Με άλλα λόγια η απελευθέρωση αν και όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι ακτιβιστές προσφέρει "μιας ώρας ελεύθερη ζωή" δεν μπορεί να προσφέρει τίποτα άλλο στα ζώα. Εκτός και αν επαληθευτεί το άλλο σενάριο, που είναι χειρότερο.

Ως γνωστόν, αλλαγές σε ένα οικοσύστημα με την εισαγωγή ενός ξένου προς αυτό είδους μπορεί να έχουν άσχημες συνέπειες. Τα μινκ από απελευθερώσεις έχουν δημιουργήσει αναπαραγωγικούς πληθυσμούς στη Βόρεια Ευρώπη, όπου το κλίμα ταιριάζει με το αντίστοιχο των οικοσυστημάτων στα οποία ζουν κανονικά. Ας μη ξεχνάμε όμως, ότι στους νομούς όπου έγιναν οι απελευθερώσεις και ιδίως στην Καστοριά το κλίμα και η βλάστηση δεν είναι η καθαρά μεσογειακή, αλλά έχει πολλά χαρακτηριστικά από τα μεσευρωπαϊκά δάση. Επομένως δεν θα ήταν περίεργο να δούμε έναν πληθυσμό τελικά να καταφέρνει να εγκατασταθεί.

Τι προβλήματα μπορεί τελικά να προκαλέσει αυτή η εγκατάσταση. Έτσι, τα μινκ έχει βρεθεί ότι προκαλούν πολλά προβλήματα επιβίωσης σε διάφορα είδη μικρών θηλαστικών αλλά και θαλασσοπουλιών (1). Επιπλέον, μεγάλα είναι τα προβλήματα που προκαλούν σε είδη βατράχων καθώς μειώνουν τους πληθυσμούς τους θηρεύοντάς τα, αλλά και οδηγώντας τα σε αλλαγή της συμπεριφοράς τους όσον αφορά στην εκμετάλλευση του ενδιαιτήματός τους (2, 3).

Μία λύση για να μειωθεί ο πληθυσμός τους και συνεπώς οι καταστροφικές συνέπειες που μπορεί να προκαλέσουν στο οικοσύστημα είναι να υπάρξει έντονη θήρευση από φυσικούς θηρευτές, όπως ο θαλασσαετός (4). Δυστυχώς, στην ελληνική ύπαιθρο οι μεγάλου μεγέθους θηρευτές απουσιάζουν πλέον, ή είναι πολύ λίγοι. Επομένως, σε περίπτωση που εγκατασταθεί κάποιος πληθυσμός στη χώρα μας, είναι πιθανό να "επικηρυχθεί" και να αφεθεί στο έλεος των κυνηγών, για τους οποίους οι ακτιβιστές αναφέρονται τελείως απαξιωτικά. Οπότε αναρωτιέμαι πάλι εγώ, τι κατάφεραν;

Σε όλα τα παραπάνω δεν ανέφερα τα αυτονόητα, δηλαδή την καταστροφή της βιομηχανίας που σίγουρα εκτός των άλλων σημαίνει και μερικές δεκάδες άνεργοι, απλοί εργάτες...

Για το τέλος άφησα την αναφορά στο θέμα από τα ΜΜΕ. Τι με ενόχλησε; Ότι τους έχουν χιλιοαποκαλέσει "οικολόγους" δημιουργώντας έτσι αισθήματα αντιπάθειας προς τους πραγματικούς οικολόγους. Δυστυχώς τα ελληνικά ΜΜΕ πάντα αποτυγχάνουν στην ορολογία (π.χ. συνεχής αναφορά σε μόλυνση περιβάλλοντος αντί για ρύπανση που είναι το σωστό). Περιττό να αναφερθεί ότι πολλές οικολογικές οργανώσεις έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους στην απελευθέρωση.

Βιβλιοπαρουσίαση - Ο Λύκος του Τζόζεφ Σμιθ

2010-08-27T18:08:00.003+03:00

Όσοι ενδιαφέρονται να διαβάσουν ένα πολύ καλό μυθιστόρημα με κύριο θέμα έναν επιβλητικό, πεισματάρη και περήφανο λύκο δεν έχουν παρά να πιάσουν στα χέρια του το "Λύκο" του Τζόζεφ Σμιθ. Με μυθοπλαστικές περιγραφές πρώτου προσώπου βιώνουμε πολύ έντονα τις απεγνωσμένες προσπάθειες ενός μοναχικού λύκου να βρει τροφή ώστε να επιβιώσει μέσα στο αχανές δάσος. Κυριολεκτικά σε μεταφέρει μέσα στο δάσος και νιώθεις λες και οι σκηνές διαδραματίζονται μπροστά σου. Τα προτείνω ανεπιφύλακτα, όπως είχα προτείνει παλαιότερα το εξαιρετικό Λύκοι, σας παρακαλώ μην κλαίτε.

Λίγα λόγια από το οπισθόφυλλο

«Είμαι ο λύκος, είμαι αυτός που αφαιρεί τη ζωή: το αρπακτικό θηρίο. Ορμώ με τα μάτια ορθάνοιχτα και αντικρίζω στη ματιά της λείας μου αγριεμένη τη λάμψη του θανάτου. Είμαι ο λύκος, η σκιά που κομίζει το φως του θανάτου, η ζωή που φέρνει τη λύτρωση στα όλο φόβο και κόπο κοπάδια, στον κοπετό των ασθενών δίνω ένα τέλος. Βρέθηκα δίπλα σε ζώα πολλά και άκουσα την τελευταία τους πνοή, τα κράτησα, τα έριξα κάτω, τα ξέσκισα, ενώ εκείνα μούγκριζαν και πάλευαν για τη ζωή που είχαν εγκαταλείψει και την είχαν απολησμονήσει, και τα ξύπνησα για να αναβαπτιστούν οριστικά στην αναλαμπή της την τελευταία».

«Ο λύκος» είναι το πρώτο μυθιστόρημα του 29χρονου Τζόζεφ Σμιθ, το οποίο έκλεψε αμέσως την καρδιά των κριτικών και του κοινού. Αφηγητής είναι ένας λύκος που περιγράφει τις τελευταίες μέρες της ζωής του και την απελπισμένη προσπάθειά του να εξασφαλίσει τροφή.

Στα πρόθυμα της λιμοκτονίας, ο λύκος ενεδρεύει, ανελέητος και αδίστακτος, σ' ένα δρυμό που δοκιμάζεται από τη βαρυχειμωνιά. Και δεν φοβάται κανέναν. Ο χειμώνας, ωστόσο, είναι ζοφερός κι αλλόκοτος κι έχει θέσει υπό αμφισβήτηση την πρωτοκαθεδρία του λύκου στο δάσος.

Όταν ο λύκος συναντά ένα άλλο αρπακτικό, που όπως κι εκείνος είναι στα πρόθυρα της λιμοκτονίας -έναν ανταγωνιστή που θα έπρεπε να σκοτώσει-, διστάζει και εντέλει επιλέγει να ακολουθήσει μια πορεία που θα τον αναγκάσει να υποστεί -ενάντια στη θέλησή του- παράξενες δοκιμασίες, για να ανακαλύψει ότι προτού τεθεί αντιμέτωπος με την θνητότητά του, είναι υποχρεωμένος να αντιμετωπίσει τη μεγαλύτερη πρόκληση της ζωής του: να εναντιωθεί στην ίδια του τη φύση.

Έτσι, ο λύκος θα υποβληθεί, παρά τη θέλησή του και ενάντια στη φύση του, σε δυσάρεστες δοκιμασίες...

Πρόκειται για μια νουβέλα-αλληγορία που πηγαίνει τον αναγνώστη ένα αξέχαστο ταξίδι, τόσο πλάι στο λύκο, σε ένα ολοζώντανο τοπίο, όσο και στις μύχιες σκέψεις ενός δολοφόνου.

Μια συγκλονιστική ιστορία, από τον πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, ο οποίος ζει στο Λονδίνο, που μας δείχνει τον κόσμο από τη σκοπιά του κυνηγού, σε όλη του την αγριότητα και την ακαταμάχητη γοητεία.

Η ψυχολογία της φύσης

2010-08-23T16:16:00.003+03:00

Γύρω στα τέλη της δεκαετίας του 90 η Frances Kuo, διευθύντρια του εργαστηρίου Τοπίου και Ανθρώπινης Υγείας στο πανεπιστήμιο του Ιλινόις ξεκίνησε να παίρνει συνεντεύξεις από γυναίκες που ζούσαν σε καταλύματα ενός μεγάλους προγράμματος στέγασης στο Σικάγο. Η Kuo και οι συνεργάτες τις συνέκριναν γυναίκες που είχαν τοποθετηθεί τυχαία σε διαφορετικά διαμερίσματα. Κάποιες από αυτές δεν είχαν θέα παρά μόνο εκτάσεις με τσιμέντο, ασφαλτοστρωμένα πάρκινκ και γήπεδα μπάσκετ. Άλλες είχαν έβλεπαν εκτάσεις πράσινου με φυτεμένα δέντρα και παρτέρια με λουλούδια. Τα δύο αυτά γκρουπ μελέτησε η Kuo με διάφορους τρόπους, όπως βασικά τεστ προσοχής αλλά και άλλα που έδειχναν πως οι γυναίκες αυτές αντιμετώπιζαν σημαντικές αλλαγές στη ζωή τους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσες είχαν θέα στο "πράσινο" τα πήγαιναν καλύτερα σε όλα τα τεστ.

Τι είχε συμβεί όμως; Η Kuo υποστηρίζει ότι απλώς το να κοιτάς τα δέντρα "αυξάνει την ικανότητα να συγκεντρώνεσαι", επιτρέποντας έτσι αυτούς του κατοίκους να αντιμετωπίζουν καλύτερα τα προβλήματά τους. Αντί να συγχύζονται και να θυμώνουν μπορούν απλά να κοιτούν έξω από το παράθυρό τους και να χαλαρώνουν. Με άλλα λόγια, υπάρχει κάτι έμφυτα "τονωτικό" στις φυσικές τοποθεσίες - μέρη χωρίς ανθρώπους κάνουν καλό στο μυαλό.

Για να κατανοήσουμε καλύτερα πως η φύση επιτελεί τα ψυχολογικά της μαγικά, ας δούμε μία πολύ σημαντική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2008 από τον Marc Berman του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν. Ο Berman λοιπόν και οι συνεργάτες του εφοδίασαν προπτυχιακούς φοιτητές στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν με δέκτες GPS. Κάποιοι φοιτητές κάναν έναν περίπατο από το δενδροκομείο, ενώ άλλοι περπάτησαν σε πολυσύχναστους δρόμους.

Οι φοιτητές στη συνέχεια πέρασαν από πολλά ψυχολογικά τεστ. Αυτοί που είχαν περπατήσει μέσα από την φύση ήταν σε πολύ καλύτερη διάθεση και λάμβαναν υψηλότερες βαθμολογίες σε τεστ που αφορούσαν την προσοχή αλλά και τη μνήμη. Στην πραγματικότητα, μόνο και μόνο η παρατήρηση μιας φωτογραφίας φύσης οδηγούσε σε βελτιωμένες επιδόσεις, τουλάχιστον όταν συγκρινόταν με άτομα που είδαν φωτογραφίες δρόμων.

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει όλοι να φύγουμε από τις πόλεις; Φυσικά και όχι. Απλά σημαίνει ότι είναι καλή ιδέα το να βάλουμε λίγο πράσινο στη ζωή μας. Αυτό βασικά δεν είναι καινούργια ιδέα. Από καιρό επιστήμονες ενοχλούνταν από το φορτίο των δρόμων των πόλεων, φιλόσοφοι και αρχιτέκτονες τοπίου προειδοποιούσαν για τις συνέπειες των αμιγών πόλεων και έψαχναν τρόπους για να ενσωματώσουν τη φύση στον μοντέρνο τρόπο ζωής. Ο Ralph Waldo Emerson συμβούλευε τους ανθρώπους να "υιοθετήσουν το ρυθμό της φύσης", ενώ ο αρχιτέκτονας τοπίου Frederick Law Olmsted προσπάθησε να δημιουργήσει αστικά πάρκα όπως το Central Park της Νέας Υόρκης και το Emerald Necklace στη Βοστόνη που δίνουν την ευκαιρία στις μάζες να γλυτώσουν από τη δίνη της αστικής ζωής.

Παρόλο που ο Olmsted κόπιασε για να κατασκευάσει πάρκα με ποικίλα ενδιαιτήματα, οι περισσότεροι χώροι πρασίνου στις πόλεις είναι πολύ λιγότερο ποικίλοι. Για την ακρίβεια, τα περισσότερα πάρκα είναι περίπου σαν μια εκτεταμένη περιοχή με γκαζόν, με κάποια λίγα δέντρα και μερικές παιδικές χαρές. Δεν έχω κάτι ενάντια στο γκαζόν, αλλά είναι χρήσιμο να τονίσω ότι αν θέλουμε να μεγιστοποιήσουμε τις ψυχολογικές τονώσεις ενός χώρου πρασίνου, αυτή είναι πιθανώς η λάθος προσέγγιση. Σε μία εργασία του οικολόγου του πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ Richard Fuller το 2007 είναι φανερό ότι τα πνευματικά οφέλη του χώρου πρασίνου σχετίζονται στενά με την φυτική ποικιλότητά του. Άτομα που περνούν πολύ ώρα σε ένα αστικό πάρκο με μεγάλη ποικιλία σε φυτικά είδη εμφανίζουν μεγαλύτερο σκορ σε διάφορες μετρήσεις της ψυχικής κατάστασης τους όταν συγκρίνονται με άλλους που περνούν πολύ χρόνο σε πάρκα με μικρότερη φυτική ποικιλία.

Η απουσία πρασίνου είναι εμφανής στην πολή της Θεσσαλονίκης όπου ζω

Στο ScienceLine ο Ferris Jabr έχει ένα εξαιρετικό άρθρο για τις τελευταίες προσπάθειες που γίνονται ώστε η οικοψυχολογία να μετατραπεί σε αυστηρή επιστήμη. Εκεί περιγράφει ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα του Peter Kahn:

Αρχικά , ο Kahn άγχωσε τους συμμετέχοντες στο πείραμα δίνοντάς τους μια σειρά από μαθηματικά προβλήματα. Στη συνέχεια τοποθέτησε ορισμένους εθελοντές μπροστά από ένα παράθυρο που έβλεπε σε μια έκταση γκαζόν με μερικά δέντρα, κάποιους άλλους μπροστά από μία μεγάλη plasma τηλεόραση που έδειχνε το γκαζόν όπως ακριβώς το έβλεπε και η πρώτη ομάδα και τέλος κάποιους άλλους μπροστά από ένα μαύρο τοίχο. Όπως προβλεπόταν, αυτοί που κοιτούσαν το τοπίο από το παράθυρο εμφάνιζαν τον πιο ταχύ ρυθμό πτώσης του άγχους τους σύμφωνα με μετρήσεις του καρδιακού τους ρυθμού. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες ξόδευαν πολύ περισσότερη ώρα κοιτώντας έξω από το παράθυρο ή στην οθόνη της τηλεόρασης, παρά στον μαύρο τοίχο. Οι ερευνητές όμως βρήκαν κάτι που δεν το περίμεναν.

"Έκπληκτοι διαπιστώσαμε ότι αυτοί που κοιτούσαν στην οθόνη και αυτοί που κοιτούσαν στον μαύρο τοίχο δεν εμφάνιζαν διαφορές στο ρυθμό μείωσης του άγχους τους" σημειώνουν οι ερευνητές. Η μελέτη τους υποστηρίζει ότι κοιτώντας σε ένα αυθεντικό φυσικό τοπίο μειώνεται το άγχος, ενώ ένα ψηφιακό αντίγραφο καταπραΰνει μόνο όσο και ένας μαύρος τοίχος.

Μερικές φορές αναρωτιέμαι εάν όταν κοιτάμε πίσω στα συλλογικά γνωστικά λάθη του 21ου αιώνα θα ανησυχούμε λιγότερο για το ίντερνετ και την εργασία και θα ενοχλούμαστε από την απομάκρυνσή μας από τη φύση. Το ανθρώπινο είδος αστικοποιείται με έναν πρωτοφανή τρόπο. (Τον επόμενο αιώνα τουλάχιστον 3 δις άνθρωποι θα μεταναστεύσουν στις πόλεις). Παρόλα αυτά μόλις που ξεκινάμε να καταλαβαίνουμε πως η ζωή σε πυκνούς οικισμούς με παντελής αγνώστους και τσιμέντο επηρεάζει τον εγκέφαλό μας. Αυτή η δουλειά στην οικοψυχολογία είναι μία καλή αρχή.

Πηγή: The Frontal Cortex

Βρήκα αυτό το άρθρο εξαιρετικά ενδιαφέρον και έτσι αποφάσισα να το παρουσίασω. Η τελευταία παράγραφος είναι όλη η ουσία και από εκεί πηγάζει όλος ο προβληματισμός. Γενικά, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να γίνουν αλλαγές σε δύο άξονες. Ένας είναι ο ατομικός, όπου ο καθένας πρέπει να δίνει στο εαυτό του συχνότερα μία έξοδο προς τη φύση. Ο άλλος είναι φυσικά ο συλλογικός. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμα να διαβούμε για να αρχίσουμε να ζητάμε πάρκα με υψηλή φυτική βιοποικιλότητα όταν στις ελληνικές πόλεις-τσιμεντένιες ζούγκλες που ζούμε δεν υπάρχουν καλά καλά πάρκα με λίγο γρασίδι...

Επίδραση των θαλάσσιων απορριμάτων στη θαλάσσια ζωή

2010-08-10T17:35:00.005+03:00

Με αυτή τη φράση (Impact of marine litter on sea life: a review) τιτλοφορείται η εργασία των Katsanevakis S. και Issaris Y. του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) η οποία παρουσιάστηκε και τιμήθηκε με ειδικό βραβείο στο 39ο Συνέδριο CIESM (The Mediterranean Science commission) που πραγματοποιήθηκε στη Βενετία, 10-14 Μαΐου 2010.

Το θέμα της παρουσίασης αυτής αφορούσε στην επίδραση των στερεών αποβλήτων στους θαλάσσιους οργανισμούς και τις θαλάσσιες βιοκοινότητες. Η προέλευση των εν λόγω απορριμάτων είναι κυρίως χερσαία για παράδειγμα από τις δημοτικές χωματερές που βρίσκονται κοντά στις ακτές, είτε από τουριστικές δραστηριότητες ή ακόμη από εγκαταστάσεις υδατοκαλλιεργειών κ.α.

Η κύρια άμεση απειλή για τη θαλάσσια ζωή είναι η παγίδευση των θαλάσσιων οργανισμών (θαλασσοπουλιών, χελωνών, φαλαινών κτλ.) στα απορρίματα αυτά κάτι που μπορεί να προκαλέσει μέχρι και το θάνατο των οργανισμό αυτών ή στην καλύτερη περίπτωση την ενεργειακή εξασθένιση τους με φυσικό επακόλουθο την μειονεκτική θέση στη διαδικασία της επιβίωσης.

Δεν είναι αυτή όμως η μοναδική απειλή. Ορισμένα είδη έχει καταγραφεί ότι τρέφονται με τα απορρίματα, κυρίως τα πλαστικά, καθώς δυσκολεύονται να τα διαχωρίσουν από τη τροφή τους. Αυτό συνεπάγεται πολλά προβλήματα στη διαδικασία της πέψης με συνέπεια το θάνατο τους. Ακόμη το πλαστικό με τη δυνατότητα που έχει να απορροφά υδροφοβικούς ρύπους όπως τα PCBs και DDT καθιστά πιθανή τη διαδικασία της βιοσυσσώρευσης μέσω της θρέψης με πλαστικό των οργανισμών αυτών.

Πηγή: http://www.ciesm.org/online/archives/abstracts/index.htm

Περί γάλακτος κλωνοποιημένων αγελάδων

2010-08-04T13:17:00.002+03:00

Σε όλα τα δελτία ειδήσεων από χθες αναφέρεται το θέμα του διατροφικού σκανδάλου στην Μεγάλη Βρετανία με κτηνοτρόφο να έχει παραδεχτεί ότι προμηθεύει την αγορά με γάλα από κλωνοποιημένες αγελάδες. Η αρχή έγινε από ένα δημοσίευμα της Βρετανικής εφημερίδας Daily Mail και από τότε ξεκίνησαν οι αφορισμοί. Οι αφορισμοί αυτοί μπορεί να είναι δικαιολογημένοι, αλλά όταν δεν υπάρχει ουσιαστική κριτική γύρω από ένα θέμα και επικρατούν οι κραυγές αγωνίας και ανησυχίας των δημοσιογράφων τα πράγματα έχουν βγει από το σωστό δρόμο.

Εξηγούμαι. Συμφωνώ ότι τέτοιου είδους γάλα δεν πρέπει να κυκλοφορεί διότι απαγορεύεται από το νόμο. Δικαιολογημένη η αντίδραση δηλαδή. Το θέμα είναι για ποιο λόγο υπάρχει αυτή η απαγόρευση. Η απαγόρευση αυτή λοιπόν ισχύει επειδή το εν λόγω γάλα θεωρείται "νέα τροφή", που σημαίνει ότι δεν έχει σημαντική καταναλωτική ιστορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση πριν από τις 15 Μαΐου 1997. Από την άλλη, σημαντικό είναι το γεγονός ότι οι μέχρι τώρα ενδείξεις από μελέτες δείχνουν ότι δεν προκαλούνται προβλήματα από την κατανάλωση γάλακτος που έχει παραχθεί με αυτή τη διαδικασία, αν και ο αριθμός των μελετών αυτών δεν θεωρείται ακόμα μεγάλος ώστε να είμαστε σίγουροι.

Προσωπικά διαφωνώ με την κλωνοποίηση ζώων για τη χρησιμοποίησή τους στην παραγωγική διαδικασία τόσο για ηθικούς όσο και εμπορικούς λόγους, λόγω της ενδεχόμενης εμπλοκής πολυεθνικών σε θέματα copyright όπως ακριβώς συνέβη με τους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς. Πιστεύω ότι σε αυτήν την κατεύθυνση θα έπρεπε να κινούνται και τα ρεπορτάζ που βλέπουμε και διαβάζουμε τις τελευταίες μέρες, ώστε να τεθούν οι βάσεις για τη διεξαγωγή ενός ουσιαστικού διαλόγου γύρω από το θέμα της κλωνοποίησης. Το αποτέλεσμα αυτού του είδους της προβολής που επιτεύχθηκε γύρω από αυτό το θέμα ήταν η πλήρης αποστασιοποίηση του κόσμου από το θέμα της κλωνοποίησης και η ανάπτυξη μιας απόλυτα αρνητικής στάσης απέναντί του, όπως ακριβώς συνέβη και με την περίφημη "δημιουργία ζωής στο εργαστήριο" πριν από λίγο καιρό...

Xημικά υπεύθυνα για τη θηλυκοποίηση ψαριών

2010-08-02T20:00:00.003+03:00

Κάποια χημικά που υπάρχουν σε δύο ποτάμια του Καναδά είναι πολύ πιθανό να αποτελούν την αιτία της θηλυκοποίηση ψαριών σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κάλγκαρι, που δημοσίευσαν τα αποτελέσματά τους στο περιοδικό Environmental Toxicology and Chemistry.

"Η μοναδικότητα της έρευνάς μας έγκειται στην πολύ μεγάλη περιοχή που καλύψαμε. Βρήκαμε, λοιπόν, ότι χημικά - ανθρωπογενούς αλλά και φυσικής προέλευσης - που έχουν τη δυνατότητα να επιδράσουν αρνητικά σε ψάρια εμφανιζόταν κατά μήκος 600 χιλιομέτρων ποταμών" επισημαίνει ο συγγραφέας της μελέτης Lee Jackson. "Η κατάσταση για τα αυτόχθονα ψάρια μάλλον θα χειροτερέψει καθώς η συγκέντρωση των οργανικών ρυπαντών θα γίνει μεγαλύτερη ως αντίδραση στην κλιματική αλλαγή καθώς και στην αύξηση των ανθρωπογενών ρυπαντών, αλλά και τους ρύπους από τα ζώα."

Η έρευνα εστιάστηκε σε δύο ποταμούς της λεκάνης απορροής του Νότιου Saskatchewan, τα ποτάμια Red Deer και Oldman στη Βόρεια Alberta του Καναδά. Τα νερά ελέγχθηκαν για πολλούς οργανικούς ρυπαντές, πολλοί από τους οποίους είχαν ορμονοειδή δράση, που συνήθως απαντούν σε λύματα αλλά και ποτάμια που επηρεάζονται από την ανθρώπινη και την αγροτική δραστηριότητα. Τα συστατικά που βρέθηκαν στο νερό περιελάμβαναν συνθετικά οιστρογόνα (από αντισυλληπτικά χάπια ή από χάπια για ορμονικές θεραπείες), βισφαινόλη Α, ένα χημικό που χρησιμοποιείται στην κατασκευή πλαστικών, και πολλά είδη φυσικών και συνθετικών στεροειδών που αποτελούν υποπροϊόντα της αγροτικής απορροής και της εκτροφής βοοειδών.

Οι ερευνητές εξέτασαν ένα τοπικό είδος γωβιού, το Rhinichthys cataractae, και βρήκαν ότι σε όλες σχεδόν τις περιοχές δειγματοληψίας (14 από τις 15) τα αρσενικά άτομα εμφάνιζαν αυξημένα επίπεδα μιας πρωτεΐνης, της ηπατικής βιτελλογενίνης, η οποία κάτω από φυσιολογικές συνθήκες βρίσκεται στο αίμα των θηλυκών και χρησιμοποιείται από αυτά για την παραγωγή αβγών.

Ο συγγραφέας Hamid Habibi επισημαίνει ότι τα αποτελέσματα σε δύο κοινότητες στα κατάντη του ποταμού είναι αξιοσημείωτες. "Παρατηρήσαμε μία σημαντική αύξηση σε μία συγκεκριμένη πρωτεΐνη σήμανσης για την ύπαρξη οιστρογόνων στα κατάντη των ποταμών. Τα αποτελέσματά μας μιλούν για την ύπαρξη 85% θηλυκών στους πληθυσμούς των γωβιών. Στα ανάντη τα θηλυκά αποτελούσαν τα 55% του πληθυσμού."

Πηγή: ScienceDaily

Doplin Safe ταμπέλες

2010-07-30T16:09:00.004+03:00

Μετά από μικρό διάλειμμα διακοπών επιστροφή ξανά στα μπλογκ... Σε κάτι ψώνια που έκανα τις προάλλες είδα στο κουτί από τα fishsticks που αγόρασα μία ταμπέλα που δήλωνε ότι η συγκεκριμένη εταιρία πιστοποιείται ότι ψαρεύει με φιλικό προς το περιβάλλον τρόπο, και συγκεκριμένα με αειφορικό τρόπο αντιτασσόμενη έτσι στην υπεραλίευση. Τέτοια συμβολάκια είναι πιο συχνό θέαμα αλλά και πιο γνωστά στους καταναλωτές σε χώρες του εξωτερικού, κυρίως της Ευρώπης και της Αμερικής, στην Ελλάδα όμως λίγη σημασία τους δίνουμε. Το πιο κοινό είναι ίσως στον τόνο, όπου συνήθως συμβολίζεται ένα δελφίνι, πράγμα που μας ενημερώνει ότι ο τόνος αυτός ψαρεύτηκε με δίχτυα που δεν είχαν ως αποτέλεσμα την ακούσια θανάτωση δελφινιών. Σαν ιδέα μου άρεσε πολύ και είναι αλήθεια ότι θα προτιμούσα να αγοράσω ένα προϊόν που φέρει μια τέτοια ταμπέλα, παρά ένα άλλο, γνωρίζοντας όμως ότι αυτό που φέρει την ταμπέλα είναι όντως πιστοποιημένο. Δυστυχώς όμως, ενώ η πιστοποίηση αυτή είναι όντως αληθής, το κακό είναι ότι υπάρχουν πολλές ταμπέλες η καθεμία έχοντας θέσει διαφορετικά κριτήρια, άλλη πιο αυστηρά άλλη πιο ήπια δημιουργώντας έτσι σύγχυση στον καταναλωτή.

Για καλύτερη επεξήγηση, μεταφράζω από τη wikipedia

"Υπάρχουν πολλές ταμπέλες Dolphin safe που χρησιμοποιούνται σε κονσέρβες τόνου ώστε να δείξουν ότι τα ψάρια πιάστηκαν χωρίς να τραυματιστούν ή θανατωθούν δελφίνια. Παρόλα αυτά, επειδή υπάρχουν ακριβώς υπάρχουν πολλές ταμπέλες υπάρχουν και πολλοί διαφορετικοί περιορισμοί στο ψάρεμα του τόνου ανάλογα με την κάθε ταμπέλα, με κάποιες να έχουν αυστηρότερα κριτήρια από άλλες.

Σύμφωνα με την Ένωση Καταναλωτών στις ΗΠΑ δεν υπάρχει καμιά εγγύηση ότι δεν τραυματίστηκαν δελφίνια παρά την ύπαρξη ταμπελών. Αυτό συμβαίνει διότι δεν υπάρχει μία οικουμενική και ανεξάρτητη πιστοποίηση των φιλικών προς τα δελφίνια αξιώσεων, από παρατηρητές για παράδειγμα, που βρίσκονται σε αλιευτικά σκάφη ή πραγματοποιούν αιφνίδιες επισκέψεις σε κονσερβοποιεία τόνου και να επιθεωρήσουν τα έγγραφα των πλοίων. Μερικές μόνο ταμπέλες απαιτούν τέτοιου είδους πιστοποίηση.

Σε μία έκθεση της Greenpeace το 2008, σημειώνεται ότι οι ταμπέλες Dolphin Safe μπορεί να οδηγήσουν τους καταναλωτές να πιστέψουν ότι ο τόνος που φέρει την πιστοποίηση αυτή έχει συλληφθεί με φιλικούς προς το περιβάλλον τρόπους στο σύνολο, ενώ η ταμπέλα αυτή σημαίνει ότι αποφεύχθηκε το ακούσιο πιάσιμο στα δίχτυα μόνο των δελφινιών και όχι άλλων ειδών, αλλά ούτε δηλώνει την αειφορικότητα του κυνηγιού ούτε του περιβαλλοντικού κόστους της αλιείας. Είδη όπως καρχαρίες και άλμπατρος ακόμα πιέζονται από το κυνήγι του τόνου."

Το συμπέρασμα στο οποίο εγώ καταλήγω είναι ότι αν ως καταναλωτές έχουμε αποφασίσει να προτιμάμε τα πιστοποιημένα με τέτοιου είδους ταμπέλες προϊόντα καλό είναι να φροντίσουμε να μάθουμε με ποια κριτήρια γίνεται η κάθε πιστοποίηση και αν αυτά είναι αρκετά για την επιλογή του εν λόγω προϊόντος. Γενικά πάντως, το γεγονός ότι υπάρχει η δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε προϊόντα φιλικά προς τα δελφίνια, ή ενάντια στην υπεραλίευση κ.λ.π. είναι πολύ ενθαρρυντικό για το που κινείται η αλιευτική βιομηχανία γιατί πλέον είναι και στο χέρι του καταναλωτή να καθορίσει τη ζήτηση.

Κυνηγετικό άρθρο

2010-07-14T14:30:00.007+03:00

Τις προάλλες ενημερώθηκα για ένα άρθρο της εφημερίδας Έθνος που αφορούσε το κυνήγι κορακοειδών. Δυστυχώς, το άρθρο αυτό έχει κάποια σημεία που εγώ τουλάχιστον τα θεωρώ ως σημάδια έλλειψης πολιτισμού και ανδρείας. Παραθέτω το άρθρο και σχολιάζω στη συνέχεια.

Απογευματινό στις... καρακάξες!

Όταν κυνηγιούνται, δίνουν σύνθημα κινδύνου στα άλλα πουλιά του είδους τους με κρωξίματα και με αλλαγή στο πέταγμα και στην κατεύθυνση... Είναι πανέξυπνα και με φοβερή όραση σαν αρπακτικά, αλλά και σαν τυχοδιώκτες της φύσης και των αστικών περιοχών.

Είναι δύσκολο να εκτεθούν σε μια καλή τουφεκιά, παραπάνω από ένα το πολύ δύο πουλιά. Ενα πρόσφατο διήμερο με βροχή και παγωνιά βρέθηκα στην Αρκαδία, σε γνώριμούς μου κάμπους που τα πουλιά αυτά δίνουν «πάρτι» όλο τον χρόνο. Μπεκάτσες δεν είχε, τσίχλες δεν είχε, οπότε ξεκίνησα σχεδόν τυχαία ένα κυνήγι στις καρακάξες.

Οι καλλιέργειες των οπωροφόρων στον τόπο μου υποφέρουν πολύ από χρόνια και οι πληθυσμοί των κορακοειδών δεν πιέζονται από κανέναν άλλον άρπαγα της τροφικής αλυσίδας.

Ακόμα και τα γεράκια υποφέρουν από τις καρακάξες, αν και οι ειδήμονες της «Ορνιθολογικής», πουθενά δεν αναφέρουν ότι συμβαίνει. Πολλές φορές έχω δει καρακάξες να επιτίθενται πολλές μαζί σε γερακοειδή που το μέγεθός τους είναι ίδιο ή μικρότερο, αλλά και με πολύ θράσος σε αρκετά μεγαλύτερα αρπακτικά πουλιά. Το ράμφος της καρακάξας είναι σκληρό σαν μαντέμι. Είναι ικανό για μεγάλη ζημιά σε ό,τι χτυπήσει. Πόσο μάλλον ...στο κλέψιμο αβγών από κάθε σπάνια και απειλούμενη φωλιά.

Ευνοϊκή βροχή...

Ο πολύς αέρας, η βροχή, η υγρασία και η παγωνιά δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για το κυνήγι τους. Το νερό βαραίνει το φτερό τους και ο αέρας τα αναγκάζει να σταθμίζουν αλλιώς τη στιγμή της αναχώρησης. Μια ελάχιστη καθυστέρηση είναι αρκετή για να εκτεθούν σε μια βολή, κάτι που δεν συμβαίνει εύκολα σε συνθήκες καλοκαιρίας ή άπνοιας.

Είτε κάνει καρτέρι κανείς κοντά σε κάποιο μαντρί ή σε κάποιο σημείο τροφής, είτε περπατάει τον τόπο από σημείο σε σημείο σε φράχτες και περιβόλια, ο αέρας τα καθηλώνει σχετικά ακίνητα σε απαγκιασμένες πλευρές, ενώ πετούν πάντα με καθυστέρηση για να διαφύγουν.

Γενικά αντέχουν σε αρκετά σκάγια. Για τις καρακάξες και τα κοράκια το νούμερο 6 είναι μάλλον ιδανικό. Τα ψιλότερα νούμερα είναι αποτελεσματικά σε κοντινότερες τουφεκιές, αλλά σε οριακές τουφεκιές το Νο 6 είναι μάλλον το απαιτούμενο.

Το κυνήγι αυτό ήταν ό,τι έπρεπε για να δοκιμάσω το 28αράκι σουπερποζέ. Ελαφρύ, ζυγισμένο και εύχρηστο, το οπλάκι αυτό μου έδειξε πραγματικά τις δυνατότητές του.

Διάλεξα να κινηθώ σε κάτι περιβόλια με καρυδιές και βατιώνες, που φιλοξενούν πολλές καρακάξες. Τα πουλιά αυτά, στη διάρκεια της χειμωνιάτικης μέρας, έχουν ένα πρόγραμμα που το ακολουθούν πιστά.

Πρωί - πρωί πέφτουν πεινασμένα και κρυωμένα για φαγητό, ενώ κατά τις 11 χάνονται σε... σιέστα. Μετά τις δύο το μεσημέρι -με το σούρουπο να πλησιάζει- έχουν χωνέψει το πρωινό γεύμα, οπότε ρίχνονται ξανά στην αναζήτηση.

Η ώρα που κυριολεκτικά μπορεί να τις «πελεκήσει» κανείς, είναι την ώρα του κουρνιάσματος (για τις καρακάξες). Για τα κοράκια ιδανικό είναι το πρωινό ξεκούρνιασμα, που σηκώνονται βαρύθυμα και νυσταγμένα, πετώντας χαμηλά πάνω από τα σημεία που θέλουν να φάνε.

Διάλεξα μια μεγάλη καρυδιά κοντά σε ένα μαντρί με ζώα. Η κοπριά αλλά και οι τροφές που πέφτουν (καλαμπόκια, φυράματα), έλκουν τις καρακάξες. Οι πλακούντες και όλα το βιολογικά απόβλητα ενός μαντριού, έλκουν τα κοράκια.

Εστησα μια στοιχειώδη φυλάχτρα και άρχισα το τουφεκίδι. Με τις καρακάξες καλό είναι να στήνει κανείς και καμιά ψόφια με κλαράκια, γιατί οι άλλες ξεγελιούνται εύκολα. Τον ήχο της φωνής τους μπορείτε να τον μιμηθείτε τέλεια, κουνώντας ένα σπιρτόκουτο με σφαιράκια αεροβόλου, ή βοτσαλάκια.

Εφτασε η πρώτη πετώντας σαν κυρία. Το ωραίο με τις καρακάξες είναι ότι, λόγω της ουράς τους που «ζυγίζει την πτήση τους», ακόμα και τουφεκισμένες πέφτουν σαν... κυρίες! Μετά την πρώτη τουφεκιά, συνήθως ακολουθεί σιγή. Ψέματα είναι! Κάπου κοντά βρίσκονται, σε κάποιο σύδεντρο ασφαλές κάθονται, υπολογίζοντας τους κινδύνους. Μετά αρχίζουν την κουβέντα σιγανά και μετά ξανά κράξιμο. Μπαμ και η δεύτερη πέφτει ουρανοκατέβατη και από ψηλά. Ξερή. Ερχονται και τα κοράκια. Το μυστικό είναι να τραυματίσεις ένα και να το αφήσεις κάτω.

Το 28άρι...

Ολο το κοπάδι θα περνά και θα ξαναπερνά από πάνω του, στα πλαίσια μιας εντυπωσιακής αλληλεγγύης, δίνοντας πολλές ευκαιρίες για βολές.

Με το 28αράκι τα πράγματα είναι εντυπωσιακά. Η βολή του έχει μια άριστη κατανομή σκαγιών, αρκεί κανείς να είναι ακριβής στην τοποθέτηση του κέντρου των λίγων γραμμαρίων του. Θέλει προσεγμένη και κεντραρισμένη τουφεκιά. Δεν χαρίζει «οφέλη» από διπλανά σκάγια, αλλά είναι ένα όπλο που τουφεκάς ακούραστα, κουβαλάς πολλά φυσίγγια και αποκτάς μεγάλη αυτοπεποίθηση για να ρίξεις με το 12άρι.

Το απόγευμα αποδείχτηκε ιδιαίτερα αποδοτικό. Είχα κάποιες αστοχίες κυρίως σε μακρινά κοράκια, αλλά οι καρακάξες πλήρωσαν τη νύφη για τα καλά. Οι αλεπούδες εκείνο το βράδυ έκαναν πάρτι προς τιμήν μου!

ΤΟ ΓΝΩΡΙΖΑΤΕ;

Δεν συνηθίζω να ευλογώ μάρκες και εταιρείες, αλλά μια και δεν υπάρχει πληθώρα φυσιγγίων, στα 28άρια πρέπει να σημειώσω ότι τα καλύτερα φυσίγγια που έχω ρίξει μέχρι σήμερα είναι τα τσέχικα Σελιέρ Μπελό.
Αψογη συμπεριφορά, σταθερή ποιότητα και απόδοση σε όλες τις συνθήκες.

ΝΙΚΟΣ ΚΡΑΛΛΗΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΝΙΚΟΣ ΚΡΑΛΛΗΣ

Το κυνήγι είναι μία νόμιμη διαδικασία με την οποία αν και διαφωνώ δεν μπορώ να εναντιωθώ. Παρόλα αυτά, όταν για να κυνηγήσεις κάποια είδη πουλιών γράφεται σε εφημερίδες ότι πρέπει να αφήνεις ένα τραυματισμένο κάτω ώστε να προσελκύσει τα υπόλοιπα, μιλάμε για κάτι διαφορετικό και όχι για καλώς εννοούμενο κυνήγι. Όταν για να κυνηγήσεις επιλέγεις βροχερές μέρες όπου τα πουλιά δυσκολεύονται να κινηθούν πάλι δεν μιλάμε για κυνήγι ως μέσο αναψυχής εξ ορισμού.

Το κυνήγι της καρακάξας και της κουρούνας είναι νόμιμο και ελεύθερο ως προς τον αριθμό των θηραμάτων για περίπου μισό χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι ο καθένας μπορεί να σκοτώσει όσα άτομα θέλει, χωρίς να ελεγχθεί για αυτό. Με αυτό δεν μπορώ να διαφωνήσω, είναι επιτρεπτό όσο και αν δεν μου αρέσει. Διαφωνώ όμως με τον τρόπο κυνηγιού που προτείνεται σε αυτό το άρθρο και με τον τρόπο που αυτός περιγράφεται. Είναι κρίμα, γιατί η συγκεκριμένη εφημερίδα περιέχει συχνά πολύ ενδιαφέροντα άρθρα περιβαλλοντικής θεματολογίας και πολλά από αυτά έχουν φιλοξενηθεί και έχουν προταθεί από αυτό εδώ το μπλογκ. Αφού λοιπόν προτείνονται ανά καιρούς τα καλά, όφειλα λοιπόν να αναφερθώ και στα άσχημα.

Υ.Γ. Είναι δύο φορές κρίμα που στο κείμενο ο άνθρωπος που μιλάει για το κυνήγι και το διαφημίζει με τις φωτογραφίες του αναφέρεται στο ότι κυνηγάει κοράκια, είδος που η θήρα του απαγορεύεται. Αυτό γράφεται προφανώς όχι επειδή όντως κυνηγάει κοράκια, αλλά δεν γνωρίζει ότι το είδος που κυνηγάει ονομάζεται κουρούνα...

Εισβολείς φρύνοι ευδοκιμούν σε θερμότερα κλίματα

2010-07-03T13:04:00.003+03:00

Καθώς ο πλανήτης θερμαίνεται, οι φρύνοι των καλαμιών (Bufo marinus) - ένα είδος εισβολέας που έχει καταλάβει της Αυστραλία - θα ευδοκιμήσουν σύμφωνα με μία νέα μελέτη.

Οι φρύνοι αυτοί πιθανώς να είναι ένα από τα τυχερά είδη που θα ακμάζουν καθώς η θερμοκρασία αυξάνεται, μία κατάσταση που φαίνεται πως θα είναι μοιραία για πολλά άλλα είδη ζώων και φυτών.

Το 1935, 102 φρύνοι των καλαμιών εισήχθησαν στην Αυστραλία με σκοπό να εξολοθρεύσουν ένα είδος σκαθαριού που απειλούσε τις καλλιέργειες ζαχαροκάλαμων. Οι φρύνοι αγνόησαν τα σκαθάρια, αντιθέτως κατέκτησαν την Αυστραλία και σήμερα αριθμούν 1.5 δις άτομα.

"Η αρνητική επίδραση των υψηλών θερμοκρασιών δεν λειτουργεί στους φρύνους αυτούς, που σημαίνει ότι το είδος αυτό θα τα πάει πολύ καλά με τις αυξημένες θερμοκρασίες της επαγόμενης από τον άνθρωπο κλιματικής αλλαγής" επισημαίνει ο βιοφυσικός Frank Seebacher του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ στην Αυστραλία.

Σε αντίθεση με ψάρια και άλλα ψυχρόαιμα είδη που δυσκολεύονται να αναπνεύσουν σε υψηλές θερμοκρασίες, το καρδιαγγειακό σύστημα του φρύνου των καλαμιών (η καρδιά και οι πνεύμονες) λειτουργούν καλύτερα στη ζέστη.

Η λειτουργία της καρδιάς και των πνευμόνων των φρύνων μελετήθηκαν σε θερμοκρασίες μεταξύ 20 και 30 βαθμών Κελσίου. Καθώς η θερμοκρασία αυξανόταν, οι φρύνοι προσαρμόζονταν τέλεια. Η απαίτηση σε οξυγόνο κατά την ανάπαυση - ένα μέτρο του πόσο δουλεύει το καρδιαγγειακό σύστημα - παρέμενε η ίδια.

Οι φρύνοι όχι μόνο επιζούν σε ένα μεγάλο εύρος θερμοκρασιών, αλλά προτιμούν αυξημένες θερμοκρασίες. Έτσι, στη μελέτη φάνηκε πως καθώς αυξανόταν η θερμοκρασία οι φρύνοι μετέφεραν αποτελεσματικότερα το οξυγόνο στον οργανισμό τους.

"Μεγαλύτερες θερμοκρασίες είναι πλεονεκτικές και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι σε αυξημένες θερμοκρασίες μειώνεται η μεταφορά του οξυγόνου στο εσωτερικό του οργανισμού" δηλώνει ο Seebacher. "Η επίπτωση της κλιματικής αλλαγής δεν είναι αναγκαστικά να είναι αρνητική. Η παγκόσμια μέση θερμοκρασία άλλωστε μπορεί να είναι χαμηλότερη από αυτή που θα επιθυμούσαν πολλά είδη."

Πηγή: LiveScience

Τα σκυλιά μπορούν να "μυρίσουν" τον ανθρώπινο καρκίνο

2010-06-30T12:53:00.008+03:00

Η υπόθεση ότι τα σκυλιά μπορούν να ανιχνεύσουν κακοήθεις όγκους με βάση την οσμή τους προήλθε από αδημοσίευτες περιπτώσεις. Σύμφωνα με μία από αυτές μία γυναίκα ζήτησε ιατρική βοήθεια εξαιτίας του αυξημένου ενδιαφέροντος του σκύλου της σε μια ορισμένη δερματική περιοχή στο σώμα της, η οποία στη συνέχεια αποδείχθηκε πως ήταν ένα κακοήθες μελάνωμα.

Αν και τα γεγονότα αυτά δεν στηρίζονται σε πειραματικές αποδείξεις, η ιδέα ότι οι σκύλοι μπορούν να «μυριστούν» τον καρκίνο δεν είναι παράλογο. Οι όγκοι παράγουν πτητικές οργανικές ενώσεις, που απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα, για παράδειγμα, με την αναπνοή και τον ιδρώτα. Ορισμένες από αυτές τις πτητικές οργανικές ενώσεις είναι πιθανό να έχουν διακριτικές οσμές και ακόμα και όταν βρίσκονται σε μικρές ποσότητες να μπορούν να ανιχνευθούν από τα σκυλιά.

Με προτροπή τα γεγονότα αυτά ορισμένοι επιστήμονες¹ σχεδίασαν ένα πείραμα για να αποδείξουν εάν τας σκυλιά έχουν την δυνατότητα να μάθουν να αναγνωρίζουν την «χαρακτηριστική οσμή» στα ούρα των ενώσεων που παράγει ο καρκίνου της ουροδόχου κύστης.

Πράγματι αποδείξαν ότι τα σκυλιά που εκπαιδεύτηκαν επέλεξαν σωστά τα δοχεία με τα θετικά στο καρκίνο ούρα στο 41% των περιπτώσεων, ποσοστό μεγαλύτερο από αυτό που θα προέκυπτε εάν επέλεγαν στη τύχη (21%). Μάλιστα, προέκυψε ότι τα σκυλιά αυτά αναγνώριζαν τη «χαρακτηριστική οσμή» του καρκίνου της ουροδόχου κύστης ανεξάρτητα από άλλες χημικές ουσίες που μπορεί να υπήρχαν στα ούρα, όπως αλκοόλ, αίμα, ναρκωτικές ουσίες και άλλα.

Τέλος, αξιοσημείωτο κατά τη διάρκεια του πειράματος ήταν το γεγονός ότι όλα τα σκυλιά επέλεξαν ως θετικό ένα δείγμα από άτομο χωρίς καρκίνο της ουροδόχο κύστης. Περαιτέρω εξετάσεις στον ασθενή από τον οποίο προήλθε το δείγμα αποκάλυψαν ένα μεταβατικό καρκίνωμα του δεξιού νεφρού.

1. Carolyn M. Willis, Susannah M. Church, Claire M. Guest, W. Andrew Cook, Noel McCarthy, Anthea J. Bransbury, Martin R. T. Church, John C. T. Church, 2004. Olfactory detection of human bladder cancer by dogs: proof of principle study. BMJ 329:712.

Υπεραλίευση και βιοποικιλότητα

2010-06-25T13:10:00.004+03:00

Με βάση την κοινή λογική μπορεί κανείς να καταλάβει ότι η υπεραλίευση των υδάτων οδηγεί με ποικίλους τρόπους στην μείωση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Όταν όμως καταφέρεις να δείξεις ότι η υπεραλίευση οδηγεί στη μείωση της χερσαίας βιοποικιλότητας τότε έχεις κερδίσει με την αξία σου μία δημοσίευση στο Science.

Ας γίνουμε όμως πιο συγκεκριμένοι. Μία ομάδα ερευνητών στη Γκάνα "έπεσαν" πάνω σε αρχεία συστηματικής καταγραφής των πληθυσμών της άγριας χερσαίας πανίδας της τελευταίας 30ετίας. Γενικά παρατηρήθηκαν μειωτικές τάσεις και επομένως έπρεπε να δοθεί μια εξήγηση. Η εξήγηση αυτή ήταν το παράνομο κυνήγι, που γίνεται για βιοποριστικούς λόγους. Συγκεκριμένα, ντόπιοι κυνηγούν όλα τα ζώα χωρίς εξαίρεση για να τα πουλήσουν για τροφή (ακόμα και πιθήκους και νυχτερίδες) με δραματικές επιπτώσεις στους πληθυσμούς τους. Εύλογη απορία: που κολλάει η υπεραλίευση;

Οι ερευνητές βρήκαν λοιπόν ότι υπάρχει ισχυρή σχέση ανάμεσα στο ιχθυαπόθεμα μιας χρονιάς με τη μείωση ή αύξηση της βιομάζας της χερσαίας πανίδας. Όταν ο κάθε κάτοικος μπορούσε να καταναλώσει ικανοποιητική ποσότητα ψαριών (που αποτελούν τη βασική πηγή πρόσληψης πρωτεϊνών στη χώρα) το κυνήγι δεν ήταν τόσο έντονο και επομένως δεν εμφανιζόταν μείωση της βιομάζας. Από την άλλη, όταν το αλίευμα δεν ήταν αρκετό οι πολίτες αναγκάζονταν να κυνηγήσουν την άγρια πανίδα με αποτέλεσμα να μειώνεται και η βιομάζα αυτής. Επιπλέον, όταν τα ψάρια δεν αφθονούσαν αυξανόταν η τιμή τους, με συνέπεια το κυνήγι να είναι ακόμα εντονότερο.

Σύμφωνα με έρευνες, από το 1977 και μετά έχει παρατηρηθεί 50% περίπου μείωση της βιομάζας των ψαριών στην γύρω περιοχή, ενώ ο ανθρώπινος πληθυσμός έχει αυξηθεί κατά τρεις φορές. Το μέλλον, όπως είναι ξεκάθαρο, είναι εξαιρετικά δυσοίωνο. Η άγρια πανίδα πρέπει να προστατευθεί, αλλά και οι άνθρωποι φυσικά πρέπει να φάνε. Μη ξεχνάμε ότι τα περισσότερα αλιευτικά που (υπέρ)εκμεταλλεύονται τους θαλάσσιους πόρους της περιοχής είναι ευρωπαϊκών συμφερόντων.

Βιβλιογραφία J.S. Brashares P. Arcese, M.K. Sam, P.B. Coppolillo, A.R.E. Sinclair & A. Balmford 2004. Bushmeat Hunting, Wildlife Declines and Fish Supply in West Africa. Science 306, 1180-1183.

Η διπλή έλικα

2010-06-23T14:00:00.001+03:00

Ένα εξαιρετικό βιβλίο, από τον James Watson, που μαζί με τον Francis Crick, αλλά και λίγη βοήθεια από μερικούς άλλους, προέβησαν στην μεγαλύτερη ίσως ανακάλυψη του 20ου αιώνα, την αποκρυπτογράφιση της δομής του DNA, δηλαδή της διπλής έλικας. Μέσα από τις σελίδες του αποκαλύπτονται τα βήματα και τα συναισθήματα όσων πήραν μέρος σε αυτό που μετέπειτα χαρακτήρισε ο Crick ως "τρελό κυνηγητό". Το γράψιμο είναι αρκετά "χύμα", οι χαρακτήρες σχολιάζονται πολλές φορές πικρόχολα και τα χαρακτηριστικά αυτά ίσως είναι η αιτία που το βιβλίο είναι τόσο καλό και διαφορετικό από τα άλλα.

Πολλοί κατέκριναν τις τακτικές που χρησιμοποίησαν οι δύο αυτοί επιστήμονες, κυρίως επειδή τα δεδομένα που ανέλυαν πολλές φορές δεν ήταν δικά τους... Αυτοί όμως που τα είχαν βγάλει αδυνατούσαν να τα ερμηνεύσουν. Έτσι, για παράδειγμα, ένας επιστήμονας που είχε κάνει σπουδαίες παρατηρήσεις για τη συμπληρωματικότητα των βάσεων, αλλά δεν μπόρεσε να τις ερμηνεύση, ίσως από ζήλια δήλωσε για τους Watson και Crick: "Το γεγονός ότι στις μέρες μας τέτοιοι πυγμαίοι ρίχνουν τέτοιες γιγαντιαίες σκιές δείχνει μόνο πως έχει βραδιάσει".

Η δημοσίευση του τεράστιου επιτεύγματος τους,που ακολούθησε στο περιοδικό Nature ξεκινούσε με τα εξής λόγια "Επιθυμούμε να προτείνουμε μια δομή για το άλας του δεοξυριβοζονουκλεϊκού οξέος (DNA). Η δομή αυτή έχει καινούργια χαρακτηριστικά που παρουσιάζουν μεγάλο βιολογικό ενδιαφέρον". Το εντυπωσιακό είναι ότι ολόκληρη η δημοσίευση δεν ήταν παρά μόνο ουσιαστικά μία σελίδα...

Monachus monachus: Ένα αρχέγονο μοντέλο συμπεριφοράς μητέρας και νεογνού

2010-06-21T16:39:00.005+03:00

Η μητρική συμπεριφορά και στρατηγική αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα κατάταξης των πτερυγιόποδων (Pinnipedia) σε τρεις ομάδες. Η πρώτη περιλαμβάνει χονδρικά την οικογένεια των θαλάσσιων ίππων (Odobenidae). Σε αυτήν τα θηλυκά της οικογένειας φροντίζουν τα νεογνά τους τόσο στην ανοιχτή θάλασσα όσο και στην ξηρά και παράγουν χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος γάλα Επίσης, η ενηλικίωση συμβαίνει σταδιακά. Η ομάδα των θαλάσσιων λεόντων (Οtariidae) εναλλάσσει τα ταξίδια αναζήτησης τροφής των θηλυκών με την φροντίδα των μικρών, η οποία γίνεται στην ξηρά. Τα μικρά τρέφονται με μικρής λιπιδικής περιεκτικότητας γάλα και έχουν χαμηλό ρυθμό ανάπτυξης. Τέλος, η τρίτη ομάδα περιλαμβάνει την οικογένεια των Φωκίδων (Phocidae) με σύντομες περιόδους θηλασμού με γάλα υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος, καθώς τα θηλυκά δεν τρέφονται κατά τη περίοδο αυτή, και απότομη ενηλικίωση των νεογνών.

Μέχρι σήμερα λίγες ήταν οι πληροφορίες σχετικά με την σχέση μεταξύ μητέρας και νεογνών της φώκιας Monachus monachus από τη στιγμή της γέννησης μέχρι τη στιγμή της ενηλικίωσης κυρίως λόγω της σπανιότητας του είδους. Πρόσφατη έρευνα παρόλα αυτά υποδεικνύει ότι η περίοδος θηλασμού της Monachus monachus είναι πολύ μεγαλύτερη από τα συγγενικά της είδη, ενώ ο θηλασμός είναι πιο τακτικός την πρώτη βδομάδα της γέννησης ενώ αργότερα η συχνότητά του μειώνεται. Ακόμη, η διαδικασία αλλαγής του τριχώματος δεν συμπίπτει με την αποκοπή του νεογνού από τη μητέρα, καθώς η δεύτερη γίνεται σταδιακά. Αξιοσημείωτο είναι επιπλέον το γεγονός ότι παρόλο που η μητέρα είναι ικανή να αναγνωρίσει το μικρό της ακόμα και με ήχους μπορεί να θηλάσει ένα ξένο ή και περισσότερα ταυτόχρονα χωρίς να έχει χάσει το δικό της. Μια διαδικασία που έχει παρατηρηθεί και αντίστροφα με το νεογνό δηλαδή να θηλάζει από ξένο θηλυκό χωρίς να είναι κατ’ ανάγκη ορφανό.

Προκύπτει, επομένως, ότι η μεσογειακή φώκια με βάση τη συγκεκριμένη έρευνα βρίσκεται μεταξύ των θαλάσσιων λεόντων και των Φωκίδων όσον αφορά στο μοντέλο μητρικής συμπεριφοράς. Η σταδιακή ενηλικίωση των νεογνών και η σχεδόν διπλάσια περίοδος θηλασμού την κατατάσσει πιο κοντά στην οικογένεια Otariidae. Πάντως, η διαπίστωση αυτή, σύμφωνα με τους επιστήμονες, δεν αποτελεί φυλογενετικό χαρακτηριστικό αλλά υποστηρίζει τη θεωρία ότι η μητρική συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα προσαρμογής στο περιβάλλον καθώς ο πληθυσμός αυτός της μεσογειακής φώκιας διαβιεί σε ένα σταθερό και ήπιο οικοσύστημα. Τέλος, οι διαφορές αυτές μεταξύ της μεσογειακής φώκιας και των άλλων ειδών που ζουν σε υψηλότερο γεωγραφικό πλάτος αντικατοπτρίζουν την εξέλιξη των Phocidae. Φαίνεται δηλαδή ότι η Monachus monachus με το άλλο τροπικό είδος φώκιας (φώκια μοναχός της Χαβάης) αποτελούν τα πιο αρχέγονα είδη της οικογένειας των Φωκίδων και αντικατοπτρίζουν το αρχέγονο πρότυπο μητρικής συμπεριφοράς από το οποίο εξελίχθηκαν οι υπόλοιπες φώκιες και το οποίο προσάρμοσαν στις αντίξοες συνθήκες των θαλασσών της Ανταρκτικής.

Βιβλιογραφία: A. Aguilar, L.H. Cappozzo, M. Gazo, T. Pastor, J. Forcada and E. Grau, (2007), Lactation and mother–pup behaviour in the Mediterranean monk seal Monachus monachus: an unusual pattern for a phocid, J. Mar. Biol. Ass. U.K., 87, σελ. 93–99

Επίδραση του Κορμοράνου στην αλιεία στο Θερμαϊκό κόλπο

2010-06-18T15:32:00.003+03:00

Ο κορμοράνος είναι ένα ψαροφάγο πουλί με ευρεία εξάπλωση. Αναπαράγεται στην Ελλάδα και ο αριθμός του αυξάνει το χειμώνα καθώς πληθυσμοί από τη βόρεια Ευρώπη μετακινούνται νοτιότερα για διαχείμαση.

Ο ευρωπαϊκός πληθυσμός του είδους αυξήθηκε τις τελευταίες δεκαετίας εξαιτίας κυρίως της μεγαλύτερης, σε σύγκριση με το παρελθόν, νομικής προστασίας του, την αύξηση της διαθέσιμης τροφής εξαιτίας της αύξησης των ιχθυοκαλλιεργειών, αλλά και του ευτροφισμού, και της αυξημένης προστασία των αποικιών αναπαραγωγής. Η αύξηση του πληθυσμού προκάλεσε αύξηση του ανταγωνισμού μεταξύ ψαράδων και κορμοράνων. Κάτι ανάλογο εμφανίστηκε και στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι διαμαρτυρίες των αλιέων εναντίον των Κορμοράνων, θεωρώντας τους μία από τις κυριότερες αιτίες για τη μείωση της ιχθυοπαραγωγής. Ανάλογες διαμαρτυρίες από τους ψαράδες υπάρχουν και στην περιοχή αρμοδιότητας του Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα.

Σκοπός της έρευνας, η οποία χρηματοδοτήθηκε από το Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα και υλοποιήθηκε από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία ήταν η εκτίμηση του πληθυσμού των Κορμοράνων στο Θερμαϊκό κόλπο και η εύρεση των ειδών ψαριών που συμμετέχουν στη δίαιτα του είδους και εκτίμηση της ποσότητας που καταναλώνεται.

Για το σκοπό αυτό πραγματοποιήθηκαν μηνιαίες καταγραφές από τον Αύγουστο του 2008 έως και τον Μάρτιο του 2009 και συλλογή ατομικών σβόλων (pellets) από θέσεις κουρνιάσματος των πουλιών. Σε κάθε ένα από τα δείγματα των σβόλων διαχωρίστηκαν οι ωτόλιθοι και καταμετρήθηκε ο αριθμός των αριστερών και δεξιών ωτόλιθων που εντοπίστηκαν. Η ταυτοποίηση των ωτολίθων έγινε με τη βοήθεια συλλογής αναφοράς από ωτόλιθους ειδών ψαριών της περιοχής καθώς και με τη βοήθεια της βιβλιογραφίας.

Συνοπτικά, τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν ότι ο αριθμός των Κορμοράνων που υπήρχαν στην περιοχή του Καλοχωρίου-Δέλτα Αξιού, μέσα στο Θερμαϊκό κόλπο μεταβλήθηκε εποχικά.

Οι Κορμοράνοι χρησιμοποιούν για ξεκούραση και διανυκτέρευση τα "κρεβάτια" των μυδοκαλλιεργειών. Ενώ το χειμώνα, από το Δεκέμβριο μέχρι και το Φεβρουάριο, οι Κορμοράνοι συγκεντρώνονται κυρίως στις εκβολές του Αξιού, σε θέσεις στις οποίες ήταν αδύνατη η προσέγγιση ακόμη και με βάρκα, ενώ ελάχιστα πουλιά επέλεγαν τα "κρεβάτια" των μυδοκαλλιεργειών για να κουρνιάσουν. Νωρίς την άνοιξη, το Μάρτιο κάποια από τα πουλιά επέλεξαν να κουρνιάσουν στα δέντρα της αποικίας, ενώ κάποια άλλα χρησιμοποίησαν τα "κρεβάτια".

Από την ανάλυση των στομαχικών σβόλων εκτιμάται ότι ο μέσος αριθμός ψαριών ανά στομαχικό σβώλο ήταν τουλάχιστον οκτώ ψάρια και βρέθηκαν ωτόλιθοι από τουλάχιστον δέκα διαφορετικά είδη. Η πλειονότητα των ωτολίθων ήταν από δύο είδη ψαριών, το Diplodus annulans, Σπάρος (ποσοστό 45,93%) το Spicara smaris, Μαρίδα (29,65%). Ακολουθούσε το Liza ramada, Μαυράκι (8,72%) και το Pagellus acarnαe, Μουσμούλι (5,23%), ενώ ποσοστά των υπόλοιπων ειδών ήταν συνολικά περίπου στο 5%. Από τα δέκα διαφορετικά είδη ψαριών των οποίων ταυτοποιήθηκαν οι ωτόλιθοι, το μεγαλύτερο ποσοστό εμφάνισης είχε ο Σπάρος (60,71% των στομαχικών σβόλων), το Μαυράκι (35,71%) και η Πέρκα (14,29%). Το μεγαλύτερο ποσοστό των ειδών ψαριών που βρέθηκαν (54,07%) ήταν είδη που εμφανίζονται σε νερό υψηλής αλατότητας. Τα είδη λείας του Κορμοράνου ήταν κυρίως βενθικά είδη (δύο είδη με μεγάλο όμως αριθμό ατόμων και ποσοστό 47,51%).

Το μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων τα οποία εντοπίστηκαν στους στομαχικούς σβόλους των Κορμοράνων κατατάσσονται σε είδη χαμηλής εμπορικής αξίας (τέσσερα είδη με ποσοστό 53,49% του συνόλου των ψαριών). Ακολουθούσαν τα μέτριας εμπορικής αξίας (πέντε είδη με ποσοστό 45,35%). Τα είδη με υψηλή εμπορική αξία είχαν το μικρότερο ποσοστό ατόμων (ένα είδος με ποσοστό 1,16%).

Θ. Ναζηρίδης και Μ. Νοΐδου, Δράσεις για τη διατήρηση των πουλιών 2009.

Ολόκληρη την αναφορά θα τη βρείτε εδώ

Οι εξωγήινοι των ωκεανών

2010-06-13T17:04:00.002+03:00

Ο Richard Dawkins σε μία διάλεξή του για το ευρύ κοινό με τίτλο "Waking up in the Universe - Growing up in the Universe" κάνει την εξής παρομοίωση για το θαυμαστό κόσμων των ζώων που κατοικούν σε αυτόν τον πλανήτη. Φανταστείτε να στείλουμε αστροναύτες σε κάποιον πλανήτη που έχει παρόμοιες συνθήκες ζωής με τη Γη, για να δουν εάν έχει αναπτυχθεί ζωή σε αυτόν. Το ταξίδι αυτό διαρκεί πολλά πολλά χρόνια και για επιβιώσουν οι αστροναύτες με τεχνητό τρόπο πέφτουν σε ένας είδος νάρκης και ξυπνάνε μόλις φτάσουν στον προορισμό τους. Εκεί ανακαλύπτουν έναν μαγευτικό κόσμο γεμάτο πράσινο, με πανέμορφα και σχεδόν μαγικά ζώα, αλλά και πανέμορφα τοπία (σκεφτείτε τα τοπία της ταινίας Avatar για παράδειγμα).

Τώρα δείτε εσείς τις φωτογραφίες από απίστευτες μορφές ζωής του βυθού που υπάρχουν στον δικό μας ρεαλιστικό κόσμο και πείτε μου αν νιώσατε σαν αυτούς τους αστροναύτες. Έτσι, λοιπόν, είναι το να ξυπνάς μέσα στον κόσμο που ζεις και παρατηρείς τις απίστευτες εκφάνσεις της βιοποικιλότητας που υπάρχει γύρω μας (αλλά και μέσα μας...).

Οι εκπληκτικές αυτές φωτογραφίες είναι από το National Geographic

Αναγνώριση καλεσμάτων από νυχτερίδες

2010-06-09T14:49:00.005+03:00

Οι νυχτερίδες μπορούν να αναγνωρίσουν μεταξύ των ηχοεντοπιστικών καλεσμάτων του δικού τους είδους και άλλων ειδών, σύμφωνα με μία έρευνα του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για την Ορνιθολογία. Αυτό ισχύει ακόμα και για είδη στενά συγγενικά και με παρόμοιες οικολογικές απαιτήσεις, αλλά και με επικάλυψη στις συχνότητες καλεσμάτων.

Σε αντίθεση με τα κελαηδήματα των πτηνών και την ομιλία των ανθρώπων, τα καλέσματα ηχοεντοπισμού των νυχτερίδων χρησιμοποιούνται κυρίως για χωρικό προσανατολισμό και εύρεση τροφής αλλά όχι για επικοινωνία. Είδη νυχτερίδας με παρόμοιες οικολογικές απαιτήσεις χρησιμοποιούν παρόμοια καλέσματα ηχοεντοπισμού. Παρόλα αυτά, πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι οι νυχτερίδες μπορούν να αναγνωρίζουν άτομα του είδους τους από τα ατομικά τους καλέσματα, κάτι παρόμοιο με το πως οι άνθρωποι αναγνωρίζουν πρόσωπα από τη φωνή.

Τώρα, οι Maike Schuchmann και Björn Siemers του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ για την Ορνιθολογία είναι ικανοί να αποδείξουν ότι τα καλέσματα ηχοεντοπισμού μεταφέρουν περισσότερη πληροφορία από ότι προηγούμενα υποθέταμε. Όπως οι άνθρωποι είναι ικανοί να αναγνωρίζουν διαφορετικές γλώσσες, οι νυχτερίδες όχι μόνο μπορούν να ξεχωρίσουν τα καλέσματα του είδους τους από αυτά άλλων ειδών, αλλά και να διαχωρίζουν μεταξύ των διαφορετικών ειδών, ακόμα και αν υπάρχει επικάλυψη στις συχνότητες των καλεσμάτων. Οι επιστήμονες σύστησαν συμπεριφορικά πειράματα με δύο είδη νυχτερίδων της οικογένειας Rhinolophidae στη Βουλγαρία. Αναπαρήγαγαν καλέσματα ηχοεντοπισμού του ίδιου είδους με τη νυχτερίδα ή καλέσματα από άλλα τρία είδη διαμέσου υπερηχητικών ηχείων και ανέλυσαν τις αντιδράσεις των ζώων. Και τα δύο είδη δεν κάναν σχεδόν κανένα λάθος στην αναγνώρισή τους, τόσο μεταξύ καλεσμάτων του είδους και άλλων ειδών, όσο και μεταξύ καλεσμάτων διαφορετικών ειδών. "Η διάκριση ήταν ευκολότερη για τις νυχτερίδες όταν η συχνότητα καλέσματος ήταν ξεκάθαρα διαχωρισμένη από τη δική τους" λέει ο Maike Schuchmann κύριος συγγραφέας της μελέτης.

Τα αποτελέσματα αυτά είναι συναρπαστικά, αλλά θέτουν αμέσως κάποια ερωτήματα: "Επαναληπτικά πειράματα είναι απαραίτητα για να ελέγξουμε εάν οι νυχτερίδες όντως χρησιμοποιούν στη φύση τις ικανότητες ακουστικής αναγνώρισης των ειδών" επισημαίνει ο Björn Siemers. Μπορεί να είναι πλεονέκτημα για τα ζώα να αποφεύγουν ανταγωνιστικά ανώτερα είδη στα μέρη κυνηγιού. Από την άλλη, το να ακολουθεί ένα ζώο ένα άτομο άλλους είδους που έχει όμως ίδιες απαιτήσεις κουρνιάσματος μπορεί να είναι πλεονεκτικό για να βρει νέα καταφύγια. Έρευνα τέτοιου είδους μπορεί να εμβαθύνει τις γνώσεις μας πάνω στις αισθητήριες και γνωστικές αρχές των αλληλεπιδράσεων των ειδών σε ένα κοινωνικό επίπεδο.

Πηγή ScienceDaily

Είναι εντυπωσιακό το πως λειτουργεί το σύστημα ηχοεντοπισμού των νυχτερίδων, την τεχνολογία του οποίου πήραμε μετά εμείς οι άνθρωποι και δημιουργήσαμε τα σόναρ. Τώρα, με αυτή τη μελέτη φαίνεται πως παίζει και έναν ρόλο αναγνώρισης μεταξύ των ειδών, γεγονός που το καθιστά ακόμα πιο αξιομνημόνευτο. Ένα ακόμα εντυπωσιακό στοιχείο για τον ηχοεντοπισμό των νυχτερίδων είναι ότι εντός ενός είδους μπορεί να έχουν εμφανιστεί διαφορετικές "διάλεκτοι" σε απομονωμένους σχετικά πληθυσμούς. Συγκεκριμένα, οι Γεωργιακάκης και συνεργάτες παρουσίασαν σε συνέδριο το 2008 ότι σε εννιά είδη νυχτερίδων που μελετήθηκαν σε Κρήτη και Θράκη εμφανίζονται διαφορετικά χαρακτηριστικά στα καλέσματα των πληθυσμών στις δύο αυτές τοποθεσίες. Μου προκάλεσε πολύ μεγάλο θαυμασμό όταν το άκουσα!

Παχυλοί τίτλοι, στρεβλά νοήματα

2010-06-07T18:22:00.000+03:00

Εδώ και μερικές μέρες είδαμε, ακούσαμε και διαβάσαμε για δημιουργία ζωής σε εργαστήριο, για επιστήμονες σε ρόλο Θεού και διάφορους άλλους αποπροσανατολιτιστικούς τίτλους που το μόνο που μπορούσαν να προκαλέσουν ήταν σύγχυση στον κόσμο και γέλιο και θυμό ταυτόχρονα, συνοδευόμενο από έντονη ανησυχία, σε όσους γνώριζαν τι συνέβη όντως. Το γεγονός δεν είναι τίποτα άλλο παρά την εισαγωγή τεχνητά κατασκευασμένου ήδη γνωστού γονιδιώματος σε βακτήριο άλλου είδους, που του είχε αφαιρεθεί το γενετικό υλικό. Προφανώς, όπως θα δείτε παρακάτω δεν πρόκειται για τη δημιουργία ζωής από το τίποτα, παρά μόνο ένα βήμα, όσον αφορά στη γνώση, αυτού που ονομάζεται "συνθετική βιολογία".

Προτίμησα, αντί να γράψω ένα κείμενο, που σίγουρα θα είχε ανακρίβειες, όσο και αν θα προσπαθούσα αν τις αποφύγω, καθότι η συνθετική βιολογία δεν είναι ο τομέας μου, να μεταφράσω ένα κείμενο που δημοσιεύθηκε σε μπλογκ που πραγματεύεται θέματα αυτού του τομέα. Το αγγλικό κείμενο θα το βρείτε στο Oscillator.

"Τι σημαίνει για μένα η Synthia"

Η αντίδραση στη μετεμφύτευση του συνθετικού γονιδιώματος από το Venter Institute ήταν αναμφισβήτητα μικτή. Είναι το ξεκίνημα κάτι νέου και καλού, η ικανότητα του να σχεδιάζουμε οργανισμούς από το τίποτα; Είναι κάτι πιο μοχθηρό, η απαρχή μιας εποχής όπου συμφέροντα εταιριών (ή ακόμα και τρομοκρατών) θα μπορούν να σχεδιάζουν κάτι που θα καταστρέφει το περιβάλλον μας; Είναι απλά μία τεχνική αναβάθμιση ή ένα εννοιολογικό ρήγμα; Μήπως μία φιλοσοφική επανάσταση; Είναι όντως ένα μεγάλο θέμα ή απλά μια μεγάλη "κραυγή"; Η συνθετική βιολογία ποτέ δεν ήταν ένα μόνο πράγμα και ακόμα έχει ποικίλους στόχους, με το συνθετικό γονιδίωμα να αποτελεί αυτόν που περισσότερο από τους άλλους λείπουν ακόμα οι πόροι για να μελετηθεί. Ενώ όλοι μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι η Synthia αποτελεί όντως κάτι ρηξικέλευθο, πολλοί συμφωνούν ότι είναι παρα ταύτα τεχνικά ένα μικρό βήμα παρά ένα τεράστιο άλμα, αν και το βήμα αυτό φέρνει υποχρεωτικά τη συνθετική βιολογία στην προσοχή πολλών ανθρώπων με μιας.

Ο συνάδελφός μου από το SceinceBlogs PZ Meyers συγκρίνει το συνθετικό γονιδίωμα με την χημική σύνθεση της ουρίας από τον Wohler το 1828. Κατά τον 19ο αιώνα οι επιστήμονες συζητούσαν κατά πόσο τα χημικά που συνθέτουν τα ζωντανά κύτταρα, οι οργανικές ενώσεις δηλαδή, έπρεπε να παράγονται από κύτταρα που διέθεταν έναν "ζωτικό σπινθήρα" ή μπορούν απλά να παρασκευαστούν από ανθρώπους σε δοκιμαστικούς σωλήνες. Με το να συνθέσει ουρία από κυανικό αμμώνιο, ο Wohler κατέρριψε μέρος του μυστικισμού που σχετίζονταν με τα ζωντανά κύτταρα. Από το σημείο αυτό και έπειτα η οργανική χημεία έπαψε να είναι μαγεία και έγινε επιστήμη.

Το επίτευγμα του Venter Insitute (JCVI) δείχνει ότι η ζωή είναι μόνο χημεία; Δεν νομίζω - η ικανότητα του να συνθέσεις χημικά αλληλουχίες DNA και να τις εισάγεις σε ήδη ζωντανά κύτταρα υπάρχει εδώ και δεκαετίες, το κατόρθωμα του JCVI απλά αλλάζει την κλίμακα. Επιπλέον, το συνθετικό γονιδίωμα έπρεπε ακόμα να συναθροιστεί σε ζωντανά κύτταρα ζύμης, να επωαστεί με εκχυλίσματα από μυκόπλασμα ώστε να κατεργαστεί και στη συνέχεια να ενεθεί σε ζωντανό κύτταρο ώστε να λειτουργήσει. Χωρίς ζωή, η Synthia δεν θα ήταν ζωντανή. Αυτό που χωρίζει μία σακούλα με DNA από ένα ζωντανό αναπαραγόμενο κύτταρο δεν είναι ξεκάθαρο και ούτε μπορεί να συντεθεί. Για μένα, η ζωή είναι ακόμη ιδιαίτερη και εκπληκτικά ισχυρή. Είμαι βιολόγος επειδή πιστεύω ότι η ζωή είναι φοβερή. Είμαι συνθετικός βιολόγος επειδή νομίζω ότι είναι φοβερό να μπορείς να δεις και να βιώσεις πόσο εύρωστη και ισχυρή είναι η βιολογία καθώς επαναπρογραμματίζουμε ζωντανά κύτταρα, επειδή ακριβώς δεν θέλω η ζωή να είναι απλώς χημικά και αλληλουχίες DNA.

Επηρεάζει η Synthia τη δουλειά μου σαν συνθετικός βιολόγος; Αυτή τη στιγμή η απάντηση είναι επίσης όχι. Το γονιδίωμα της Synthia είναι σχεδόν πανομοιότυπο με την αλληλουχία του Mycoplasma mycoides που υπάρχει στη φύση και είμαστε ακόμη μακριά από το να μπορούμε να σχεδιάσουμε ή ακόμα να επανασχεδιάσουμε οργανισμού σε γονιδιωματικό επίπεδο. Σχεδόν καθένας που ασχολείται με την συνθετική βιολογία αγωνίζεται να εισάγει γονίδια σε φυσικά γονιδιώματα, έως και δέκα κάθε φορά, θα χρειαστούν χρόνια για να καταλάβουμε πως να πάμε από αυτά τα δέκα στις χιλιάδες, ακόμα και σε ένα μικρό βακτηριακό γένωμα. Ενδιαφέρομαι για όλα αυτά τα ενδιάμεσα βήματα - πως λειτουργούν τα ένζυμα σε διαφορετικά πλαίσια; Πως τα γενετικά δίκτυα αντιδρούν μεταξύ τους σε ένα ζωντανό κύτταρο; Πως μπορούν μικρές αλλαγές στο γονιδίωμα να έχουν μεγάλες αλλαγές στη συμπεριφορά; Τι μπορεί να κάνει η βιολογία ώστε να ωθήσει προς διαφορετικές, ενδιαφέρουσες και χρήσιμες κατευθύνσεις; Δεν ενδιαφέρομαι για μικρά γονιδιώματα ή παγκόσμιους σκελετούς για τη συνθετική βιολογία γιατί πιστεύω ότι η ποικιλότητα των ήδη υπαρχόντων οργανισμών είναι πολύ πολύτιμη για να αγνοηθεί. Ένας μικρός οργανισμός σχεδόν εξορισμού δεν μπορεί να κάνει πολλά, ακόμα και όταν γονίδια για παραγωγή βιοκαυσίμων εισάγονται σε συνθετικά γονιδιώματα, για παράδειγμα.

Επιπλέον, η απόλυτη ποσότητα δουλειάς που οδήγησε στη δημιουργία της Synthia είναι διδακτική ως προς το που βρίσκεται ακόμα η συνθετική βιολογία και του πόσου δρόμου ακόμα έχουμε να διανύσουμε. Το πρόγραμμα διήρκεσε συνολικά 15 χρόνια, αμέτρητες μεταδιδακτορικές ώρες και εκατομμύρια δολαρίων. Η δουλειά ήταν κουραστική και αργή, με ένα μόνο λάθος τοποθετημένο ζεύγος βάσης να τη στέλνει πίσω για μήνες. Αυτή τη στιγμή δεν ενδιαφέρομαι να κάνω τέτοιου είδους σύνθεση γονιδιώματος (που σχεδόν δεν μπορεί κανείς να αντέξει), αλλά όσο η τεχνολογία σύνθεσης γονιδίων θα γίνεται καλύτερη και φθηνότερη (κάτι που σίγουρα θα γίνει, αν και δεν είμαι τόσο αισιόδοξος όσο κάποιοι άνθρωποι περί του πόσο ασήμαντο θα γίνει στο μέλλον να συνθέτεις ένα ολόκληρο γονιδίωμα) η ικανότητα να συνθέσεις πολλές μεγάλες και διαφορετικές αλληλουχίες DNA θα οδηγήσει σε τέτοιου είδους μεγάλης κλίμακας πειράματα συνθετικής βιολογίας, που θα μας επιτρέψουν να καταλάβουμε πως τα γονίδια, τα συμπλέγματα γονιδίων αλλά και ολόκληρο το γονιδίωμα λειτουργούν μέσα σε ένα κύτταρο. Πολλοί αναρωτιούνται εάν καθώς η τεχνολογία βελτιώνεται, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε κάτι επικίνδυνο;

Η Synthia, το μεταμόσχευμα ενός απλού συνθετικού γονιδιώματος δεν αλλάζει εγγενώς την βιοασφάλεια της συνθετικής βιολογίας, αλλά θέτει τη συζήτηση γύρω από αυτό το θέμα σε μια πιο επιφανής, δημόσια και ελπίζω ανοιχτή και στοχαστική θέση. Μία δημοσκόπηση τον περασμένο χρόνο έδειξε ότι ενώ μόνο το 20% του κόσμου είχε ακουστά τη συνθετική βιολογία, το 90% πίστευε ότι το κοινό πρέπει να είναι καλύτερα ενημερωμένο πάνω σε επαναστατικά θέματα έρευνας. Σήμερα είναι δυσκολότερο να αγνοήσεις τη συνθετική βιολογία, και υπάρχουν περισσότεροι τρόποι από ποτέ για να μάθεις τι συμβαίνει στα εργαστήρια ανά τον κόσμο, αλλά και να κάνεις τη φωνή σου να ακουστεί. Το περιοδικό Science έχει δημιουργήσει ένα ανοιχτό φόρουμ στο σάιτ του για ερωτήσεις, σχόλια και κουβέντα πάνω στο θέμα, με πολλούς ανθρώπους να συμμετέχουν με διαφορετικές ο καθένας γνώμες και οπτικές γωνίες.

Η Synthia είναι σημαντική για να φανεί που μπορούν να οδηγήσουν μεγάλοι προϋπολογισμοί και πολύ υπομονή, αλλά και για να συνεχιστεί και να επεκταθεί η δημόσια συζήτηση γύρω από τη συνθετική βιολογία. Η συνθετική βιολογία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται αργά από πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις, με καινούργια και δυνητικά χρήσιμα κατασκευασμένα γενετικά δίκτυα που θα εισάγονται σε φυσικά γονιδιώματα. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πως λειτουργούν τέτοιες τεχνολογίες, τα πιθανά οφέλη αλλά και ρίσκα τους, καθώς επίσης και τα όριά τους. Η Synthia δεν θα κάνει τις ζωές σας να διαρκέσουν για πάντα, αλλά σχεδιασμένα βακτήρια που αναπτύσσονται σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα παράγουν εδώ και καιρό χρήσιμα χημικά προϊόντα και η τεχνολογία αυτή θα βελτιωθεί σίγουρα στα επόμενα χρόνια. Μετά από αυτό, ποιος ξέρει; Οι πιθανότητες είναι ατέλειωτες και είναι στο χέρι μας να διασφαλίσουμε ότι αυτό που θα προκύψει θα είναι καλό για τον καθένα μας.

Υ.Γ. 1 Ένα αρκετά ενδιαφέρον άρθρο πάνω στη Synthia δημοσιεύθηκε πριν 2 Σάββατα και στην Ελευθεροτυπία.
Υ.Γ. 2 Σχετικό με τον τίτλο είναι και αυτό το άρθρο που αφορά όμως στην Παλαιοντολογία.

Ζώα που χρησιμοποιούν εργαλεία

2010-05-31T21:08:00.000+03:00

Αυτό που πάντα συναρπάζει τον άνθρωπο είναι να βλέπει ανθρώπινες συμπεριφορές σε άλλα ζωικά είδη. Ίσως, για παράδειγμα, επειδή θεωρούμε τόσο μοναδικό χαρακτηριστικό μας την χρήση εργαλείων, ξαφνιαζόμαστε ευχάριστα βλέποντας κάποιο άλλο είδος να κάνει κάτι παρόμοιο με αυτό που κάνουμε και εμείς. Λίγο πολύ όλοι έχουμε δει κάποιο ντοκιμαντέρ που ένας χιμπατζής χρησιμοποιεί ένα κλαδάκι για να βγάλει τερμίτες από τη φωλιά τους, αλλά λίγοι έτυχε να γνωρίζουν ότι και οι θαλάσσιες βίδρες χρησιμοποιούν πέτρες για να σπάνε γαστερόποδα στην κοιλιά τους. Για να μη μακρηγορώ, ας δούμε πως το LiveScience παρουσίασε το top10 των ζώων που χρησιμοποιούν εργαλεία.

10. Τρωκτικά (συγκεκριμένα είδος Octodon degus)

Ακόμα και τρωκτικά μπορούν να μάθουν πως να χρησιμοποιούν εργαλεία. Τα Degus (Octodon degus) - μικρά τρωκτικά στενά συγγενικό με τα τσιντσιλά - μπορούν να μάθουν να χρησιμοποιούν τσουγκράνες για να πάρουν φαγητό.

9. Μακάκες (Macaca sp.)
Μακάκες που ζουν κοντά σε ένα βουδιστικό ναό στο Lopburi της Ταϊλάνδης είναι γνωστό ότι βγάζουν τρίχες από τα μαλλιά των επισκεπτών για να τα χρησιμοποιήσουν ως οδοντικό νήμα ώστε να καθαρίσουν το στόμα τους. Τα θηλυκά, όταν καταλαβαίνουν ότι τους παρατηρούν μικρά, χαμηλώνουν τον ρυθμό και τονίζουν τις κινήσεις τους καθώς τρίβουν την τρίχα μέσα και έξω από τα δόντια τους, υποστηρίζοντας ότι η εκπαίδευση είναι μια πολύ παλιά διαδικασία στην εξελικτική γραμμή των πρωτευόντων.

8. Φλεβώδες χταπόδι (Amphioctopus marginatus)
Χταπόδια που χρησιμοποιούν τον φλοιό καρύδας ως φορητή πανοπλία είναι η τελευταία προσθήκη στην αυξανόμενη λίστα των ειδών του ζωικού βασιλείου που αξιοποιούν εργαλεία. Το φλεβώδες χταπόδι (Amphioctopus marginatus) όπως φαίνεται μπορεί να δεματιάσει φλοιούς καρύδας που πετούν οι άνθρωποι οι οποίοι είναι κομμένοι στη μέση,, στη συνέχεια κάθεται πάνω τους, κάνει τα οκτώ άκρα του άκαμπτα σαν ξυλοπόδαρα και μετά βαδίζει με τον φλοιό στον πάτο της θάλασσας, αξιοποιώντας τον ως καταφύγιο αργότερα αν χρειαστεί. Τα νέα αυτά ευρήματα είναι το πρώτο επιβεβαιωμένο παράδειγμα ασπόνδυλου ζώου που αποκτάει εργαλεία για μετέπειτα χρήση.

7. Γορίλες
Οι γορίλες δεν είναι απλά ασυνήθιστα δυνατοί - περίπου 10 φορές δυνατότεροι από έναν πλήρως ανεπτυγμένο άνθρωπο - αλλά κατέχουν και ανεπτυγμένους εγκεφάλους. Γορίλες σε άγρια κατάσταση είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούν μπαστούνια για να υπολογίζουν το βάθος του νερού και κορμούς από θάμνους σαν πρόχειρες γέφυρες για να διασχίσουν βαθιά τμήματα βάλτων. Ενώ άλλοι πίθηκοι χρησιμοποιούν εργαλεία κυρίως για να προσλαμβάνουν τροφή, οι γορίλες τα αξιοποιούν για να αντιμετωπίσουν εμπόδια του περιβάλλοντός τους.

6. Θαλάσσιες βίδρες
Οι θαλάσσιες βίδρες, τα μεγαλύτερα μέλη της οικογένειας των νυφίτσων, χρησιμοποιούν πέτρες για να χτυπήσουν τα κελύφη θαλάσσιων σαλιγκαριών ώστε αυτά να ξεκολλήσουν από τους βράχους και στη συνέχεια για να τα σπάσουν, καθιστώντας το έτσι το μοναδικό θαλάσσιο θηλαστικό που χρησιμοποιεί εργαλεία για πολλές δεκαετίες, μέχρι που ήρθαν τα δελφίνια στο προσκήνιο.

5. Δελφίνια
Τα δελφίνια είναι γνωστά ως τα έξυπνα ζώα της θάλασσας και οι επιστήμονες πρόσφατα ανακάλυψαν ότι χρησιμοποιούν πάρα πολύ τα εργαλεία. Μία ομάδα δελφινιών του γένους Tursiops στο Shark Bay της Αυστραλίας κουβαλούν θαλάσσιους σπόγγους στα ράμφη τους ώστε να διώξουν την άμμο και να αποκαλύψουν θηράματα, ξοδεύοντας περισσότερο χρόνο κυνηγώντας με εργαλεία σε σχέση με κάθε άλλο ζώο εκτός από τον άνθρωπο.

4. Ελέφαντες
Οι ελέφαντες συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο ευφυών ζώων του πλανήτη, με μέγεθος εγκεφάλου μεγαλύτερο από κάθε άλλο χερσαίων ζώο. Ανέκδοτες παρατηρήσεις κάνουν λόγο για εκούσια ρίψη κορμών και πετρών σε ηλεκτρικούς φράχτες με σκοπό να τους ρίξουν, αλλά και για σφράγισμα οπών που περιέχουν νερό με μασημένους φλοιούς δέντρων ώστε να αποτρέψουν άλλα ζώα να πιουν από εκεί. Οι ασιατικοί ελέφαντες είναι γνωστό ότι μετατρέπουν μεθοδικά κλαδιά για να χτυπήσουν μύγες, σπάζοντας έτσι ώστε να αποκτούν το κατάλληλο μέγεθος για να σκοτώνουν τα έντομα.

3. Ουραγκοτάγκοι
Ουραγκοτάγκοι στη φύση έχουν αναπτύξει την ικανότητα να κατασκευάζουν αυτοσχέδιες σφυρίχτρες από δέσμες φύλλων, που τις χρησιμοποιούν για να τρομάζουν θηρευτές. Αυτή είναι η πρώτη φορά που παρατηρείται ένα ζώο να χρησιμοποιεί εργαλεία για να επικοινωνήσει και αποτελεί ένα ακλόνητο επιχείρημα ότι ο πολιτισμός - ορισμένος ως η γνώση που περνάει από μία γενιά στην επόμενη - δεν είναι κάτι μοναδικό σε εμάς τους ανθρώπους.

2. Κορακοειδή
Οι επιστήμονες αυξανόμενα ανακαλύπτουν ότι τα κορακοειδή έχουν αρκετά ανεπτυγμένους εγκεφάλους σε σχέση με τα άλλα είδη πτηνών, και αποδεικνύονται εξαιρετικά ικανά για την κατασκευή και χρήση εργαλείων από κλαδιά, φύλλα αλλά ακόμη και από τα φτερά τους. Οι επιστήμονες παρατήρησαν επιπλέον ότι τα κορακοειδή μπορούν ακόμη να μάθουν να πετούν πέτρες σε στάμνες ώστε να αυξήσουν το ύψος το νερού, όπως ακριβώς στους μύθους του Αισώπου.

1. Χιμπατζήδες
Οι χιμπατζήδες είναι οι κοντινότεροι συγγενείς μας και προφανώς έμαθαν πώς να κατασκευάζουν και να χρησιμοποιούν εργαλεία χωρίς καμία ανθρώπινη βοήθεια, αφού έχουν βρεθεί πέτρινα "σφυριά" σε καταυλισμό χιμπατζήδων στην Ακτή Ελεφαντοστού που χρονολογούνται 4,300 ετών. Είναι ακόμη ικανοί να κατασκευάζουν "δόρατα" που αξιοποιούν για να κυνηγήσουν άλλα πρωτεύοντα για τροφή, και είναι γνωστό ότι κατασκευάζουν εξειδικευμένα εργαλεία για να συλλαμβάνουν τερμίτες.

Τροφικός καταρράκτης

2010-05-25T19:54:00.003+03:00

Πριν από λίγο καιρό σε ένα σχόλιο είχα αναφέρει πως θα δημοσιεύσω ένα άρθρο για το πως η απουσία ενός και μόνο είδους, συγκεκριμένα ενός κορυφαίου θηρευτή, μπορεί να επηρεάσει τη δομή ολόκληρης της βιοκοινότητας, αλλά και του οικοσυστήματος γενικότερα. Το φαινόμενο είναι πραγματικά συγκλονιστικό και τα συμπεράσματα δικά σας...

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα peopleandideas.gr

Ο τυφλός ωρολογοποιός

2010-05-17T19:31:00.003+03:00

Όποιος θέλει να μάθει απλά και κατανοητά τι είναι και πως λειτουργεί η εξέλιξη μέσω της φυσικής επιλογής δεν έχει παρά να διαβάσει το βιβλίο του Ernst Mayr "Τι είναι η εξέλιξη". Όποιος εν συνεχεία θέλει να πάει ένα βήμα παραπέρα στο πως κυρίως λειτουργεί ο μηχανισμός της φυσικής επιλογής και σε ποια σημεία διαφοροποιούνται οι διαφορετικές παραλλαγές της θεωρίας που προτάθηκαν αργότερα, δεν έχει παρά να μελετήσει το εκπληκτικό βιβλίο του Richard Dawkins "Ο τυφλός ωρολογοποιός". Ο τρόπος γραφής του και τα παραδείγματα που παραθέτει μετατρέπουν ένα θέμα, όπως η εξέλιξη, που πολλούς τους φοβίζει μόνο στην ιδέα να το μελετήσουν σε κάτι που διαβάζεται ευχάριστα. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο Dawkins κατέχει έδρα στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης για την Κατανόηση της Επιστήμης από το Ευρύ Κοινό.

"Η εξέλιξη διαμέσου της φυσικής επιλογής —η μη συνειδητή, αυτόματη, τυφλή, αλλά ουσιαστικά μη τυχαία διαδικασία που ανακαλύφθηκε από τον Δαρβίνο— δίνει τη μοναδική απάντηση στο μεγαλύτερο από όλα τα ερωτήματα: γιατί υπάρχουμε;
Αυτό είναι το θέμα του Τυφλού ωρολογοποιού, του βιβλίου που έχει τιμηθεί με το Βραβείο Faraday της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου (1990), έχει γυριστεί σε τηλεοπτικό φιλμ από το BBC (και το οποίο κέρδισε το βραβείο καλύτερης επιστημονικής ταινίας, το 1987), έχει μεταφραστεί σε πάρα πολλές γλώσσες και αποτελεί διαρκές παγκόσμιο μπεστ-σέλερ."

-Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου

"Ο Τυφλός Ωρολοποιός είναι ένα ευχάριστο, στοχαστικό και συναρπαστικό κείμενο, γραμμένο για το ευρύ κοινό. Εξίσου ευχάριστα και επωφελώς διαβάζεται και από τους επαγγελματίες νεοδαρβινιστές εξελικτικούς. Ίσως θα έπρεπε να προσθέσω ότι αποτελεί, μετά τον Δαρβίνο, το καλύτερο βιβλίο για τη φυσική και φυλετική επιλογή, αν δεν έβλεπαν στις μέρες μας το φως πλήθος αξιόλογα βιβλία για το ίδιο θέμα, από τους George Williams, Elliot Sober, Helena Cronin και άλλους πολλούς. Ορισμένα πάντως από αυτά τα βιβλία απευθύνονται μόνο στους ειδικούς. Πάντως, το βιβλίο του Dawkins κατέχει εξέχουσα θέση ανάμεσά τους."

-Από το προλογικό σημείωμα του Κ.Κριμπά

Βιοποικιλότητα: όσο και να προσπαθούμε, η κατάσταση παραμένει θνήσκουσα

2010-05-02T18:33:00.003+03:00

Ο κόσμος είναι αντιμέτωπος με την απώλεια μιας ακόμη προθεσμίας. Μέχρι το 2010 υποτίθεται πως θα υπήρχε "μία σημαντική μείωση¨στην ταχύτητα με την οποία οι ποικιλίες της ζωής εξαφανίζονται.

Τόσο η Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα (CBD) το 1993 όσο και οι Στόχοι Ανάπτυξης για την Χιλιετία από τα Ηνωμένα Έθνη το 2000 το ζήτησαν. Αλλά η πιο ευρεία ανάλυση της παγκόσμιας βιοποικιλότητας που επιχειρήθηκε ποτέ κατέληξε στο ότι αυτό δεν συμβαίνει - παρά το ότι φαίνεται να καταβάλλονται μαζικές κυβερνητικές προσπάθειες.

Ποτέ πριν δεν παρήγαγε κάποιος μία μοναδική μέτρηση της βιοποικιλότητας στα χιλιάδες είδη και ενδιαιτήματα ανά τη γη. Επιστήμονες που δουλεύουν στην CBD ανέπτυξαν 31 διαφορετικά καθεστώτα παρακολούθησης ώστε να ανιχνεύσουν την απώλεια ειδών, ενδιαιτημάτων και γενετικών ποικιλιών σε θηλαστικά, θαλάσσια ζώα, πουλιά και άλλες ευρείες κατηγορίες της ζωής. Αυτήν την εβδομάδα, για πρώτη φορά, τα συγκέντρωσαν όλα μαζί.

"Μαζί παρέχουν αδιαμφισβήτητα στοιχεία ότι ο φυσικός κόσμος καταστρέφεται τόσο γρήγορα όσο ποτέ" λέει ο Stuart Butchart του World Conservation Monitoring Centre των Ηνωμένων Εθνών στο Κέιμπριτζ και βασικός συγγραφέας της αναφοράς. Ένα μέρος της ανάλυσης θα δημοσιευθεί στο Global Biodiversity Outlook 3 της CBD του επόμενου μήνα.

Υποσχέσεις, υποσχέσεις

Οι έρευνες δείχνουν ότι η κατάσταση της ποικιλότητας της ζωής, από τα φύκια μέχρι τα θηλαστικά, έχει συνολικά χειροτερέψει από το 1970. Εν τω μεταξύ, πιέσεις που διαβρώνουν την ποικιλότητα, όπως η υπεραλίευση και η εισβολή ξενικών ειδών, έχουν αυξηθεί.

Ωστόσο, αυτό δεν ήρθε λόγω έλλειψης της προσπάθειας. Μοναδικά, επιπρόσθετα με την εξαφάνιση των ειδών, η αναφορά επίσης ανιχνεύει την προσπάθεια των κυβερνήσεων για να πετύχουν την υπόσχεση για το 2010. Αυτές έχουν αυξηθεί από το 1970.

Προφανώς όμως δεν έχουν δουλέψει πολύ καλά. Το πρόβλημα, λέει ο Butchart, είναι ότι ενώ υπάρχουν πολλά σχέδια στα χαρτιά, "έχουν στοχευθεί, υλοποιηθεί ή χρηματοδοτηθεί μη επαρκώς". Υπάρχουν πολλές προστατευόμενες περιοχές, αλλά δεν χορηγήθηκαν για αυτές αρκετά χρήματα και επίσης δεν είναι στις βιολογικά πιο σημαντικές περιοχές. Πάνω από 80% των κυβερνήσεων δεσμεύθηκε ότι θα αναχαιτίσει τα εισαγόμενα ξενικά είδη, αλλά λιγότερες από τις μισές έχουν κάνει κάτι.

Υπάρχουν κάποια λαμπρά δείγματα: για παράδειγμα ο Ευρωπαϊκός βίσονας που έχει ανακάμψει, και ένα σπανιότατο καλοβατικό πουλί της Νέας Ζηλανδίας διασώθηκε από την εξαφάνιση. "Αυτά υποδηλώνουν ότι μπορούμε να φροντίσουμε τη φύση αν αξιοποιήσουμε επαρκείς πηγές" δηλώνει ο Butchart. Ένα έξτρα ποσό των 4 δισ δολαρίων, σύμφωνα με μια εκτίμηση, μπορεί να κάνει τις προστατευμένες περιοχές της γης αποτελεσματικές.

Δυνάμεις καταστροφής

"Γι προσδοκούμε;" διερωτάται ο Daniel Pauly του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας στο Βανκούβερ του Καναδά, ένας κορυφαίες επιστήμονας πάνω στα ιχθυαποθέματα και συγγραφέας της αναφοράς. "Οι δυνάμεις που καταστρέφουν τη βιοποικιλότητα είναι τεράστιες - η οικονομική επέκταση του ανθρώπου που ωθεί κάθε τι έξω από το δρόμο της. Οι δυνάμεις που δρούν ενάντια σε αυτό είναι πολύ μικρές. Η κατάσταση αυτή δεν θα αλλάξει έως ότου εμφανιστεί μία δύναμη που θα έχει την ίδια ισχύ με αυτές που διαδίδουν την καταστροφή".

Τα 193 έθνη που ανήκουν στην σύμβαση της βιοποικιλότητας θα συνεδριάσουν τον Οκτώβριο στη Nagoya της Ιαπωνίας, ώστε να θέσουν νέους στόχους πάνω σε αυτήν την ανάλυση. "Το 2010 δεν θα είναι η χρονιά που οι απώλειες σταμάτησαν ή έστω επιβραδύνθηκαν" λέει ο Butchart. " Πρέπει όμως να είναι η χρονιά στην οποία οι κυβερνώντες θα αρχίσουν να παίρνουν το πρόβλημα σοβαρά υπόψη τους και που θα αυξήσουν ουσιαστικά τις προσπάθειες για να σωθεί ότι έχει απομείνει από τον πλανήτη μας".

Πηγή: NewScientist

«Παραδοσιακή» σφαγή σε εξέλιξη

2010-04-23T13:48:00.003+03:00

Το προηγούμενο άρθρο είχε να κάνει με τη σφαγή των δελφινιών που συντελείται κάθε χρόνο στην Taijii της Ιαπωνίας. Όποιος έτυχε να δει το σχετικό ντοκιμαντέρ σίγουρα ανατρίχιασε. Το γεγονός σίγουρα καταδικάστηκε και από όλους που διαβάσατε το άρθρο. Μία παρόμοια σφαγή εκτελείται κάθε χρόνο και στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στα Ιόνια νησιά. Εκεί κάθε άνοιξη λαθροκυνηγοί για να κάνουν την πλάκα τους και να περάσουν καλά κατακλύζουν νησιά όπως η Νότια Ζάκυνθος αλλά και μικρότερα όπως οι Παξοί και οι Αντίπαξοι και ακολουθεί στην κυριολεξία σφαγή των τρυγονιών (Streptopelia turtur). Δεν έχει υπολογιστεί ακριβώς ο αριθμός των πουλιών που θανατώνονται κάθε χρόνο (πως να υπολογιστεί άλλωστε, φαντάζομαι ότι αν μπορούσαν να τα μετρήσουν θα μαζεύαν και τους κυνηγούς...), αλλά μία εκτίμηση το 2001 για το νησί των Παξών και μόνο υποστηρίζει πως σε μία "καλή μέρα" είναι δυνατόν να θανατωθούν χιλιάδες πουλιά.

Τώρα θα αναρωτηθεί κάποιος εύλογα γιατί δεν δρα η πολιτεία και να τους σταματήσει και να τους μαζέψει όλους... Η απάντηση νομίζω είναι πολύ απλή... Λεφτά! Ναι, ακόμα και εδώ αυτά είναι από πίσω. Για να πάει κάποιος στα νησιά αυτά προφανώς πρέπει να καταλύσει κάπου, κάπου αλλού να φάει και από κάπου να νοικιάσει κανένα αυτοκίνητο (μάλλον τζιπ για να πηγαίνει στα καλύτερα μέρη). Συνεπώς αναλογίζεστε ότι αυτή η μορφή "τουρισμού" αποφέρει κέρδη, άρα δεν συμφέρει να κυνηγηθεί, όπως συμφέρει να κυνηγηθούν τα τρυγόνια. Τέλος πάντων, επειδή θα νευριάσω και θα παρεκτραπώ και επειδή το μυαλό μου είναι στην αυριανή κάθοδο των δις μυρίων (φωτό από animationaris) σταματάω εδώ. Ας ελπίσουμε κάποτε να σταματήσει και αυτό το ντροπιαστικό φαινόμενο στη χώρα μας, ένα επαίσχυντο γεγονός που δείχνει ότι δεν είμαστε και τόσο μακριά τελικά από την Ιαπωνία...

Εδώ μπορείτε να δείτε το δελτίο τύπου εξέδωσε η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία σχετικά με το θέμα.

The Cove (Ο όρμος)

2010-04-21T15:37:00.007+03:00

Πρόκειται για ένα ντοκυμαντέρ που καταγράφει λαθραία υπό την ηγεσία του φημισμένου εκπαιδευτή δελφινιών Ric O'Barry, μιας ομάδας ακτιβιστών και του Λούη Ψυχογιού, ελληνοαμερικάνου φωτογράφου του National Geographic, το ετήσιο κυνήγι δελφινιών σε έναν όρμο κοντά στην Taijii, στην Ιαπωνία χρησιμοποιώντας το υψηλότερο επίπεδο επιστημονικού εξοπλισμού με σκοπό να ξεσκεπάσει ένα συγκλονιστικό παράδειγμα κακοποίησης ζώων, καθώς και μια σοβαρή απειλή για την ανθρώπινη υγεία.

Το κυνήγι των δελφινιών στην περιοχή αυτή σύμφωνα με τους κατοίκους της αποτελεί τμήμα της... παράδοσής τους και παρά τις διεθνείς διαμαρτυρίες των περιβαλλοντικών οργανώσεων συνεχίζει να συμβαίνει. Η αλήθεια βέβαια κρύβεται, όπως σε όλες τις περιπτώσεις, πίσω από το χρηματικό κέρδος καθώς τα παγιδευμένα σε αβαθή νερά ζώα σκοτώνονται και πωλούνται για το κρέας τους, ενώ όσα επιζήσουν πωλούνται σε μεγάλα ενυδρεία του κόσμου.

Τα 10 μυστήρια των πρώτων ανθρώπων

2010-04-14T17:48:00.006+03:00

#10 - Από που προέρχονται οι σύγχρονοι άνθρωποι;

Το πιο πικρό ερώτημα γύρω από την ανθρώπινη εξέλιξη είναι πιθανώς το που εξελίχθηκαν οι πρώτοι άνθρωποι. Η "έξω από την Αφρική" υπόθεση υποστηρίζει ότι οι πρώτοι άνθρωποι εξελίχθηκαν σχετικά πρόσφατα στην Αφρική και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν στον υπόλοιπο κόσμο, αντικαθιστώντας υπάρχοντες πληθυσμούς από αρχαϊκούς ανθρώπους. Από την άλλη, το μοντέλο της "πολυτοπικής εξέλιξης" υποστηρίζει ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι εξελίχθηκαν σε μια μεγάλη περιοχή από τους αρχαϊκούς ανθρώπους, με πληθυσμούς από διαφορετικές περιοχές να αναπαράγονται με τους γείτονές τους, μοιράζοντας έτσι τα χαρακτηριστικά τους και έχοντας ως αποτέλεσμα την εξέλιξη των σύγχρονων ανθρώπων. Μέχρι στιγμής πιο ικανοποιητική είναι η "έξω από την Αφρική" υπόθεση, αν και οι υποστηρικτές της "πολυτοπικής εξέλιξης" παραμένουν με δυνατές απόψεις.

#9 - Ποιος ήταν ο πρώτος ανθρωπίδης;

Οι επιστήμονες ανακαλύπτουν νέους ανθρωπίδες όλο και πιο συχνά - εννοώντας με τον όρο δίποδους οργανισμούς περιλαμβανομένου των ανθρώπων, των άμεσων προγόνων μας και των κοντινότερων συγγενών μας. Αγωνίζονται για να βρουν τον πιο αρχέγονο, ώστε να απαντήσουν αυτό το βασικό ερώτημα γύρω από την εξέλιξη του ανθρώπου - ποιες προσαρμογές μας κατέστησαν ανθρώπους και με ποια σειρά συνέβησαν οι αλλαγές αυτές;

#8 - Αναπτύξαμε σεξουαλικές σχέσεις με τους Νεάντερνταλ;

Είχαμε βιώσιμους απογόνους; Κουβαλάει το είδος μας γονιδιακά κατάλοιπα από τα εξαφανισμένα μας ξαδέρφια; Οι επιστήμονες έχουν προβλέψει ότι πιθανώς οι Νεάντερνταλ δεν εξαφανίστηκαν, αλλά απλά απορροφήθηκαν από τον σύγχρονο άνθρωπο.

#7 - Γιατί οι σύγχρονοι άνθρωποι επεκτάθηκαν πέρα από την Αφρική περίπου 50.000 χρόνια πριν;

Πριν από περίπου 50.000 χρόνια, οι σύγχρονοι άνθρωποι επεκτάθηκαν έξω από την Αφρική, και εξαπλώθηκαν ταχέως στις περισσότερες στεριές της γης αποικίζοντας όλες τις ηπείρους εκτός από την Ανταρκτική, φτάνοντας ακόμα και στα πιο μακρινά νησιά του Ειρηνικού. Ένας αριθμός ερευνητών εικάζει ότι αυτή η μετανάστευση ήταν συνδεδεμένη με μία μετάλλαξη που μεταμόρφωσε τους εγκέφαλούς μας οδηγώντας στην μοντέρνα και πολύπλοκη χρήση της γλώσσας και επιτρέποντας τη χρήση πιο εξελιγμένων εργαλείων, τεχνών και κοινωνιών. Η πιο δημοφιλής άποψη προτείνει ότι τέτοιου είδους σύγχρονες συμπεριφορές προϋπήρχαν της εξόδου, και πιστεύει ότι αντιθέτως η ανθρωπότητα είχε ξεπεράσει το πληθυσμιακό όριο της Αφρικής και αυτό επέτρεψε την αυτήν την επανάσταση.

#6 - Τι είναι ο χόμπιτ;

Είναι ο χόμπιτ - το ψευδώνυμο που δόθηκε σε μικροσκοπικούς σκελετούς που βρέθηκαν στο νησί Φλόρες της Ινδονησίας το 2003 - όντως ένα εξαφανισμένο είδος ανθρώπου, ώστε να αποκαλείται Homo floresiensis; Μήπως είναι αυτοί οι σκελετοί απλά δείγματα παραμορφωμένων Homo sapiens; Μήπως από την άλλη είναι ένα διαφορετικό από εμάς είδος, αλλά πιθανώς όχι ένα εξαφανισμένο είδος ανθρώπου αλλά ξεχωριστό είδος όπως οι χιμπατζήδες; Λύνοντας αυτό το μυστήριο θα χυθεί άπλετο φως στα ριζικά μονοπάτια που πιθανώς η εξέλιξη του ανθρώπου ακολούθησε.

#5 -Είναι η εξέλιξη του ανθρώπου επιταχυνόμενη;

Πρόσφατα δεδομένα έδειξαν ότι η ανθρωπότητα όχι απλώς εξελίσσεται ακόμα, αλλά ότι η εξέλιξη του ανθρώπου επιταχύνεται κιόλας, έχοντας ταχύτητα 100 φορές μεγαλύτερη από αυτήν που είχε μετά την αγροτική επανάσταση. Ένας αριθμός επιστημόνων ελέγχουν αυτήν την υπόθεση λέγοντας ότι είναι δύσκολο να εξακριβωθεί το κατά πόσο συγκεκριμένα γονίδια έχουν όντως πρόσφατα μετατραπεί σε υπερέχοντα επειδή προσφέρουν προσαρμοστικά οφέλη. Όπως και να χει, αν η εξέλιξη του ανθρώπου επιταχύνεται, η ερώτηση που προκύπτει είναι γιατί; Η διατροφή και οι ασθένειες μπορεί να είναι κάποιες από τις πιέσεις που οδηγούν τους ανθρώπους σε αλλαγή.

#4 - Γιατί οι πλησιέστεροι συγγενείς μας εξαφανίστηκαν;

Περίπου πριν από 24.000 χρόνια το είδος μας, ο Homo sapiens, δεν ήταν μόνος στον κόσμο - οι κοντινότεροί μας συγγενείς, οι Νεαντερτάλιοι (Homo neanderthalensis) ήταν ακόμη ζωντανοί. Ο αποκαλούμενος "χόμπιτ" που βρέθηκε στην Ινδονησία μπορεί επίσης να ήταν μέλος του γένους Homo και όπως φαίνεται επέζησε μέχρι πριν από 12.000 χρόνια. Γιατί λοιπόν αυτοί εξαφανίστηκαν και εμείς επηζήσαμε; Τους σκότωσαν μολύνσεις ή ριζικές αλλαγές στο περιβάλλον; Ή μήπως τους εξαφάνισε το είδος μας; Υπάρχουν κάποια δεδομένα και για τα δύο σενάρια, αλλά δεν έχει υπάρξει συμφωνία για κανένα συμπέρασμα ακόμα.

#3 - Τι συνέβη στις τρίχες μας;

Οι άνθρωποι είναι μοναδικοί γιατί φαίνονται γυμνοί συγκρινόμενοι με τους πιο τριχωτούς συγγενικούς μας πιθήκους. Για ποιο λόγο εξελίχθηκε αυτή η απώλεια των τριχών; Μία πρόταση είναι ότι οι πρόγονοί μας απέβαλλαν τις τρίχες τους για να μην υπερθερμαίνονται όταν διάσχιζαν τις καυτές σαβάνες της Αφρικής. Μία άλλη άποψη είναι ότι η απώλεια του τριχώματός μας μας επέτρεψε να απαλλαγούμε από παράσιτα και τις ασθένειες με τις οποίες αυτά σχετίζονται. Μία παράδοξη ιδέα προτείνει ότι η απώλεια τριχών αναπτύχθηκε μετά την προσαρμογή των προγόνων μας στην υδρόβια ζωή, ασχέτως αν τα περισσότερα θαλάσσια θηλαστικά στο μέγεθος του ανθρώπου έχουν πυκνό τρίχωμα.

#2 - Γιατί οι άνθρωποι περπατάνε στα δύο πόδια;

Οι πρόγονοί μας ανέπτυξαν μία όρθια στάση αρκετά πριν την ανάπτυξη μεγάλων εγκεφάλων ή την εμφάνιση περίπλοκων εργαλείων. Η ερώτηση που συνεπώς τίθεται είναι: γιατί να σηκωθείς και να σταθείς στα δύο πόδια όταν οι πίθηκοι πρόγονοί μας τα καταφέρνουν στα τέσσερα; Περπατώντας στα δύο άκρα καταναλώνεται λιγότερη ενέργεια από την κίνηση σε τέσσερα. Επίσης, η απελευθέρωση των χεριών επέτρεψε τους προγόνους μας να κουβαλάνε περισσότερο φαγητό. Το να στέκονται στα δύο άκρα μπορεί ακόμα να τους βοήθησε να ελέγχουν καλύτερα τη θερμοκρασία τους επειδή μειώνεται η επιφάνεια του δέρματος που εκτίθεται κατευθείαν στον ήλιο.

#1 - Γιατί αναπτύξαμε μεγάλους εγκεφάλους;

Δεν υπάρχει καμία αμφισβήτηση στο ότι η ανάπτυξη των μεγάλων εγκεφάλων προσέφερε στους ανθρώπους ένα ασυνήθιστο πλεονέκτημα. Όμως, ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένα απίστευτα δαπανηρό όργανο, κατέχοντας το 2% περίπου του βάρους σώματος ενός ανθρώπου, αλλά καταναλώνοντας περίπου το ένα πέμπτο της ενέργειας του και μέχρι πριν περίπου 2 εκατομμύρια χρόνια κανένας πρόγονός μας δεν είχε εγκέφαλο μεγαλύτερο από ενός πιθήκου σε σχέση με το μέγεθος σώματός του. Οπότε τη πυροδότησε την αύξηση στο μέγεθος του εγκεφάλου; Μία άποψη προτείνει ότι η αυξημένη εξυπνάδα επέτρεπε στους προγόνους μας να κατασκευάσουν καλύτερα εργαλεία. Μία άλλη υποστηρίζει ότι οι μεγαλύτεροι εγκέφαλοι μας επέτρεψαν να αλληλεπιδρούμε καλύτερα μεταξύ μας. Πιθανώς ριζικές αλλαγές στο περιβάλλον να επέβαλλαν στους προγόνους μας να αντιμετωπίσουν ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον.

Πηγή LiveScience

Απειλούμενα είδη - Χρυσός φρύνος (Bufo periglenes)

2010-04-08T12:26:00.003+03:00

Το προηγούμενο άρθρο της κατηγορίας "Απειλούμενα είδη" αναφερόταν σε ένα ζώο που με τις προσπάθειες του ανθρώπου κατάφερε τελικά να μην εξαλειφθεί και να αποκτήσει πάλι κάποιους πιθανώς βιώσιμους πληθυσμούς. Τώρα, θα μας απασχολήσει η αντίθετη περίπτωση, όπου ένα ζώο εξαφανίστηκε λόγω της ανθρώπινης παρέμβασης, όχι επειδή δεν απέδωσαν τα μέτρα προστασίας, αλλά απλά επειδή δεν πρόλαβαν οι επιστήμονες να κάνουν τίποτα.

Το παράδειγμα αυτό είναι ο χρυσός φρύνος (Bufo periglenes). Το είδος αυτό ανακαλύφθηκε το 1966 σε βροχερό ορεινό δάσος της Κόστα Ρίκα. Από το 1989 και έπειτα κανένα άτομο δεν είχε βρεθεί με αποτέλεσμα η IUCN να ανακηρύξει το 2004 το είδος εξαφανισμένο. Η εξαφάνιση όμως αυτή ήρθε πολύ απότομα...

Το μικρόσωμο αυτό αμφίβιο (4-5cm μήκος) ζούσε σε μία ορεινή έκταση δάσους 4 περίπου τετραγωνικών χιλιομέτρων σε υψόμετρο 2000 περίπου μέτρα. To 1987 η καταμέτρησή τους έδειξε ότι διαβιούσαν στην περιοχή 1500 περίπου άτομα. Όμως, λόγω ασταθούς καιρού την επόμενη χρονιά τα τέλματα στα οποία ζούσαν τα ζώα ξεράθηκαν προτού οι γυρίνοι ενηλικιωθούν. Έτσι, το 1988 μόνο 10 ή 11 άτομα καταγράφηκαν. Την επόμενη χρονιά καταγράφηκε μόνο ένα αρσενικό... και από τότε τίποτα.

Οι λόγοι για τους οποίους συνέβη αυτή η ξαφνική εξαφάνιση είναι πολύ και όχι πλήρως μελετημένοι. Αρχικά, το είδος γενικά εμφάνιζε ευαισθησία σε δύσκολες καιρικά χρονιές, αντιμετωπίζοντας προβλήματα όταν η ανοιξιάτικη βροχόπτωση ήταν είτε ιδιαίτερα υψηλή είτε ιδιαίτερα χαμηλή. Η ευαισθησία αυτή σε συνδυασμό με μείωση του πληθυσμού λόγω αποψίλωσης του δάσους, ασθένειας από μύκητες, ατμοσφαιρικής ρύπανσης, αλλά και εισαγωγής ανταγωνιστικών ξενικών ειδών κατέστησαν το είδος εξαιρετικά ευάλωτο στις καιρικές συνθήκες. Έτσι, προτού προλάβει η επιστημονική κοινότητα να αντιδράσει το είδος μειώθηκε υπερβολικά σε πληθυσμό και τελικά εξαφανίστηκε.

Βέβαια, υπάρχουν και οι αισιόδοξοι που πιστεύουν ότι τα ζώα απλώς παραμένουν θαμμένα κάτω από το έδαφος περιμένοντας τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να ξαναεμφανιστούν και να αναπαραχθούν. Το θετικό είναι ότι ακόμα και αν αυτή η πιθανότητα είναι εξαιρετικά μικρή το δάσος εξακολουθεί να προστατεύεται για την περίπτωση που συμβεί το απίθανο!

Πηγές
Επιστροφή στη ζωή, 2005, Science Illustrated τεύχος 7
Wikipedia
Animal Diversity Web

Σμύρνα, η ιερή

2010-03-31T18:17:00.011+03:00

Σύμφωνα με την χριστιανική παράδοσή η σμύρνα είναι ένα από τα δώρα που έφεραν οι Τρεις Μάγοι στο νεογέννητο Χριστό, ενώ με ίδιο βότανο άλειψε τα πόδια Του η Μαρία Μαγδαληνή.

Η σμύρνα (Commifora myrra) είναι μία ρητίνη (ρετσίνι) στο χρώμα της σκουριάς, που εξάγεται από δέντρα του είδους Commiphora ή Balsamodendron, που φύονται στη Μέση Ανατολή και την Αιθιοπία. Αυτός ο θησαυρός της Ανατολής είναι μια ρητίνη που βρίσκεται στον παχύ στραβό κορμό και στους βλαστούς ενός μικρού δένδρου που φύεται στη Σομαλία, στην Ανατολική Αφρική, αλλά και στην Ασία. Τα μικρά του φύλλα έχουν αγκαθωτές άκρες και από τους βλαστούς φυτρώνουν λευκά η πράσινα ανθάκια.

Έχει μία έντονη χαρακτηριστική οσμή και μια γεύση στυφή και ελαφρώς πικρή. Αυτή είναι η σμύρνα, που στην εβραϊκή γλώσσα σημαίνει πικρία! Γνωστή από την αρχαιότητα για τις θαυματουργές επιδράσεις της σε ανοιχτές πληγές η ρητίνη (πλούσια σε αλκοόλες και τερπένια), είναι στυπτική και αντιμικροβιακή. Έχει αντισηπτική δράση και πολύ καλά αποτελέσματα στις παθήσεις των βλεννογόνων του στόματος και του λάρυγγα. Από τη σμύρνα με απόσταξη παίρνουμε το αιθέριο έλαιο, το μύρο, που το χρησιμοποιούσαν και στην Αρχαία Ελλάδα σαν επουλωτικό! Είναι τοπικό αναισθητικό, αντιμικροβιακό, αντιφλεγμονώδες και αναλγητικό!

Συνταγή: Βάλτε σε 15ml αμυγδαλέλαιο, 1 ml αιθέριο έλαιο μύρου και κάντε εντριβές στο στήθος ή στην πλάτη σε περιπτώσεις βρογχίτιδας ή κρυολογήματος

Απειλούμενα είδη - Μαυροπόδαρο κουνάβι (Mustela nigripes)

2010-03-30T13:57:00.004+03:00

Όπως αναφέρθηκε και στο προηγούμενο άρθρο, θα προσπαθήσουμε μέσα από μία σειρά άρθρων να σκιαγραφήσουμε τις προσπάθειες, άλλοτε επιτυχημένες και άλλοτε όχι, να σώσουν τα κινδυνεύοντα είδη. Η αρχή θα γίνει με το Μαυροπόδαρο κουνάβι (Mustela nigripes) της Βορείου Αμερικής. Το σαρκοφάγο θηλαστικό αυτό ήταν πολύ κοινό στα λιβάδια των ΗΠΑ, του Μεξικού και του Καναδά κατά των 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα. Η κατάσταση όμως σιγά σιγά άρχισε να μεταβάλλεται και τα ζώα αυτά να γίνονται όλο και ποιο σπάνια. Οι λόγοι ήταν ότι καταστρέφονταν τα λιβαδικά ενδιαιτήματα που διαβιεί το είδος από την κατοίκηση των ανθρώπων καθώς επίσης μειώνονταν και οι πληθυσμοί της κύριας πηγής των ζώων που είναι κάποια είδη εδαφόβιων σκίουρων (Cynomys sp.) λόγω αυτής της απώλειας ενδιαιτήματος. Τα κουνάβια αυτά μπορεί να τρέφονται και με άλλα ζώα, όπως έντομα κ.α., αλλά έχει υπολογιστεί ότι ένα ενήλικο κουνάβι καταναλώνει περίπου 100 σκίουρους το χρόνο, οπότε η μείωση των πληθυσμών τους ήταν αναμενόμενο να οδηγήσει σε μείωση των πληθυσμών των κουναβιών.

Έτσι, φτάνουμε στο 1972 όπου το πιθανολογούμενο τελευταίο άτομο του μαυροπόδαρου κουναβιού σκοτωμένο. Τότε ξεκινάει μία προσπάθεια ερευνητών να δουν αν υπάρχουν εναπομείναντες πληθυσμού του είδους, με τις προσπάθειες να είναι άκαρπες μέχρι το 1981. Τότε συμβαίνει το ανέλπιστο, καθώς ένα κυνηγόσκυλο επιστρέφει στο αφεντικό του ένα σκοτωμένο κουνάβι. Τα επόμενα 5 χρόνια ακολουθεί εντατική μελέτη της περιοχής και ανακαλύπτεται ένας πληθυσμός με 129 άτομα. Τότε όμως ο πληθυσμός μαστίζεται από λύσσα που μειώνει κατά πολύ τον πληθυσμό. Έτσι, αποφασίζεται να ξεκινήσει ένα πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία. Έτσι, αιχμαλωτίζονται τα τελευταία 18 εναπομείναντα άτομα του πληθυσμού.

Με αυτά τα ζώα ξεκινάει μία προσπάθεια αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία και μετέπειτα απελευθέρωση ζώων στη φύση. Το 1991 στο Shirley Basin γίνεται η πρώτη επανεισαγωγή ζώων στο φυσικό περιβάλλον. Συγκεκριμένα ελευθερώνονται 49 νεαρά άτομα. Βέβαια, αυτά τα άτομα για να απελευθερωθούν είναι απαραίτητη μία περίοδος προσαρμογής στο φυσικό περιβάλλον, που γίνεται με προσομοίωση στο εργαστήριο των συνθηκών που αντιμετωπίσουν έξω τα ζώα. Την επόμενη χρονιά γεννιούνται τα δύο πρώτα μικρά στην φύση μετά τη σύλληψη του πληθυσμού για το πρόγραμμα αναπαραγωγής.

Συνολικά θα ακολουθήσουν επανεισαγωγές σε ακόμα 18 περιοχές, με προβλήματα όμως και διακοπές του προγράμματος λόγω και πάλι επιδημιών λύσσας. Πλέον στα άτομα που αφήνονται στη φύση χορηγείται εμβόλιο κατά τη λύσσας, που γενικά θεωρείται ότι έχει αντιμετωπίσει κάπως την κατάσταση. Υπολογίζεται ότι αυτή τη στιγμή στη φύση ζούνε 800-1000 μαυροπόδαρα κουνάβια, με κάθε χρόνο να γεννιούνται 150 με 240 μικρά. Φαίνεται λοιπόν ότι το πρόγραμμα πετυχαίνει...

Παρ' όλα αυτά τα προβλήματα που πρέπει να λυθούν είναι δύο. Το πρώτο είναι ότι πρέπει να υπάρξει αλλαγή και στο ενδιαίτημα προς την πρότερη μορφή του ώστε τα ζώα να μπορέσουν να επιβιώσουν και να βρουν τροφή (η οποία πρέπει επίσης να αυξηθεί σε πληθυσμό). Το πρόβλημα αυτό λύνεται με τρεις τρόπους. Αρχικά, επιλέγονται περιοχές με υψηλούς πληθυσμούς λείας ως περιοχές επανεισαγωγής. Επιπλέον, γίνονται προσπάθειες να εξασφαλιστούν χώροι που, σε συνεργασία με την τοπική κοινωνία, θα επιτρέπουν τη διαβίωση των ζώων. Τέλος, σε 7 περιοχές που έγινε επανεισαγωγή ξεκίνησαν έργα διαχείρισης ώστε να φύγει το φορτίο ψύλλων που υπήρχε με σκοπό να μειωθεί η πιθανότητα μιας επιδημίας λύσσας.

Το δεύτερο πρόβλημα, και το πιο σημαντικό, είναι ότι τα άτομα αυτά προέρχονται από μια μικρή γενετική δεξαμενή (τα 18 αρχικά άτομα). Οι κίνδυνοι που κρύβει αυτή η απουσία γενετικής ποικιλότητας είναι πολύ και πολύπλευροι και μπορεί να οδηγήσουν τους πληθυσμούς σε γενετικό εκφυλισμό. Αυτός με τη σειρά του θα καθιστήσει τους πληθυσμούς πολύ ευάλωτους σε ασθένειες και περιβαλλοντικής προκλήσεις.

Παρά τους όποιους κινδύνους το πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία και επανεισαγωγής του μαυροπόδαρου κουναβιού θεωρείται επιτυχημένο. Ας ελπίσουμε ότι έτσι θα παραμείνει και το είδος αυτό θα ξαναγίνει κοινό στην βόρεια Αμερική, όπως ήταν πριν από 100 περίπου χρόνια.

Πηγές
Επιστροφή στη ζωή, 2005, Science Illustrated τεύχος 7.
Wikipedia
Black footed Ferret Recovery Program

Απειλούμενα είδη

2010-03-26T14:51:00.004+02:00

Πολλές φορές στο ιστολόγιο αυτό έγινε αναφορά σε απειλές που αντιμετωπίζουν είδη ή οικοσυστήματα, σε συγκεκριμένα απειλούμενα είδη ακόμα και σε προληπτικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν ώστε να εξαλειφθούν αυτά τα προβλήματα. Με μια σειρά άρθρων τώρα θα δούμε προβλήματα που αντιμετωπίζουν κάποια είδη και πως αυτά αντιμετωπίστηκαν ή σχεδιάζεται να αντιμετωπιστούν. Τα αποτελέσματα άλλες φορές είναι επιτυχημένα, αλλά κάποιες φορές δεν είναι τα επιθυμητά. Το δεδομένο πάντως είναι ότι οι επιστήμονες δεν το βάζουν κάτω και προσπαθούν συνέχεια για την προστασία όσο το δυνατόν περισσότερων ειδών.

Για αρχή λοιπόν θα χρησιμοποιήσω τον πρόλογο από την εγκυκλοπαίδεια "Οικολογική πρόκληση - Κίνδυνοι και λύσεις για έναν πλανήτη υπό απειλή, τόμος 7: Απειλούμενα είδη".

"Για λόγους που ανάγονται στην πολιτισμική ιδιοσυγκρασία του, το ανθρώπινο είδος, από καταβολής του ως διαφορετικού από τα υπόλοιπα είδη, ανέπτυξε δραστηριότητες που είχαν ως αποτέλεσμα τη διατάραξη της ισορροπίας των βιοτόπων. Η υλοτόμηση στη ζούγκλα και στα δάση, καθώς και το κυνήγι, αρχικώς δικαιολογημένα από την ανάγκη της επιβίωσης, κατέστρεψαν προοδευτικά πολλούς βιότοπους Επίσης, η εισαγωγή μη γηγενών ζώων, όπως ο σκύλος, ο όνος, η γάτα, τα πουλερικά και οι ποντικοί - αποτέλεσμα της μετάβασης από τη νομαδική ζωή στην εδραία κατοίκηση, και επακόλουθο της ανάπτυξης της γεωργίας και της αύξησης της οικοδομικής δραστηριότητας - αποτέλεσε απειλή για πολλά είδη. Ειδικά η εξέλιξη του ανθρώπινου είδους το μετέτρεψε στο πιο καταστροφικό από όλα τα είδη.

Σήμερα, για παράδειγμα, η ανεξέλεγκτη χρήση παρασιτοκτόνων, που αποσκοπεί στην αύξηση της γεωργικής παραγωγής, δεν σημαίνει μόνο την ταχεία εκχέρσωση της καλλιεργήσιμης γης, αλλά και την έμμεση δηλητηρίαση της ορνιθοπανίδας.

Η μαζική και χωρίς λόγο αιχμαλώτιση ζώων, η καταστροφή αιωνόβιων δασών, η χρήση των ζώων ως κατοικίδιων (από αράχνες και χελώνες μέχρι παπαγάλους κακατούα και χιμπαντζήδες), η αλιεία με τοξικές ουσίες και οι περιβαλλοντικές αλλοιώσεις σε μεγάλη κλίμακα περιορίζουν αισθητά και με γοργούς ρυθμούς τη βιολογική ποικιλότητα του πλανήτη. Αυτή η αρπακτική διάθεση, στην υπηρεσία της οποίας τίθενται σπουδαίες ανακαλύψεις της επιστήμης και της τεχνολογίας, παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις.

Η Διενθής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN), οργανισμός που εξαρτάται από τον ΟΗΕ και αποτελεί την ανώτατη αρχή αναφορικά με τα θέματα των απειλούμενων ειδών, θεωρεί ότι στα επόμενα τριάντα έτη, σχεδόν το ένα τέταρτο των υπαρχόντων θηλαστικών κινδυνεύει να εξαφανιστεί. Οι προβλέψεις δεν είναι καλύτερες για άλλα είδη ζώων και φυτών. Η περιφρόνηση της οικολογίας δεν αφήνει άλλα περιθώρια: αν διατηρηθεί ο σημερινός καταστρεπτικός ρυθμός, το πιο απειλούμενο είδος θα είναι ο ίδιος ο άνθρωπος."